ਹृਦਯਬਿਲੇ ਕृਤਕੁਣ੍ਡਲ ਉਲ੍ਬਣਕਲਨਾਵਿषੋ ਮਨੋਭੁਜਗਃ । ਯਸ੍ਯੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਆਗਤ ਉਦਿਤਂ ਤਮ੍ ਅਰਿਨ੍ਦਮਂ ਵਨ੍ਦੇ
ਮੈਂ ਉਸ ਦੁਸ਼ਮਨ-ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਮਨ-ਸਰਪ, ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰ ਤੇਜ਼ ਕਲਪਨਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਯਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਦੇਹਂ ਕृਤਘ੍ਨਾ ਨਾਸ਼ਯਨ੍ਤਿ ਯੇ । ਤੇ ਕੁਕਾਰ੍ਯਮਹਾਕੋਸ਼ਾ ਦੁਰ੍ਜਯਾਸ੍ ਸ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰਯਃ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ, ਆਪਣੀ ਆਸਰੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਕ੍ਰਿਤਘਨ ਹਨ; ਉਹ ਬੁਰੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਖਜਾਨੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ, ਜੋ ਵੈਰੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।
ਕਲੇਵਰਾਸ਼੍ਰਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਿषਯਾਮਿषਗਰ੍ਧਤਃ । ਅਕ੍ਸ਼ਗृਧ੍ਰਾ ਵਿਵਲ੍ਗਨ੍ਤਿ ਕਾਰ੍ਯਾਕਾਰ੍ਯੋਗ੍ਰਪਕ੍ਸ਼ਿਣਃ
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਗਿਧਾਂ ਵਾਂਗ ਭਟਕਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਕਰਮ ਅਤੇ ਅਕਰਮ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਲਦੇ ਹਨ।
ਵਿਵੇਕਤਨ੍ਤੁਜਾਲੇਨ ਗृਹੀਤਾ ਯੇਨ ਤੇ ਸ਼ਠਾਃ । ਤਸ੍ਯਾਙ੍ਗਾਨਿ ਨ ਲੁਮ੍ਪਨ੍ਤਿ ਪਾषਾਣਕਵਲਂ ਯਥਾ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਛਲਾਕ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਵੇਕ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫੜ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਜਾਲ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਆਪਾਤਰਮਣੀਯੇषੁ ਰਮਨ੍ਤਿ ਵਿषਯੇषੁ ਯੇ । ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਵਿਰਸਾਨ੍ਤੇषੁ ਪਤਨ੍ਤਿ ਨਰਕੇषੁ ਤੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਸੁਹਣੀਆਂ ਲਗਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਰਮਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅੰਤ ਵਿਚ ਬਿਲਕੁਲ ਸੁਆਦ ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਤੇ ਨਰਕ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਵੇਕਧਨਵਾਨ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਕੁਕਲੇਵਰਪਤ੍ਤਨੇ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰਿਭਿਰ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥੈਰ੍ ਅਵਸ਼ੋ ਨਾਭਿਭੂਯਤੇ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਵਿਆਕਰਨ ਦੀ ਦੌਲਤ ਹੈ, ਇਸ ਮਾੜੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅੰਦਰਲੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ — ਇੰਦਰਿਆਂ — ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।
ਤਥਾ ਨ ਸੁਖਿਤਾ ਭੂਪਾ ਮृਣ੍ਮਯੋਗ੍ਰਪੁਰੀਜੁषਃ । ਯਥਾ ਸ੍ਵਾਧੀਨਮਨਸਸ੍ ਸ੍ਵਸ਼ਰੀਰਪੁਰੀਸ਼੍ਵਰਾਃ
ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਵੀ ਉਤਨੇ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਜਿੰਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਨਗਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸ੍ਵਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਭृਤ੍ਯਸ੍ਯ ਸੁਗृਹੀਤਮਨੋਰਿਪੋਃ । ਵਸਨ੍ਤ ਇਵ ਮਞ੍ਜਰ੍ਯੋ ਵਰ੍ਧਨ੍ਤੇ ਬੁਦ੍ਧਬੁਦ੍ਧਯਃ
ਜਿਸ ਦੇ ਇੰਦਰੇ ਉਸ ਦੇ ਸੇਵਕ ਵਾਂਗ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਵੈਰੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ قابੂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਵਸੰਤ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਖਿੜਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੀਣਚਿਤ੍ਤਦਰ੍ਪਸ੍ਯ ਨਿਗृਹੀਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਦ੍ਵਿषਃ । ਪਦ੍ਮਿਨ੍ਯ ਇਵ ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਕ੍ਸ਼ੀਯਨ੍ਤੇ ਭੋਗਵਾਸਨਾਃ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਦਰੇ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਭੋਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਮਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਾਵਨ੍ ਨਿਸ਼ੀਵ ਵੇਤਾਲ੍ਯੋ ਵਲ੍ਗਨ੍ਤੇ ਹृਦਿ ਵਾਸਨਾਃ । ਏਕਤਤ੍ਤ੍ਵਦृਢਾਭ੍ਯਾਸਾਦ੍ ਯਾਵਨ੍ ਨ ਵਿਜਿਤਂ ਮਨਃ
ਇੱਛਾਵਾਂ ਰਾਤ ਦੇ ਭੂਤਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦ ਤਕ ਮਨ ਇਕ ਸੱਚ ਦੇ ਅਡੋਲ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਭृਤ੍ਯੋ ऽਭਿਮਤਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਾਨ੍ ਮਨ੍ਤ੍ਰੀ ਸਤ੍ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਾਤ੍ । ਸਾਮਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇਰ੍ ਮਨੋ ਮਨ੍ਯੇ ਵਿਵੇਕਿਨਃ
ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਵਿਵੇਕਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਣ ਕਰਕੇ ਨੌਕਰ ਹੈ, ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਮੰਤਰੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਹੈ।
ਲਾਲਨਾਤ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਲਲਨਾ ਪਾਲਨਾਤ੍ ਪਾਵਨਃ ਪਿਤਾ । ਸੁਹृਦ੍ ਉਤ੍ਤਮਵਿਸ਼੍ਵਾਸਾਨ੍ ਮਨੋ ਮਨ੍ਯੇ ਮਨੀषਿਣਾਮ੍
ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਿੱਠੀ ਦੇਖਭਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇਣ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਪਵਿੱਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੋਸਤ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਪੂਰੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਾਲੋਕਿਤਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਦृਸ਼ਾ ਸੁਧ੍ਯਾਤਂ ਸ੍ਵਨੁਨਾਥਿਤਮ੍ । ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ ਪਰਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਂ ਮਨਃਪਿਤਾ
ਜਦ ਮਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੋਝੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਿਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸੁਘृष੍ਟਸ੍ ਸੁਪਰਾਮृष੍ਟਸ੍ ਸੁਧृਤਸ੍ ਸ੍ਵਨੁਬੋਧਿਤਃ । ਸੁਗੁਣਾਯੋਜਿਤੋ ਭਾਤਿ ਹृਦਿ ਹृਦ੍ਯੋ ਮਨੋਮਣਿਃ
ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਜਬੂਤ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ, ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਜਾਗੀ ਹੋਈ, ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਮਨ ਦੀ ਮਣੀ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਖਿੜਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਜਨ੍ਮਵृਕ੍ਸ਼ਕੁਠਾਰਾਣਿ ਤਥੋਦਰ੍ਕੋਦਯਾਨਿ ਚ । ਦਿਸ਼ਤ੍ਯ੍ ਏष ਮਨੋਮਨ੍ਤ੍ਰੀ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸ਼ੁਭਕਰ੍ਮਣਃ
ਇਹ ਮਨ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਨਮ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਲਈ ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਮਨੋਮਣਿਂ ਰਾਮ ਬਹੁਪਙ੍ਕਕਲਙ੍ਕਿਤਮ੍ । ਵਿਵੇਕਵਾਰਿਣਾ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯੈ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲ੍ਯਾਲੋਕਵਾਨ੍ ਭਵ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਮਨ ਦੀ ਮਣੀ ਜੋ ਕਈ ਮੈਲ ਤੇ ਦਾਗ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋ ਕੇ, ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਬਣ।
ਭਵਭੂਮਿषੁ ਭੀਮਾਸੁ ਵਿਵੇਕਵਿਤਤੋ ऽਪਿ ਸਨ੍ । ਮਾ ਪਤੋਤ੍ਪਾਤਪੂਰ੍ਣਾਸੁ ਵਿਵਸ਼ਃ ਪ੍ਰਾਕृਤੋ ਯਥਾ
ਜਦੋਂ ਵੀ ਵਿਆਕਰਨ ਜੀਵਨ ਦੀ ਡਰਾਉਣੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗੂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਥਾਂ 'ਤੇ ਲਾਚਾਰ ਹੋ ਕੇ ਨਾ ਡਿੱਗ।
ਸਂਸਾਰਮਾਯਾਮ੍ ਉਦਿਤਾਮ੍ ਅਨਰ੍ਥਸ਼ਤਸਙ੍ਕੁਲਾਮ੍ । ਮਾ ਮਹਾਮੋਹਮਿਹਿਕਾਮ੍ ਇਮਾਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਵਧੀਰਯ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਟਕਣ, ਜੋ ਸੈਂਕੜੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਭਟਕਾਵ ਦੀ ਧੁੰਦ ਵਾਂਗ ਉਠੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰ।
ਵਿਵੇਕਂ ਪਰਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਚ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰੀਨ੍ ਅਲਂ ਜਿਤ੍ਵਾ ਤੀਰ੍ਣੋ ਭਵ ਭਵਾਰ੍ਣਵਾਤ੍
ਸਰਵੋਤਮ ਬੁਝਣ ਤੇ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਅਕਲ ਨਾਲ ਸੱਚ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾ।
ਅਸਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸ਼ਰੀਰੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਸੁਖਦੁਃਖੇष੍ਵ੍ ਅਸਤ੍ਸੁ ਚ । ਦਾਮਵ੍ਯਾਲਕਟਨ੍ਯਾਯੋ ਮਾ ਤੇ ਭਵਤੁ ਰਾਘਵ
ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿਚ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਵੀ ਝੂਠੇ ਹਨ, ਰੱਸੀ-ਸੱਪ-ਲਾਠੀ ਵਾਲੀ ਮਿਸਾਲ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਨਾ ਆਵੇ, ਰਾਘਵ।
ਅਯਮ੍ ਅਹਮ੍ ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯੋ ਵृਥਾ ਯਸ੍ ਤਮ੍ ਅਲਮ੍ ਅਪਾਸ੍ਯ ਮਹਾਮਤੇ ਸੁਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ । ਯਦ੍ ਇਤਰਦ੍ ਅਵਲਮ੍ਬ੍ਯ ਤਤ੍ ਪਦਂ ਤ੍ਵਂ ਵ੍ਰਜ ਪਿਬ ਭੁਙ੍ਕ੍ਸ਼੍ਵ ਨ ਬਧ੍ਯਸੇ ऽਮਨਸ੍ਕਃ
ਹੇ ਬੁਧੀਮਾਨ, 'ਇਹ ਮੈਂ ਹਾਂ' ਵਾਲਾ ਝੂਠਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦੇ, ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਨਾਲ। ਜੋ ਹੋਰ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ, ਖਾ-ਪੀ, ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹਿ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਹਰਤੋ ਲੋਕੇ ਲੋਕਾਰਾਮਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ । ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਤਿष੍ਠਤੋ ਯਤ੍ਨਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਾਰ੍ਥਾਭਿਪਾਤਿਨਃ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, ਚੰਗੀ ਵਸਤੂ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਲਕੜੇ ਲਈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ, ਤੇ ਜੋ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹੋ।
ਦਾਮਵ੍ਯਾਲਕਟਨ੍ਯਾਯੋ ਮਾ ਤੇ ਭਵਤੁ ਰਾਘਵ । ਭੀਮਭਾਸਦ੍ਰੁਟਸ੍ਥਿਤ੍ਯਾ ਤਵਾਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਤਿਵਿਸ਼ੋਕਤਾ
ਰਾਘਵ, ਰੱਸਾ, ਸੱਪ ਤੇ ਲੱਕੜ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਵੇ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਹੋਵੇ, ਤੇਰੀ ਸਥਿਰਤਾ ਭੜਕਦੇ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ ਸੜਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਵਾਂਗ ਹੋਵੇ।
ਦਾਮਵ੍ਯਾਲਕਟਨ੍ਯਾਯੋ ਮਾ ਭਵਤ੍ਵ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਦਾਹृਤਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਕਿਮ੍ ਏਤਦ੍ ਭਵਤਾ ਭਵਤਾਪਾਪਹਾਰਿਣਾ
ਰੱਸਾ, ਸੱਪ ਤੇ ਲੱਕੜ ਦੀ ਮਿਸਾਲ 'ਇਹ ਨਾ ਹੋਵੇ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ, ਸੰਸਾਰਕ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਕਿਹਾ?
ਉਦਾਰਯੈਤਯਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਬੋਧਯ ਮਾਂ ਗਿਰਾ । ਘਨਤਾਪਾਪਹਾਰਿਣ੍ਯਾ ਪ੍ਰਾਵृषੇਵ ਕਲਾਪਿਨਮ੍
ਇਸ ਉੱਚੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਤ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰ; ਜਿਵੇਂ ਘਣ ਘਰ ਤੇਜ਼ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਮੋਹਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵਿੱਖੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰ।
ਦਾਮਵ੍ਯਾਲਕਟਨ੍ਯਾਯਂ ਭੀਮਭਾਸਦ੍ਰੁਟਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਘਵ ਤਤ੍ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਯਦ੍ ਇष੍ਟਂ ਤਤ੍ ਸਮਾਚਰ
ਰਾਘਵ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਰੱਸੀ, ਸੱਪ ਤੇ ਲਾਠੀ ਦੀ ਉਪਮਾ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਸੜੇ ਹੋਏ ਦਰੱਖਤ ਵਰਗੀ ਅਡੋਲਤਾ ਸੁਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਜੋ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਕਰ।
ਆਸੀਤ੍ ਪਾਤਾਲਕੁਹਰੇ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਮਨੋਹਰੇ । ਸ਼ਮ੍ਬਰੋ ਨਾਮ ਦੈਤ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮਾਯਾਮਣਿਮਹਾਰ੍ਣਵਃ
ਪਾਤਾਲ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਚੰਭੇ ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਇੱਕ ਦੈਤ ਰਾਜਾ ਸ਼ੰਬਰੋ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਸੀ।
ਆਕਾਸ਼ਨਗਰੋਦ੍ਯਾਨਰਚਿਤਾਸੁਰਮਨ੍ਦਿਰਃ । ਕृਤ੍ਰਿਮੋਤ੍ਤਮਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਭੂषਿਤਾਤ੍ਮੀਯਮਣ੍ਡਲਃ
ਉਸ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ artificial ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਸੋਹਣਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸ਼ਿਲਾਸ਼ਕਲਸਮ੍ਭੂਤਪਦ੍ਮਾਢ੍ਯਰਮਣਾਚਲਃ । ਅਨਨ੍ਤਵਿਭਵਾਰਮ੍ਭਪਰਿਪੂਰਿਤਦਾਨਵਃ
ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਕੀਮਤੀ ਪੱਥਰਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸੁਹਣੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦੌਲਤ ਅੰਤਹੀਣ ਸੀ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਜਾਨਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ।
ਗृਹਰਤ੍ਨਾਙ੍ਗਨਾਗੇਯਜਿਤਾਮਰਵਧੂਧ੍ਵਨਿਃ । ਚਨ੍ਦ੍ਰਬਿਮ੍ਬਫਲਾਪੂਰ੍ਣਕ੍ਰੀਡੋਪਵਨਪਾਦਪਃ
ਉਸ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਸ ਭਰੇ ਬਾਗਾਂ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਉੱਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰੇ ਫਲ ਲਟਕਦੇ ਸਨ।