ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਦਾਰੁਣਸ਼ਰੀਰਮਯੀ ਪ੍ਰਹਾਰਦਾਨਗ੍ਰਹੇ ਗਗਨਰਸ਼੍ਮਿਸ਼ਰੀਰਕੈਵ । ਯਾ ਯੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਸੁਰਾਸੁਰਸਿਦ੍ਧਸੇਨਾ ਮਾਯਾਕृਤਾ ਪੁਨਰ੍ ਉਦੇਤਿ ਰਸੇਨ ਸੈਵ
ਜੋ ਦਰਿਆ ਧਰਤੀ ਤੇ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਜੋ ਵੱਡੇ ਹਮਲੇ ਤੇ ਲੈਣ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਤੀਖਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਸੀ, ਉਹ ਦਰਿਆ ਦੇਵਤਾ, ਦਾਨਵ ਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਣ 'ਤੇ ਠੰਢਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੀ ਮੂਲਤਾ ਨਾਲ ਮੁੜ ਉਭਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੈਲੋਪਮਾਯੁਧਵਿਘਟ੍ਟਿਤਭੂਧਰਾਣਿ ਰਕ੍ਤਾਮ੍ਬੁਪੂਰਪਰਿਪੂਰ੍ਣਮਹਾਰ੍ਣਵਾਨਿ । ਦੇਵਾਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸੁਰਸ਼ੈਲਵਿਰੂਢਕੁਨ੍ਤਤਾਲੀਵਨਾਨਿ ਕਕੁਭਾਂ ਵਦਨਾਨ੍ਯ੍ ਅਥਾਸਨ੍
ਜੋ ਪਹਾੜ ਵੱਡੇ ਪੱਥਰਾਂ ਵਰਗੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਏ, ਲਾਲ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਤੇ ਦੇਵਤਾ-ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਉੱਗੇ ਲੰਬੇ ਤਾਲ ਦੇ ਜੰਗਲ, ਇਹ ਸਭ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਬਣ ਗਏ।
ਉਦ੍ਗੀਰ੍ਣਕੁਨ੍ਤਸ਼ਰਸ਼ਕ੍ਤਿਗਦਾਸਿਚਕ੍ਰਾ ਹੇਲਾਨਿਗੀਰ੍ਣਸੁਰਦਾਨਵਮੁਕ੍ਤਸ਼ੈਲਾ । ਕਾषਕ੍ਵਣਤ੍ਕ੍ਰਕਚਦਨ੍ਤਨਖੋਗ੍ਰਮਾਲਾ ਜੀਵਾਨ੍ਵਿਤਾਪਤਦ੍ ਅਥਾਯਸਸਿਂਹਵृष੍ਟਿਃ
ਭਾਲੇ, ਤੀਰ, ਬਰਛੇ, ਗਦਾ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਚੱਕਰ ਉੱਧੇੜ ਕੇ ਸੁੱਟੇ ਗਏ, ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਦਾਨਵ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਸੁੱਟ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਤੇਜ਼ ਦੰਦਾਂ ਤੇ ਨਖਾਂ ਦੀ ਖੜਕ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੀਵਤ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ।
ਉਜ੍ਜ੍ਵਾਲਲੋਚਨਵਿषਜ੍ਵਲਨਾਤਪੋਦ੍ਯਦ੍ਦਿਗ੍ਦਾਹਦਰ੍ਸ਼ਿਤਯੁਗਾਨ੍ਤਦਿਨੇਸ਼ਸੇਨਾ । ਉਡ੍ਡੀਯਮਾਨਪਰਿਦੀਰ੍ਘਮਹੀਮਹੀਧ੍ਰਾ ਮਤ੍ਤਾਬ੍ਧਿਵਦ੍ ਵਿषਧਰਾਵਲਿਰ੍ ਉਲ੍ਲਲਾਸ
ਅੰਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਫੌਜ ਆਪਣੀਆਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਅੱਗ ਅਤੇ ਤਪਤ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਦੀ ਸੜਨ ਦਿਖਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਨਾਗ, ਮਸਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਲੰਬੇ-ਚੌੜੇ ਫੈਲ ਗਏ ਤੇ ਉੱਡ ਰਹੇ ਸਨ।
ਉਨ੍ਨਾਦਵਜ੍ਰਮਕਰੋਤ੍ਕਰਕਰ੍ਕਰਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਾਬ੍ਧਿਵੀਚਿਵਲਯੈਰ੍ ਵਲਿਤਾਚਲੇਨ੍ਦ੍ਰੈਃ । ਆਸੀਜ੍ ਜਗਤ੍ ਸਕਲਮ੍ ਏਵ ਸੁਸਙ੍ਕਟਾਙ੍ਗਮ੍ ਆਵਰ੍ਤਿਭਿਰ੍ ਵਿਵਿਧਹੇਤਿਨਦੀਪ੍ਰਵਾਹੈਃ
ਗੜਗੜਾਹਟਾਂ, ਮਕਰਾਂ ਦੀ ਟਕਰ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼-ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਤੰਗ ਤੇ ਖਤਰਨਾਕ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਤੇ ਵਗਦੀਆਂ ਸਨ।
ਸ਼ੈਲਾਸ੍ਤ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਗਰੁਡਾਚਲਮਾਲਿਤੋਚ੍ਚਨਾਗਾਙ੍ਗਨਾਸੁਰਗਣਾਙ੍ਗਨਮ੍ ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਮ੍ । ਆਸੀਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਜਲਧਿਭਿਃ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਅਗ੍ਨਿਪੂਰੈਃ ਪੂਰ੍ਣਂ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਦਿਨਕਰੈਃ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਅਨ੍ਧਕਾਰੈਃ
ਆਕਾਸ਼ ਪਹਾੜਾਂ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਗਰੁੜ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਪਲ ਕਾਲਾ ਆਕਾਸ਼ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਪਲ ਅੱਗ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਪਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ, ਤੇ ਇੱਕ ਪਲ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਗਰੁਡਗੁਡਗੁਡਾਕੁਲਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਪ੍ਰਵਿਸृਤਹੇਤਿਹੁਤਾਸ਼ਪਰ੍ਵਤੌਘੈਃ । ਜਗਦ੍ ਅਭਵਦ੍ ਅਸਹ੍ਯਕਲ੍ਪਕਾਲਜ੍ਵਲਿਤਸੁਰਾਲਯਭੂਤਲਾਨ੍ਤਰਾਲਮ੍
ਗਰੁੜ ਦੀ ਗੂੰਜ ਆਕਾਸ਼ 'ਚ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਵਗਦੇ ਹੋਏ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਸਾਰੇ ਥਾਂ ਕਲਪ ਦੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੰਸਾਰ ਬੜੀ ਔਖੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਦਪਤਨ੍ ਵਸੁਧਾਤਲਤੋ ऽਸੁਰਾ ਗਗਨਮ੍ ਅਦ੍ਰਿਤਟਾਦ੍ ਇਵ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਃ । ਅਤਿਬਲਾਦ੍ ਅਪਤਨ੍ ਵਿਬੁਧਾ ਭੁਵਿ ਪ੍ਰਲਯਚਾਲਿਤਸ਼ੈਲਸ਼ਿਲਾ ਇਵ
ਅਸੁਰ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਡ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਡਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਦੇਵਤਾ, ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹਾਰ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਪੱਥਰ ਹਿਲ ਕੇ ਥੱਲੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਰੀਰਰੂਢੋਨ੍ਨਤਹੇਤਿਵृਕ੍ਸ਼ਵਨਾਵਲੀਲਗ੍ਨਮਹਾਗ੍ਨਿਦਾਹਾਃ । ਸੁਰਾਸੁਰਾਃ ਪ੍ਰਾਪੁਰ੍ ਅਥਾਮ੍ਬਰਾਨ੍ਤਃ ਕਲ੍ਪਾਨਿਲਾਨ੍ਦੋਲਿਤਸ਼ੈਲਸ਼ੋਭਾਮ੍
ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਵੱਡੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ, ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਉੱਚੇ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਕਲਪ ਦੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ ਪਹਾੜ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ।
ਸੁਰਾਸੁਰਾਦ੍ਰੀਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ਰੀਰਮੁਕ੍ਤੈ ਰਕ੍ਤਪ੍ਰਵਾਹੈਰ੍ ਅਭਿਤੋ ਭ੍ਰਮਦ੍ਭਿਃ । ਬਭਾਰ ਪੂਰ੍ਣਂ ਪਰਿਤੋ ऽਮ੍ਬਰਾਬ੍ਧਿਸ੍ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਰੁਣੋਦ੍ਯਚ੍ਛਤਗਙ੍ਗਮ੍ ਅਙ੍ਗਮ੍
ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਤੋਂ ਵਗਦੀ ਲਾਲ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਭਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਸਵੇਰ ਦੀ ਲਾਲ ਗੰਗਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗਾ, ਜੋ ਸਾਰਾ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਗਿਰਿਵਰ੍षਣਮ੍ ਅਮ੍ਬੁਵਰ੍षਣਂ ਵਿਵਿਧੋਗ੍ਰਾਯੁਧਵਰ੍षਣਂ ਤਥਾ । ਵਿषਮਾਸ਼ਨਿਵਰ੍षਣਂ ਚ ਤੇ ਸ਼ਮਮ੍ ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਮ੍ ਅਥਾਗ੍ਨਿਵਰ੍षਣਮ੍
ਉਥੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵੀ ਹੋਈ; ਉਥੇ ਅਣਸਮਝ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਤੇ ਫਿਰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ।
ਅਨਯਨ੍ ਨਯਮਾਰ੍ਗਕੋਵਿਦਾ ਦਲਿਤਾਸ਼ੇषਗਿਰੀਨ੍ਦ੍ਰਭਿਤ੍ਤਯਃ । ਸਸृਜੁਸ਼੍ ਚ ਸਮਂ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ਕਕੁਬਙ੍ਗੇष੍ਵ੍ ਇਵ ਪੁष੍ਪਵਰ੍षਣਮ੍
ਜੰਗ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਇਕੱਠੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਟਾਹਣਿਆਂ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਪੈ ਰਹੇ ਹੋਣ।
ਦੇਵਾਸੁਰਾਸ੍ ਸਰਸਸਙ੍ਗਰਸਮ੍ਭ੍ਰਮਾਰ੍ਤਾ ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਮ੍ ਅਙ੍ਗਦਲਨਾਕੁਲਹੇਤਿਹਸ੍ਤਾਃ । ਦਾਮੇਨ੍ਦ੍ਰਡਿਮ੍ਬਦਹਨਾਃ ਪृਥੁਪੀਠਪੀਠੈਃ ਕੀਰ੍ਣਾਸृਜੋ ਨਭਸਿ ਬਭ੍ਰਮੁਰ੍ ਆਕ੍ਸ਼ਿਪਨ੍ਤਃ
ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਾਖਸ, ਜੰਗ ਦੇ ਹਲਚਲ ਨਾਲ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਜਦੇ ਹੋਏ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਚਮਕਦੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਅਸਨੀਆਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਤੇ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵੰਡਦੇ।
ਛਿਨ੍ਨੈਸ਼੍ ਸ਼ਿਰਃਕਰਭੁਜੋਰੁਭਰੈਰ੍ ਭ੍ਰਮਦ੍ਭਿਰ੍ ਆਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਸ਼ਲਭੈਰ੍ ਅਸ਼ਿਵੈਸ੍ ਤਦਾਨੀਮ੍ । ਆਸੀਜ੍ ਜਗਜ੍ਜਠਰਮ੍ ਅਭ੍ਰਵਰੈਰ੍ ਇਵੋਗ੍ਰੈਰ੍ ਆਭਾਸ੍ਕਰਂ ਸ੍ਥਗਿਤਦਿਕ੍ਤਟਸ਼ੈਲਜਾਲਮ੍
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪੇਟ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਸਿਰ, ਹੱਥ, ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਰਾਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਭਿਆਨਕ ਟिडਡੀਆਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ, ਤੇ ਘਣੇ ਬੱਦਲ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਤੀਬਰ ਹੋ ਕੇ ਸੂਰਜ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਰਹੇ ਸਨ।
ਮਤ੍ਤਾਨਲਂ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਜਲਾਨਿਲਾਰ੍ਕਂ ਦਲਦ੍ਵਨਂ ਸ਼ੀਰ੍ਣਸੁਰਾਸੁਰੌਘਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਮ੍ ਆਖਣ੍ਡਿਤਕੁਡ੍ਯਕੋਣਮ੍ ਅਕਾਲਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਕਰਾਲਮ੍ ਆਸੀਤ੍
ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਂਗ ਡਰਾਉਣਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਜੰਗਲੀ ਅੱਗ, ਉਲਝੀ ਹੋਈ ਪਾਣੀ, ਹਵਾ ਤੇ ਸੂਰਜ, ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਜੰਗਲ, ਨਸ਼ਟ ਹੋਏ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਾਖਸ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਕੋਨੇ ਅਟੁੱਟ ਰਹੇ।
ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਭृਸ਼ਂ ਭ੍ਰਮਿਤਦਿਕ੍ਤਟਮ੍ ਅਦ੍ਰਿਕੂਟੈਰ੍ ਆਤ੍ਮਪ੍ਰਮਾਣਘਨਹੇਤਿਹਤੈ ਰਣਦ੍ਭਿਃ । ਕੂਜਦ੍ਭਿਰ੍ ਆਰ੍ਤਿਭਿਰ੍ ਇਵੋਗ੍ਰਗੁਹੌਘਵਾਤੈਃ ਕ੍ਰਨ੍ਦਦ੍ਭਿਰ੍ ਆਪਤਿਤਸਿਂਹਰਵੈਰ੍ ਅਦਭ੍ਰੈਃ
ਉਥੇ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤ ਖਰਾਬ ਸੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਭਾਰੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟਾਂ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਉਲਝ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਬਾਘਾਂ ਦੀਆਂ ਦਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਹਿਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਟਕਰਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਕੰਬ ਪਿਆ ਹੋਵੇ।
ਮਾਯਾਨਦੀਜਲਧਿਯੋਧਘਨਾਗ੍ਨਿਦਾਹੈਰ੍ ਵृਕ੍ਸ਼ੈਸ੍ ਸੁਰਾਸੁਰਸ਼ਵੈਰ੍ ਅਚਲੈਸ਼੍ ਸ਼ਿਲੌਘੈਃ । ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਿਰਸ੍ਤ੍ਰਸ਼ਰਸ਼ਕ੍ਤਿਗਦਾਸ੍ਤ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ ਵਾਤਾਵਕੀਰ੍ਣਵਨਪਰ੍ਣਵਦ੍ ਅਮ੍ਬਰਾਨ੍ਤਃ
ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮਾਇਆ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਧੂੰਏਂ ਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਬੱਦਲ, ਦਰੱਖਤ, ਦੇਵਤੇਆਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਵਰਖਾਂ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਹਵਾ ਵਾਂਗ, ਸਿਰ, ਤੀਰ, ਭਾਲੇ, ਗਦਾ, ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਸਤਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਉੱਡ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡਦੇ ਹਨ।
ਅਦ੍ਰੀਨ੍ਦ੍ਰਪਕ੍ਸ਼ਪਰਿਮਾਣਗਮਾਗਮੈਕਦੁਰ੍ਵਾਰਹਸ੍ਤਤਲਦਾਰੁਣਤਾਡਨੈਰ੍ ਦ੍ਰਾਕ੍ । ਆਸੀਤ੍ ਪਤਦ੍ਭਟਸ਼ਰੀਰਗਿਰੀਨ੍ਦ੍ਰਘਾਤਵਿਭ੍ਰष੍ਟਦੇਵਪੁਰਪੂਰ੍ਣਜਲਾਰ੍ਣਵੌਘਃ
ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪਰ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ ਜਾਂ ਜਾਣਾ ਰੋਕਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗੀਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਚੋਟਾਂ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਸੂਰਮਿਆਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਥੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗਾ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਕੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਵਗ ਪਿਆ।
ਘਨਘੁਙ੍ਘੁਮਪੂਰਿਤਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਾ ਕ੍ਸ਼ਤਜਾਕ੍ਸ਼ਾਲਿਤਭੂਧਰਾਨ੍ਤਰਾਲਾ । ਰੁਧਿਰਹ੍ਰਦਵृਤ੍ਤਿਵਰ੍ਤਿਨੀ ਵਾ ਭੁਵਨਾਭੋਗਗੁਹਾ ਤਦਾਕੁਲਾਭੂਤ੍
ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਘਣੀ ਗੂੰਜ ਤੇ ਗੜਗੜਾਹਟ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੂਨ ਨਾਲ ਧੋਤੇ ਹੋਏ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਗਤ-ਗੁਫਾ, ਜਿਵੇਂ ਖੂਨ ਦੇ ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਭੰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਹਲਚਲ ਮਚੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਅਨਨ੍ਤਦਿਕ੍ਪ੍ਰਸਰਵਿਕਾਰਕਾਰਿਣੀ ਕ੍ਸ਼ਯੋਦਯੋਨ੍ਮੁਖਸੁਖਦੁਃਖਦਾਯਿਨੀ । ਰਣਕ੍ਰਿਯਾਸੁਰਸੁਰਸਙ੍ਘਸਙ੍ਕਟਾ ਤਦਾਭਵਤ੍ ਖਲੁ ਸਦृਸ਼ੀਹ ਸਂਸृਤੇਃ
ਉਹ ਜੰਗ ਦਾ ਹੜ੍ਹ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤ ਰਲੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਫੈਲ ਗਿਆ, ਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁੱਖ, ਬਣਤਰ ਤੇ ਨਾਸ ਦੋਵੇਂ ਦਿੱਤੇ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ।
ਮਾਯਯਾਥ ਵਿਵਾਦੇਨ ਸਨ੍ਧਿਨਾ ਵਿਗ੍ਰਹੇਣ ਚ । ਪਲਾਯਨੇਨ ਧੈਰ੍ਯੇਣ ਚ੍ਛਦ੍ਮਨੋਪਾਯਨੇਨ ਚ
ਫਿਰ, ਮਾਇਆ ਨਾਲ, ਝਗੜੇ ਨਾਲ, ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਲੜਾਈ ਨਾਲ, ਭੱਜਣ ਨਾਲ, ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ, ਤੇ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ,
ਕਾਰ੍ਪਣ੍ਯੇਨਾਸ੍ਤ੍ਰਯੁਦ੍ਧੇਨ ਸ੍ਵਾਨ੍ਤਰ੍ਧਾਨੈਸ਼੍ ਚ ਭੂਰਿਸ਼ਃ । ਕृਤਸ੍ ਸ ਸਮਰੋ ਦੇਵੈਸ੍ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ ਵਰ੍षਾਣਿ ਪਞ੍ਚ ਚ
ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਤਰਸ ਖਾਣ ਨਾਲ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਨਾਲ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਣ ਨਾਲ—ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਜੰਗ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਪੈਂਤੀਹ ਸਾਲ ਚੱਲੀ।
ਵਰ੍षਾਣਿ ਦਿਵਸਾਨ੍ ਮਾਸਾਨ੍ ਦਸ਼ਾष੍ਟੌ ਪਞ੍ਚ ਸਪ੍ਤ ਚ । ਵਰ੍षਾਣਿ ਪੇਤੁਰ੍ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਗ੍ਨਿਹੇਤ੍ਯਮ੍ਬ੍ਵਸ਼ਨਿਭੂਭृਤਾਮ੍
ਸਾਲ, ਦਿਨ, ਮਹੀਨੇ—ਦਸ, ਅੱਠ, ਪੰਜ ਤੇ ਸੱਤ—ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖਾਂ, ਅੱਗ, ਹਥਿਆਰਾਂ, ਪਾਣੀ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਲਈ ਲੰਘ ਗਏ।
ਏਤਾਵਤਾ ਤੁ ਕਾਲੇਨ ਦृਢਾਭ੍ਯਾਸਾਦ੍ ਅਹਙ੍ਕृਤੇਃ । ਦਾਮਾਦਯੋ ऽਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਆਸ੍ਥਾਂ ਜਗृਹੁਰ੍ ਗ੍ਰਸ੍ਤਚੇਤਸਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪੱਕੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਵਾਲੀ ਪੱਕੀ ਸੋਚ ਬਣ ਗਈ ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਬੰਧਨ ਆਦਿਕ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਵਿਚ ਫਸ ਗਏ।
ਨੈਕਟ੍ਯਾਤਿਸ਼ਯਾਦ੍ ਯਦ੍ਵਦ੍ ਦਰ੍ਪਣਂ ਬਿਮ੍ਬਵਦ੍ ਭਵੇਤ੍ । ਅਭ੍ਯਾਸਾਤਿਸ਼ਯਾਤ੍ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਤੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਿਤਾਂ ਗਤਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਦਰਪਣ ਆਪ ਹੀ ਚਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਵੀ ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
ਯਦ੍ਵਦ੍ ਦੂਰਤਰਂ ਵਸ੍ਤੁ ਨਾਦਰ੍ਸ਼ੇ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਤੇ । ਪਦਾਰ੍ਥਵਾਸਨਾ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਅਨਭ੍ਯਾਸਾਨ੍ ਨ ਜਾਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਦੂਰ ਦੀ ਵਸਤੂ ਦਰਪਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਵਾਸਨਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ।
ਯਦਾ ਦਾਮਾਦਯੋ ਜਾਤਾ ਜਾਤਾਹਙ੍ਕਾਰਵਾਸਨਾਃ । ਤਦਾ ਮੇ ਜੀਵਿਤਂ ਮੇ ऽਰ੍ਥ ਇਤਿ ਦੈਨ੍ਯਮ੍ ਉਪਾਗਮਨ੍
ਜਦੋਂ ਬੰਧਨ ਆਦਿਕ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲੀ ਵਾਸਨਾ ਜਨਮ ਲੈ ਲਈ, ਤਦੋਂ 'ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਮੇਰੀ ਵਸਤੂ' ਵਾਲਾ ਵਿਚਾਰ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਦੁੱਖ ਆ ਪਿਆ।
ਭਯਵਾਸਨਯਾ ਗ੍ਰਸ੍ਤਾ ਮੋਹਵਾਸਨਯਾ ਹਤਾਃ । ਆਸ਼ਾਪਾਸ਼ਨਿਬਦ੍ਧਾਸ੍ ਤੇ ਤਤਃ ਕृਪਣਤਾਂ ਗਤਾਃ
ਡਰ ਦੀ ਆਦਤ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ, ਭਟਕਣ ਵਾਲੀ ਭੁੱਲ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਤੇ ਆਸ ਦੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਉਹ ਬੇਚਾਰੇ ਹੋ ਗਏ।
ਮੁਧੈਵ ਹ੍ਯ੍ ਅਨਹਙ੍ਕਾਰੈਰ੍ ਮਮਤ੍ਵਮ੍ ਉਪਕਲ੍ਪਿਤਮ੍ । ਰਜ੍ਜ੍ਵਾਂ ਭੁਜਙ੍ਗਤ੍ਵਮ੍ ਇਵ ਦਾਮਵ੍ਯਾਲਕਟੈਸ੍ ਤਤਃ
ਅਸਲ ਵਿਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮਮਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਉੱਤੇ ਸੱਪ ਹੋਣ ਦਾ ਭਰਮ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰੱਸੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਕਰਕੇ।
ਆਪਾਦਮਸ੍ਤਕਂ ਦੇਹਲਤੇਯਂ ਭਵਤੁ ਸ੍ਥਿਰਾ । ਮਮੇਤਿ ਤृष੍ਣਾਕृਪਣਾ ਦੀਨਤਾਂ ਤੇ ਸਮਾਯਯੁਃ
ਇਹ ਸਰੀਰ ਸਿਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੈਰਾਂ ਤਕ ਸਦਾ ਟਿਕਾ ਰਹੇ—ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਤਰਸਯੋਗ ਲਾਲਚ 'ਮੇਰਾ' ਸਮਝਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।