ਪਰਮੇष੍ਠ੍ਯ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨਿष੍ਠਾਵਾਨ੍ ਹਰਤੇ ਹਰਿਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਜਃ । ਭਵੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਭਵਤਾਂ ਯਾਤਿ ਕੈਵਾਸ੍ਥਾ ਮਾਦृਸ਼ੇ ਜਨੇ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਦੁਖਾਂ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਜਨਮਾ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਅਸਤੀਤੋਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਆਮ ਬੰਦੇ ਲਈ ਕੀ ਆਸ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਕਾਲਸ਼੍ ਸ਼ਕਲਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਨਿਯਤਿਸ਼੍ ਚਾਪਿ ਨੀਯਤੇ । ਖਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਲੀਯਤੇ ऽਨਨ੍ਤੇ ਕੈਵਾਸ੍ਥਾ ਮਾਦृਸ਼ੇ ਜਨੇ
ਕਾਲ ਵੀ ਟੁੱਟ-ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਸਮਤ ਵੀ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਸਮਾਨ ਵੀ ਅੰਤਹੀਨ ਵਿਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਆਮ ਬੰਦੇ ਲਈ ਕੀ ਆਸ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਅਸ਼੍ਰਵ੍ਯਾਵਾਚ੍ਯਦੁਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਤਨ੍ਤ੍ਰੇਣਾਜ੍ਞਾਤਮੂਰ੍ਤਿਨਾ । ਭੁਵਨਾਨਿ ਵਿਡਮ੍ਬ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕੇਨਚਿਦ੍ ਭ੍ਰਮਦਾਯਿਨਾ
ਕੋਈ ਅਜਾਣ ਤਾਕਤ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰਤ, ਗੱਲ ਜਾਂ ਰੂਪ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਾਕ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਟਕਾਵਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਕਲਾਮ੍ ਏਤ੍ਯ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਵਾਸਿਨਾ । ਨ ਸੋ ऽਸ੍ਤਿ ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਯਸ੍ ਤੇਨੇਹ ਨ ਬਾਧ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਤਾਕਤ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਨਾਜ਼ੁਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਹਰ ਇਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਇਸ ਵਲੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਸ਼ਿਲਾਸ਼ੈਲਕਟਪ੍ਰੇषੁ ਸਾਸ਼੍ਵਸੂਤੋ ਦਿਵਾਕਰਃ । ਵਨਪਾषਾਣਵਨ੍ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਵਸ਼ਃ ਪਰਿਦੋਲ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਥ ਦਾ ਸੂਤ ਰੱੜਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਵਿਚ ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ ਝਟਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੜ੍ਹਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਧਰਾਗੋਲਕਮ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਸੁਰਾਸੁਰਗਣਾਸ੍ਪਦਮ੍ । ਵੇष੍ਟ੍ਯਤੇ ਧਿष੍ਣ੍ਯਚਕ੍ਰੇਣ ਪਕ੍ਵਾਕ੍ਸ਼ੋਟਮ੍ ਇਵ ਤ੍ਵਚਾ
ਧਰਤੀ ਦਾ ਗੋਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤ ਸਮੇਤ ਹਨ, ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਕਾ ਕਥਾ ਆਪਣੀ ਛਾਲ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।
ਦਿਵਿ ਦੇਵਾ ਭੁਵਿ ਨਰਾਃ ਪਾਤਾਲੇ ऽਸੁਰਭੋਗਿਨਃ । ਕਲ੍ਪਿਤਾਃ ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰੇਣ ਨੀਯਨ੍ਤੇ ਜਰ੍ਜਰਾਂ ਦਸ਼ਾਮ੍
ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖ, ਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦੈਤ ਤੇ ਸੱਪ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਢਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਾਮਸ਼੍ ਚ ਜਗਤੀਸ਼ਾਨਰਣਲਬ੍ਧਪਰਾਕ੍ਰਮਃ । ਅਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਲੋਕਮ੍ ਆਕ੍ਰਮ੍ਯ ਵਲ੍ਗਤਿ
ਇੱਛਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਤਾਕਤ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਇਦੇ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਕੜ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਵਸਨ੍ਤੋ ਮਤ੍ਤਮਾਤਙ੍ਗੋ ਮਦੈਃ ਕੁਸੁਮਵਰ੍षਣੈਃ । ਆਮੋਦਿਤਕਕੁਪ੍ਚਕ੍ਰਸ਼੍ ਚੇਤੋ ਨਯਤਿ ਵਕ੍ਰਤਾਮ੍
ਵਸੰਤ, ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਹਵਾ ਨਾਲ, ਮਨ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਰਾਹ ਤੋਂ ਵੰਕਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਨੁਰਕ੍ਤਾਙ੍ਗਨਾਲੋਕਲੋਚਨਾਲੋਕਿਤਾਕृਤਿ । ਸ੍ਪष੍ਟੀਕਰ੍ਤੁਂ ਮਨਸ਼੍ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ਨ ਵਿਵੇਕੋ ਮਹਾਨ੍ ਅਪਿ
ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਅੰਗਨਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਮਨ ਮੋਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਵੀਵੇਕ ਵੀ ਮਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਪਰੋਪਕਾਰਕਾਰਿਣ੍ਯਾ ਪਰਾਰ੍ਤ੍ਯਾ ਪਰਿਤਪ੍ਤਯਾ । ਬੁਦ੍ਧ ਏਵ ਸੁਖੀ ਮਨ੍ਯੇ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਸ਼ੀਤਲਯਾ ਧਿਯਾ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਸਵਾਰਥੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸਚਮੁਚ ਅਕਲਮੰਦ ਹਨ ਤੇ ਉਹੀ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ।
ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਧ੍ਵਂਸਿਨਃ ਕਾਲਵਡਵਾਨਲਪਾਤਿਨਃ । ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤੁਂ ਕੇਨ ਸ਼ਕ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਲ੍ਲੋਲਾ ਜੀਵਿਤਾਮ੍ਬੁਧੇਃ
ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉਠਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਮਿਟਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਠਹਿਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਿਣ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ?
ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਨਰਾ ਮੋਹਾਦ੍ ਦੁਰਾਸ਼ਾਪਾਸ਼ਪਾਤਿਨਃ । ਦੋषਗੁਲ੍ਮਕਸਾਰਙ੍ਗਾ ਨਿਗੀਰ੍ਣਾ ਜਨ੍ਮਜਙ੍ਗਲੇ
ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਮਾਇਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿਅਰਥ ਆਸਾਂ ਦੇ ਰੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਨਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਗਲਤੀਆਂ ਦੇ ਝਾੜ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ, ਨਿਗਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਜਗਤਿ ਜਨ੍ਮਪਰਮ੍ਪਰਾਸੁ ਲੋਕਸ੍ਯ ਤੈਰ੍ ਇਹ ਕੁਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ ਆਯੁਰ੍ ਏਤਤ੍ । ਆਕਾਸ਼ਪਾਦਪਲਤਾਕृਤਪਾਸ਼ਕਲ੍ਪਂ ਯੇषਾਂ ਫਲਂ ਨ ਹਿ ਵਿਚਾਰਵਿਦੋ ऽਪਿ ਵਿਦ੍ਮਃ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਬੁਰੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਜਨਮ-ਜਨਮਾਂਤ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਡੰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਫਾਹੀ ਵਾਂਗ, ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਹ ਵੀ ਸੋਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ।
ਅਦ੍ਯੋਤ੍ਸਵੋ ऽਯਮ੍ ऋਤੁਰ੍ ਏष ਤਥੇਹ ਯਾਤ੍ਰਾ ਤੇ ਬਨ੍ਧਵਸ੍ ਸੁਖਮ੍ ਇਦਂ ਸ ਵਿਸ਼ੇषਭੋਗਃ । ਇਤ੍ਥਂ ਮੁਧੈਵ ਕਲਯਨ੍ ਸ੍ਵਵਿਕਲ੍ਪਜਾਲਮ੍ ਆਲੋਲਪੇਲਵਮਤਿਰ੍ ਗਲਤੀਹ ਲੋਕਃ
ਅੱਜ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ, ਇਹ ਮੌਸਮ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਯਾਤਰਾ ਹੈ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਸੱਜਣ ਹਨ, ਇਹ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ, ਇਹ ਖਾਸ ਆਨੰਦ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਖਿਆਲਾਂ ਦੀ ਜਾਲ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਬੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡੋਲਦਾ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਯਚ੍ ਚ ਤਾਤਾਤਿਤਰਾਮ੍ ਅਰਮ੍ਯੇ ਮਨੋਰਮੇ ਵੇਹ ਜਗਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪੇ । ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਤਿ ਤਦ੍ ਅਰ੍ਥਜਾਤਂ ਯੇਨਾਤਿਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਉਪੈਤਿ ਚੇਤਃ
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪਿਆਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣੀਆਂ ਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਐਸੀ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰਾਮ ਦੇ ਸਕੇ।
ਬਾਲ੍ਯੇ ਗਤੇ ਕਲ੍ਪਿਤਕੇਲਿਲੋਲੇ ਵਯੋਮृਗੇ ਦਾਰਦਰੀषੁ ਕੀਰ੍ਣੇ । ਸ਼ਰੀਰਕੇ ਜਰ੍ਜਰਤਾਂ ਪ੍ਰਯਾਤੇ ਵਿਦੂਯਤੇ ਕੇਵਲਮ੍ ਏਵ ਲੋਕਃ
ਜਦੋਂ ਬਚਪਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨ ਘੜੀ ਹੋਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ, ਉਮਰ ਦਾ ਹਿਰਨ, ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜਰਾਤੁषਾਰਾਭਿਹਤਾਂ ਸ਼ਰੀਰਸਰੋਜਿਨੀਂ ਦੂਰਤਰੇ ਵਿਹਾਯ । ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਗਤੇ ਜੀਵਿਤਚਞ੍ਚਰੀਕੇ ਜਨਸ੍ਯ ਸਂਸਾਰਸਰੋ ਵਿਸ਼ੁष੍ਕਮ੍
ਜਦੋਂ ਬੁਢਾਪੇ ਦੀ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਮਲ ਨੂੰ ਵਿੱਥਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਦੂਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਤਿਤਲੀ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰੋਵਰ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾ ਯਦਾ ਪਾਕਮ੍ ਉਪੈਤਿ ਨੂਨਂ ਤਦਾ ਤਦੇਯਂ ਨਤਿਮ੍ ਆਤਨੋਤਿ । ਜਰਾਭਰਾਨਲ੍ਪਨਵਪ੍ਰਸੂਨਵਿਜਰ੍ਜਰਾ ਕਾਯਲਤਾ ਨਰਾਣਾਮ੍
ਜਦੋਂ ਵੀ ਪੱਕਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸਰੀਰ-ਲਤਾ, ਜੋ ਬੁਢਾਪੇ, ਭਾਰ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਝੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤृष੍ਣਾਨਦੀ ਸਾਰਤਰਪ੍ਰਵਾਹਗ੍ਰਸ੍ਤਾਖਿਲਾਨਨ੍ਤਪਦਾਰ੍ਥਜਾਤਾ । ਤਟਸ੍ਥਸਨ੍ਤੋषਸੁਵृਕ੍ਸ਼ਮੂਲਨਿਕਾषਦਕ੍ਸ਼ਾ ਵਹਤੀਹ ਲੋਕੇ
ਇੱਥੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਨਦੀ, ਤੇਜ਼ ਧਾਰ ਨਾਲ, ਅਣਗਿਣਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਹਾ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸੰਤੋਖ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਕੰਢੇ ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ, ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਰੀਰਨੌਸ਼੍ ਚਰ੍ਮਨਿਬਦ੍ਧਬਨ੍ਧਾ ਭਵਾਮ੍ਬੁਧਾਵ੍ ਆਲੁਲਿਤਾ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤੀ । ਪ੍ਰਵ੍ਰੋਡ੍ਯਤੇ ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਖ੍ਯੈਰ੍ ਅਧੋ ਵਹਨ੍ਤੀ ਮਕਰੈਰ੍ ਅਧੀਨਾ
ਸਰੀਰ ਦੀ ਨੌਕ, ਜੋ ਚਮੜੀ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਭਾਵ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਝੂਲਦੀ ਹੋਈ, ਘੁੰਮਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੇਠਾਂ ਵਹਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਤृष੍ਣਾਲਤਾਕਾਨਨਚਾਰਿਣੋ ऽਮੀ ਸ਼ਾਖਾਸ਼ਤਂ ਕਾਮਮਹੀਰੁਹੇषੁ । ਪਰਿਭ੍ਰਮਨ੍ਤਃ ਕ੍ਸ਼ਪਯਨ੍ਤਿ ਕਾਮਮ੍ ਮਨੋਮृਗਾ ਨੋ ਫਲਮ੍ ਆਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ
ਇਹ ਮਨ ਦੇ ਹਿਰਨ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਲਤਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਛਾ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸੌਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਕਾਮ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲੱਭਦੇ ਹੋਏ ਥੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਫਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ।
ਕृਚ੍ਛ੍ਰੇषੁ ਦੂਰਾਸ੍ਤਵਿषਾਦਮੋਹਾਸ੍ ਸ੍ਵਾਮ੍ਯੇष੍ਵ੍ ਅਨੁਤ੍ਸਿਕ੍ਤਮਨੋऽਭਿਰਾਮਾਃ । ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਾਸ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਸੁਨ੍ਦਰੀਭਿਰ੍ ਅਨਾਹਤਾਨ੍ਤਃਕਰਣਾ ਮਹਾਨ੍ਤਃ
ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਭਟਕਾਵਾ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਮਨ ਦੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਨਾਲ ਸੁਖੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲੇ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਨ ਅਟੁੱਟ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਰਨ੍ਤਿ ਮਾਤਙ੍ਗਘਟਾਤਰਙ੍ਗਂ ਰਣਾਮ੍ਬੁਧਿਂ ਯੇ ਮਯਿ ਤੇ ਨ ਸ਼ੂਰਾਃ । ਸ਼ੂਰਾਸ੍ ਤ ਏਵੇਹ ਮਨਸ੍ਤਰਙ੍ਗਂ ਯੇ ਹੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਮ੍ਭੋਧਿਮ੍ ਇਮਂ ਤਰਨ੍ਤਿ
ਜੋ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੇ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਜੰਗ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਚੇ ਵਿਰਲੇ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਵਿਰਲੇ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਮਨ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਅਕ੍ਲਿष੍ਟਪਰ੍ਯਨ੍ਤਫਲਾਭਿਰਾਮਾ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ ਏਵ ਕਾਚਿਤ੍ । ਕ੍ਰਿਯਾ ਦੁਰਾਸ਼ਾਹਤਚਿਤ੍ਤਵृਤ੍ਤੇਰ੍ ਯਾਮ੍ ਏਤ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਉਪੈਤਿ ਲੋਕਃ
ਕੋਈ ਐਸਾ ਕੰਮ, ਜਿਸਦਾ ਅੰਤ ਸੁਖਦਾਈ ਤੇ ਬਿਨਾ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲੇ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨ-ਵਿਰਤੀ ਅਸਾਰ ਉਮੀਦਾਂ ਨਾਲ ਥੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਲੋਕ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਹੀ ਆਰਾਮ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਾ ਜਗਦ੍ ਦਿਕ੍ਕੁਹਰਂ ਪ੍ਰਤਾਪੈਸ਼੍ ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਗृਹਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਬਲੇਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਮ੍ । ਯੇ ਪੂਰਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਤਧਰ੍ਮਬਨ੍ਧਾ ਨ ਤੇ ਜਗਤ੍ਯਾਂ ਸੁਲਭਾ ਮਨੁष੍ਯਾਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ, ਆਪਣੀ ਵਿਰਤਾ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਧਨ ਨਾਲ, ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਰਮਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਦੇ ਟੁੱਟਦੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵਿਰਲੇ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰਸ੍ਥਂ ਗਿਰਿਸ਼ੈਲਭਿਤ੍ਤੇਰ੍ ਵਜ੍ਰਾਲਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਵਾ । ਸਰ੍ਵਂ ਸਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਸਮਿਦ੍ਧਵੇਗਾਸ੍ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ ਸ਼੍ਰਿਯਸ੍ ਸਨ੍ਤਤਮ੍ ਆਪਦਸ਼੍ ਚ
ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਪਹਾੜ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹੀਰੇ ਦੇ ਕਿਲੇ ਵਿਚ ਲੁਕਾਈ ਹੋਵੇ, ਤਕਦੀਰ ਤੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ ਚ ਦਾਰਾਸ਼੍ ਚ ਧਨਂ ਚ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ ਤਾਤ ਰਸਾਯਨਂ ਵ । ਸਰ੍ਵਂ ਤੁ ਤਨ੍ ਨੋਪਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਅਥਾਨ੍ਤੇ ਯਤ੍ਰਾਤਿਰਮ੍ਯਾ ਵਿषਮੂਰ੍ਛਨੈਵ
ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਧਨ, ਇਹ ਸਭ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚ ਕੇ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਪਿਆਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰਸਾਇਣ। ਪਰ ਆਖਰ ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਮਿੱਠਾ ਜ਼ਹਿਰ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਵਿषਾਦਯੁਕ੍ਤੋ ਵਿषਮਾਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਾਮ੍ ਉਪਾਗਤਃ ਕਾਯਵਯੋऽਵਸਾਨੇ । ਭਾਵਾਨ੍ ਸ੍ਮਰਨ੍ ਸ੍ਵਾਨ੍ ਅਭਿਧਰ੍ਮਰਿਕ੍ਤਾਞ੍ ਜਨੋ ਜਰਾਵਾਨ੍ ਅਭਿਦਹ੍ਯਤੇ ऽਨ੍ਤਃ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਨਭਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਅਸਲ ਮੁੱਲ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਬੁਢ਼ਾਪੇ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾਮਾਰ੍ਥਧਰ੍ਮਾਪ੍ਤਿਕृਸ਼ਾਨ੍ਤਰਾਭਿਃ ਕ੍ਰਿਯਾਭਿਰ੍ ਆਦੌ ਦਿਵਸਾਨਿ ਨੀਤ੍ਵਾ । ਚੇਤਸ਼੍ ਚਲਦ੍ ਬਰ੍ਹਿਣਪਿਞ੍ਛਲੋਲਂ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਆਗਚ੍ਛਤੁ ਕੇਨ ਪੁਂਸਃ
ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਦਿਨ ਖੁਸ਼ੀ, ਧਨ ਤੇ ਨੇਕੀ ਦੀ ਖੋਜ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਅਣਸੁਚਿੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਮੋਰ ਦੇ ਪੰਖ ਵਾਂਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਆਰਾਮ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?