ਕਿਞ੍ਚਿਲ੍ਲਬ੍ਧਜਯਪ੍ਰਾਯਦੈਤ੍ਯਦਾਨਵਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਦੂਯਮਾਨਸੁਰਾਨੀਕਮ੍ ਏਕਾਨ੍ਤੋਦ੍ਵਿਗ੍ਨਵਾਸਵਮ੍
ਦੈਤ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਫੌਜ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਲਗਭਗ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਤਬਾਹ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਇਕੱਲਾ, ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਖੜਾ ਸੀ।
ਉਤ੍ਤਰਾਸ਼ਾਮਿਲਦ੍ਵਹ੍ਨਿਰਕ੍ਤਹੇਤਿਬृਹਤ੍ਪ੍ਰਭਮ੍ । ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਸ਼ਣਂ ਲਸਦ੍ਦਾਹਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤਿਮਿਰੋਲ੍ਬਣਮ੍
ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਲਾਲ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਇਕ ਭੜਕਦੀ ਅੱਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਲਪਟਾਂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਚਮਕਦੀਆਂ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ।
ਵਵੁਰ੍ ਅਸ਼ਨਿਨਿਪਾਤਪਿਣ੍ਡਿਤਾਙ੍ਗਾ ਦਲਿਤਸ਼ਿਲਾਸ਼ਕਲਾ ਦਿਸ਼ਾਂ ਮੁਖੇषੁ । ਪ੍ਰਲਯਸਮਯਸੂਚਕਾਸ੍ ਸੁਰਾਣਾਮ੍ ਉਰੁਤਰਘਰ੍ਘਰਘਸ੍ਮਰਾਸ੍ ਸਮੀਰਾਃ
ਹਵਾ ਵੱਡੇ ਅਜਗਰਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੀ ਹੋਈ ਚੌਫੇਰੇ ਵਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਝਲਦੇ ਸਰੀਰ ਚੌਕਾਂ 'ਚ ਉਡ ਰਹੇ ਸਨ—ਇਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਸਨ।
ਵਹਤ੍ਸ੍ਵ੍ ਅਸृਕ੍ਪ੍ਰਵਾਹੇषੁ ਗਙ੍ਗਾਪੂਰੇष੍ਵ੍ ਇਵਾਮ੍ਬਰਾਤ੍ । ਦਾਮ੍ਨਿ ਵੇष੍ਟਿਤਦੇਵੌਘੇ ਮੁਕ੍ਤਕ੍ਸ਼੍ਵੇਡਾਘਨਾਰਵੇ
ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਵਹਾਵ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਹ ਰਹੀਆਂ ਸਨ; ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਗਰਜਦੇ ਹੋਏ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਚੀਕ ਰਹੇ ਸਨ।
ਵ੍ਯਾਲੇ ਨਿਜਕਰਾਕृष੍ਟਿਪਿष੍ਟਸਰ੍ਵਸੁਰਾਲਯੇ । ਕਟੇ ਕਠਿਨਸਂਰਮ੍ਭਸਙ੍ਗਰਾਚ੍ਛਾਦਿਤਾਮਰੇ
ਸੱਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਮਰ 'ਤੇ ਜੰਗ ਦੀ ਕਠੋਰ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਕਮਲ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ।
ਐਰਾਵਣੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣਮਦੇ ਪਲਾਯਨਪਰਾਯਣੇ । ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧੇ ਦਾਨਵਾਨੀਕੇ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨ ਇਵ ਭਾਸ੍ਕਰੇ
ਜਦੋਂ ਏਰਾਵਤ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਭੱਜਣ ਦੀ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੈਤਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਸੂਰਜ ਕਾਲੀਆਂ ਘਟਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਜਾਵੇ।
ਪਤਿਤਾਰ੍ਧਾਯੁਧਾਙ੍ਗਾਨਿ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਦ੍ਰੁਧਿਰਾਣਿ ਚ । ਪਯਾਂਸੀਵ ਵਿਸੇਤੂਨਿ ਦੇਵਸੈਨ੍ਯਾਨਿ ਦੁਦ੍ਰੁਵੁਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਅੰਗ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਲਹੂ ਵਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਟੁੱਟੇ ਬੰਧ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਭੱਜ ਗਏ।
ਦਾਮਵ੍ਯਾਲਕਟਾਸ੍ ਤਾਨਿ ਚਿਰਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ਹਿਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਅਨੁਜਗ੍ਮੁਰ੍ ਲਸਨ੍ਨਾਦਮ੍ ਇਨ੍ਧਨਾਨੀਵ ਪਾਵਕਾਃ
ਉਹ ਰੱਸੀਆਂ, ਸੱਪ ਤੇ ਪੱਟੇ, ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਪਿੱਛੇ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦੀ ਹੋਵੇ।
ਅਨ੍ਵਿष੍ਟਾਨ੍ ਅਪਿ ਯਤ੍ਨੇਨ ਨਾਲਭਨ੍ਤਾਸੁਰਾਸ੍ ਸੁਰਾਨ੍ । ਘਨਜਾਲਵਨੋਡ੍ਡੀਨਾਨ੍ ਸਿਂਹਾ ਹਰਿਣਕਾਨ੍ ਇਵ
ਦੈਤਾਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭ ਨਾ ਸਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ ਘਣੀ ਘਟਾਂ ਵਿੱਚ ਛੁਪੇ ਹੋਏ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਲੱਭ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
ਅਲਬ੍ਧੇष੍ਵ੍ ਅਮਰੌਘੇषੁ ਦਾਮਵ੍ਯਾਲਕਟਾਸ੍ ਤਦਾ । ਜਗ੍ਮੁਃ ਪਾਤਾਲਕੋਸ਼ਸ੍ਥਂ ਪ੍ਰਭੁਂ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤਾਸ਼ਯਾਃ
ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀਆਂ, ਉਹ ਰੱਸੀਆਂ, ਸੱਪ ਤੇ ਪਟੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਕੋਲ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਖਜਾਨੇ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ।
ਅਥ ਦੇਵਾ ਵਿषਣ੍ਣਾਸ੍ ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਆਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਵੈ ਯਯੁਃ । ਜਯੋਪਾਯਾਯ ਵਿਜਿਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮ੍ ਅਮਿਤੌਜਸਮ੍
ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਸੰਭਲ ਕੇ, ਜਿੱਤ ਦਾ ਉਪਾਅ ਲੱਭਣ ਲਈ ਅਤਿ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਗਏ।
ਤੇषਾਮ੍ ਆਵਿਰਭੂਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਰਕ੍ਤਰਕ੍ਤਾਨਨਸ਼੍ਰਿਯਾਮ੍ । ਸਾਯਂ ਰਕ੍ਤੀਕृਤਾਮ੍ਬੂਨਾਮ੍ ਅਬ੍ਧੀਨਾਮ੍ ਇਵ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਲਾਲ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਲਾਲ ਹੋਏ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਉੱਤੇ ਚੰਨ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਤੇ ਸੁਰਾਸ੍ ਤਸ੍ਮੈ ਤਮ੍ ਅਰ੍ਥਂ ਸ਼ਮ੍ਬਰੇਰਿਤਮ੍ । ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਕਥਯਾਮ੍ ਆਸੁਰ੍ ਦਾਮਵ੍ਯਾਲਕਟਕ੍ਰਮਮ੍
ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੰਬਰ ਨੇ ਜੋ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਦਾਮ, ਵਿਆਲ ਤੇ ਕਟਾ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਣ ਲੱਗੇ।
ਤਮ੍ ਆਕਰ੍ਣ੍ਯਾਖਿਲਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਚ ਵਿਚਾਰਵਿਤ੍ । ਉਵਾਚੇਦਂ ਸੁਰਾਨੀਕਮ੍ ਆਸ਼੍ਵਾਸਨਕਰਂ ਵਚਃ
ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ।
ਹਨ੍ਤ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਮ੍ਬਰੇਣ ਹਰੇਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਮਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍ ਅਮਰੇਸ਼ਸ੍ਯ ਤਤ੍ਕਾਲਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼੍ਯਤਾਮ੍
ਹਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਸ਼ੰਬਰ ਨੂੰ ਹਰੀ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇਗਾ; ਤਕਦੀਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੋ।
ਦਾਮਵ੍ਯਾਲਕਟਾਨ੍ ਏਤਾਨ੍ ਅਦ੍ਯ ਤ੍ਵ੍ ਅਮਰਸਤ੍ਤਮਾਃ । ਯੋਧਯਨ੍ਤਃ ਪਲਾਯਧ੍ਵਂ ਮਾਯਾਯੁਦ੍ਧੇਨ ਦਾਨਵਾਨ੍
ਅੱਜ, ਅਮਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਦਾਮਾ, ਵਿਆਲਾ ਤੇ ਕਟਾ ਦੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਲੜੋ, ਤੇ ਮਾਇਆ ਵਾਲੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਓ।
ਯੁਦ੍ਧਾਭ੍ਯਾਸਵਸ਼ਾਦ੍ ਏषਾਂ ਮਕੁਰਾਣਾਮ੍ ਇਵਾਸ਼ਯੇ । ਅਹਙ੍ਕਾਰਚਮਤ੍ਕਾਰਃ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਮ੍ ਉਪੈष੍ਯਤਿ
ਲੜਾਈ ਦੀ ਆਦਤ ਕਰਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਨ, ਆਇਨੇ ਵਿਚ ਪਰਛਾਂਵੇ ਵਾਂਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉਭਰੇਗੀ।
ਗृਹੀਤਵਾਸਨਾਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਏਤੇ ਦਾਮਵ੍ਯਾਲਕਟਾਸ੍ ਸੁਰਾਃ । ਸੁਜਯਾ ਵੋ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਜਾਲਲਗ੍ਨਾਃ ਖਗਾ ਇਵ
ਜਦੋਂ ਦਾਮ, ਵਿਆਲ ਤੇ ਕਟਾ ਦੇ ਯੋਧੇ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸੇ ਪੰਛੀ।
ਅਦ੍ਯ ਤ੍ਵ੍ ਅਵਾਸਨਾ ਏਤੇ ਸੁਖਦੁਃਖਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ । ਧੈਰ੍ਯੇਣਾਰੀਨ੍ ਵਿਨਿਘ੍ਨਨ੍ਤੋ ਦੇਵਦੁਰ੍ਜਯਤਾਂ ਗਤਾਃ
ਅੱਜ ਇਹ ਯੋਧੇ ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ ਤੋਂ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਅਜਿਹੀ ਅਜੈਯਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਵਾਸਨਾਤਨ੍ਤੁਬਦ੍ਧਾ ਯੇ ਆਸ਼ਾਪਾਸ਼ਵਸ਼ੀਕृਤਾਃ । ਵਸ਼੍ਯਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤੇ ਲੋਕੇ ਰਜ੍ਜੁਬਦ੍ਧਾਃ ਖਗਾ ਇਵ
ਜੋ ਲੋਕ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਇੱਛਾ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਪੰਛੀ।
ਯੇ ਹਿ ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਾ ਧੀਰਾਸ੍ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਸਕ੍ਤਬੁਦ੍ਧਯਃ । ਨ ਹृष੍ਯਨ੍ਤਿ ਨ ਕੁਪ੍ਯਨ੍ਤਿ ਦੁਰ੍ਜਯਾਸ੍ ਤੇ ਮਹਾਧਿਯਃ
ਜੋ ਧੀਰ ਲੋਕ ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਹਰ ਥਾਂ ਅਟਕਦੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਗੁੱਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਐਸੇ ਮਹਾਨ ਬੁਧੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ਵਾਸਨਾਰਜ੍ਜ੍ਵਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਬਨ੍ਧਸ਼੍ ਸ਼ਰੀਰਿਣਃ । ਮਹਾਨ੍ ਅਪਿ ਬਹੁਜ੍ਞੋ ऽਪਿ ਸ ਬਾਲੇਨਾਪਿ ਜੀਯਤੇ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲੁਕੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਮਨ ਗੁੰਝਲ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਚਾਹੇ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਵੱਡਾ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਵੀ ਹਰਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਯਂ ਸੋ ऽਹਮ੍ ਇਦਂ ਮੇ ਤਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਆਕਲਿਤਕਲ੍ਪਨਃ । ਆਪਦਾਂ ਪਾਤ੍ਰਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਪਯਸਾਮ੍ ਇਵ ਸਾਗਰਃ
ਜੋ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸੋਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, 'ਇਹ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਹ ਹੈ', ਉਹ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਣੀ ਲਈ।
ਇਯਨ੍ਮਾਤ੍ਰਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋ ਯੇਨਾਤ੍ਮਾਭਵ੍ਯਭਾਵਿਤਃ । ਸ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੋ ऽਪਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪਰਾਂ ਕृਪਣਤਾਂ ਗਤਃ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇਥੇ ਹੀ ਸੀਮਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਕੰਮਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਾਹੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬੇਬਸੀ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨਨ੍ਤਸ੍ਯਾਪ੍ਰਮੇਯਸ੍ਯ ਯੇਨੇਯਤ੍ਤਾ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਾ । ਆਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਤੇਨਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨੈਵਾਵਸ਼ੀਕृਤਃ
ਜਿਸਨੇ ਅਨੰਤ ਤੇ ਅਣਮਾਪਣ ਵਾਲੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਸਮਝ ਲਿਆ, ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ।
ਆਤ੍ਮਨੋ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ । ਤਤ੍ਰੋਪਾਦੇਯਭਾਵੇਨ ਬਦ੍ਧਾ ਭਵਤਿ ਭਾਵਨਾ
ਆਤਮ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਤਿੰਨ ਜਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੋਚ ਮਨ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਆਸ੍ਥਾਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਨਾਂ ਦੁਃਖਾਨਾਂ ਕਾਰਣਂ ਵਿਦੁਃ । ਅਨਾਸ੍ਥਾਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਭਿਤਸ੍ ਸੁਖਾਨਾਂ ਕਾਰਣਂ ਵਿਦੁਃ
ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿਰਫ ਲਗਾਵ ਹੀ ਅਣਗਿਣਤ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਅਰਤਾ ਹੀ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਦਾਮਵ੍ਯਾਲਕਟਾ ਯਾਵਦ੍ ਅਨਾਸ੍ਥਾ ਭਾਵਸਂਸ੍ਥਿਤੌ । ਤਾਵਨ੍ ਨ ਨਾਮ ਜੇਯਾ ਵੋ ਮषਕਾਣਾਮ੍ ਇਵਾਨਿਲਾਃ
ਜਦ ਤੱਕ ਅੰਦਰਲੀ ਹਾਲਤ ਵਲ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਰਹੇ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਤੋੜੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਮੱਛਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕਦੀ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ਵਾਸਨਯਾ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ ਦੀਨਤਾਮ੍ ਅਨੁਯਾਤਯਾ । ਜਿਤੋ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਥਾ ਤੁ ਮषਕੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਮਰਾਚਲਃ
ਜੀਵ ਅੰਦਰਲੇ ਵਾਸਨਾਂ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੱਛਰ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।
ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਵਾਸਨਾ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਚਾਯਾਤਿ ਦੀਨਤਾ । ਗੁਣਾਗੁਣਾਨੁਵਿਦ੍ਧਤ੍ਵਂ ਸਤੋ ਦृष੍ਟਂ ਹਿ ਨਾਸਤਃ
ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਣ ਤੇ ਅਵਗੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਮੌਜੂਦ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿਖਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਨਾ-ਮੌਜੂਦ ਵਿੱਚ।