ਨਾਹਂ ਨ ਚਾਨ੍ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤੀਹ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵਾਸ੍ਤਿ ਨ ਚਾਸ੍ਤਿ ਤਤ੍ । ਇਤ੍ਥਂ ਸਦਸਤੋਰ੍ ਮਧ੍ਯਂ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਇਹ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਨਾ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਤੇ ਜੋ ਹੋਣ-ਅਣਹੋਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਯਨ੍ ਨਾਮ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਸ ਏਕੋ ऽਵਯਵੋ ਮਮ । ਤਰਙ੍ਗੋ ऽਬ੍ਧਾਵ੍ ਇਵੇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਨਾਮ ਜਾਂ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਹੀ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ; ਜੋ ਇਹ ਗੱਲ ਅੰਦਰੋਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਤਾਪਰਤੇ ਤ੍ਵਤ੍ਤਾਮਤ੍ਤੇ ਯਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਭਾਵਾਦ੍ ਉਪਰਤੇ ਸ੍ਯਾਤਾਂ ਸ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸੁਲੋਚਨਃ
ਜਿਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਪਣਾ-ਪਰਾਇਆ, ਤੇਰਾ-ਮੇਰਾ ਸਭ ਮਿਟ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਰੁਕ ਗਏ ਹੋਣ—ਉਹ ਸਾਫ਼ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੋਚ੍ਯਾ ਪਾਲ੍ਯਾ ਮਯੈਵੇਯਂ ਸ੍ਵਸੇਯਂ ਮੇ ਕਨੀਯਸੀ । ਤ੍ਰਿਲੋਕੀ ਪੇਲਵੇਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਰ੍ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਤਰਸਯੋਗ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸਮਝਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਨਾਸਵੰਤ ਸਮਝ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਚੇਤ੍ਯਾਨੁਪਾਤਰਹਿਤਂ ਚਿਦ੍ਭੈਰਵਮਯਂ ਵਪੁਃ । ਆਪੂਰਿਤਜਗਜ੍ਜਾਲਂ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸੱਚੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਜਾਲੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਸੁਖਂ ਦੁਃਖਂ ਭਵੋ ऽਭਾਵੋ ऽਵਿਵੇਕਕਲਨਾਸ਼੍ ਚ ਯਾਃ । ਅਹਂ ਨ ਵੇਤਿ ਵਾ ਨੂਨਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਨ ਪਰਿਹੀਯਤੇ
ਸੁਖ, ਦੁਖ, ਹੋਣਾ, ਨਾ ਹੋਣਾ, ਤੇ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਦੀ ਸੋਚ — ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸਭ 'ਮੈਂ ਨਹੀਂ' ਜਾਂ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਵਾਂਗ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ।
ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਸਤ੍ਤਾਪਰਾਪੂਰ੍ਣੇ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯੇਨ ਵਰ੍ਜਿਤੇ । ਕਿਂ ਮੇ ਹੇਯਂ ਕਿਮ੍ ਆਦੇਯਮ੍ ਇਤਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਸਦृਙ੍ ਨਰਃ
ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਹਸਤੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਉਪਸਥਿਤੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ 'ਕੀ ਛੱਡਣਾ ਹੈ, ਕੀ ਲੈਣਾ ਹੈ?' ਵਾਂਗ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ।
ਅਪ੍ਰਤਰ੍ਕ੍ਯਮ੍ ਅਨਾਭਾਸਂ ਸਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਇਦਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਹੇਯੋਪਾਦੇਯਕਲਨਾ ਯਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ੀਣਾ ਨਮਾਮਿ ਤਮ੍
ਜਿਸ ਲਈ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣਾ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਚਣ ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਛੱਡਣ ਜਾਂ ਲੈਣ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁਕ ਗਈ ਹੈ—ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਯ ਆਕਾਸ਼ਵਦ੍ ਏਕਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਭਾਵਗਤੋ ऽਪਿ ਸਨ੍ । ਨ ਭਾਵਰਞ੍ਜਨਾਮ੍ ਏਤਿ ਸ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਇਕ ਰੂਪ ਹੈ, ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹਾਲਤ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ—ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਤਮਃਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਲਨਾਮੁਕ੍ਤਃ ਕਾਲਾਤ੍ਮਤਾਂ ਗਤਃ । ਯਸ੍ ਸੋਮ੍ਯਸ੍ ਸੁਸਮਸ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ ਤਂ ਨੌਮਿ ਪਦਮ੍ ਆਗਤਮ੍
ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਅਸਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲਿਆ, ਸੁਖੀ, ਸੰਤੁਲਿਤ ਤੇ ਚੰਗਾ ਹੈ—ਮੈਂ ਉਸ ਪਦ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜਿਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯੋਦਯਾਸ੍ਤਮਯਸਙ੍ਕਲਨਾਕਲਾਸੁ ਚਿਤ੍ਰਾਸੁ ਚਾਰੁਵਿਭਵਾਸੁ ਜਗਦ੍ਗਤਾਸੁ । ਵृਤ੍ਤਿਸ੍ ਸਮੈਵ ਸਕਲੈਕਗਤੇਰ੍ ਅਨਨ੍ਤਾ ਤਸ੍ਮੈ ਨਮਃ ਪਰਮਬੋਧਵਤੇ ਸ਼ਿਵਾਯ
ਜਿਸ ਦੀ ਉਗਣ ਤੇ ਡੁੱਬਣ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ, ਜਗਤ ਵਿਚ, ਕਰਤਵ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਸਭ ਨੂੰ ਇਕ ਰੂਪ ਤੇ ਬੇਅੰਤ, ਉਸ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਤਸ੍ਯੇਯਂ ਭੋਗਮੋਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਤਜ੍ਜ੍ਞਸ੍ਯੋਪਵਨੋਪਮਾ । ਸੁਖਾਯੈਵ ਨ ਦੁਃਖਾਯ ਸ੍ਵਸ਼ਰੀਰਮਹਾਪੁਰੀ
ਇਹ ਵੱਡਾ ਸਰੀਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਜੀਵਨ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਗ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਲਈ ਨਹੀਂ।
ਨਗਰੀਤ੍ਵਂ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਕਥਂ ਨਾਮ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਏਨਾਂ ਚਾਧਿਵਸਨ੍ ਯੋਗੀ ਕਥਂ ਰਾਜ੍ਯਸੁਖੈਕਭਾਕ੍
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਕਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤੇ ਜੋ ਯੋਗੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਰਮ੍ਯੇਯਂ ਦੇਹਨਗਰੀ ਰਾਮ ਸਰ੍ਵਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਾ । ਜ੍ਞਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਵਿਲਾਸਾਢ੍ਯਾ ਸ੍ਵਾਲੋਕਾਰ੍ਕਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਾ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਸਰੀਰ-ਸ਼ਹਿਰ ਹਰ ਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਲਈ, ਇਹ ਅਨੰਤ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਚੇਤਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਨੇਤ੍ਰਵਾਤਾਯਨੋਦ੍ਦ੍ਯੋਤਪ੍ਰਕਾਸ਼ਭੁਵਨਾਨ੍ਤਰਾ । ਕਰਪ੍ਰਤੋਲੀਵਿਸ੍ਤਾਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤਪਾਦੋਪਜਙ੍ਗਲਾ
ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਪੈਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।
ਰੋਮਰਾਜਿਲਤਾਗੁਲ੍ਮਾ ਤ੍ਵਗਟ੍ਟਾਲਕਮਾਲਿਤਾ । ਗੁਲ੍ਫਗੁਲ੍ਗੁਲੁਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਜਙ੍ਘੋਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਮਣ੍ਡਲਾ
ਇਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲੰਬੀਆਂ ਤੇ ਗੁੱਚੀਆਂ ਵਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਸਜਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਚਮੜੀ ਉਸ ਦੀ ਕੰਧ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਗਠੇ, ਪਿੰਡੀਆਂ, ਜੰਘਾਂ ਤੇ ਘੁੱਟਣਾਂ ਇਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਥੰਮਾਂ ਵਾਂਗ ਟਿਕਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਰੇਖਾਵਿਭਕ੍ਤਪਾਦੋਗ੍ਰਸ਼ਿਲਾਪ੍ਰਥਮਨਿਰ੍ਮਿਤਾ । ਚਰ੍ਮਮਰ੍ਮਸਿਰਾਸਾਰਸਨ੍ਧਿਸੀਮਾਮਨੋਰਮਾ
ਇਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਤਲਵੇਆਂ ਉੱਤੇ ਰੇਖਾਵਾਂ ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਚਮੜੀ, ਮਰਮ-ਸਥਾਨ, ਨਸਾਂ ਤੇ ਜੋੜਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਊਰੁਦ੍ਵਯਕਵਾਟਾਗ੍ਰਨਿਰ੍ਮਿਤੋਪਸ੍ਥਨਿਰ੍ਗਮਾ । ਕਚਤ੍ਕਚਾਵਲੀਕਾਚਦਲਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦਨਾਵृਤਾ
ਇਸ ਦੇ ਦੋ ਜੰਘਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਦਰਵਾਜਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਇਸ ਦੀ ਜਨਾਨੀ ਅੰਗ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਚਮੜੀ ਤੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਮਾਸ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਓੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਭ੍ਰੂਲਲਾਟਾਸ੍ਯਸਚ੍ਛਾਯਵਦਨੋਦ੍ਯਾਨਸ਼ੋਭਿਤਾ । ਦृष੍ਟਿਪਾਤੋਤ੍ਪਲਾਕੀਰ੍ਣਕਪੋਲਵਿਪੁਲਸ੍ਥਲਾ
ਇਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਭੰਵਾਂ, ਮੱਥੇ ਤੇ ਮੂੰਹ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਚੌੜੇ ਗਲ੍ਹੇ ਖੇਤਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦੇ ਕਵਲ ਫੁੱਲ ਵਿੱਖਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਵਕ੍ਸ਼ਸ੍ਸ੍ਥਲਸਰਸ੍ਸ੍ਯੂਤਕੁਚਪਙ੍ਕਜਕੋਰਕਾ । ਘਨਰੋਮਾਵਲਿਚ੍ਛਨ੍ਨਸ੍ਕਨ੍ਧਕ੍ਰੀਡਾਸ਼ਿਲੋਚ੍ਚਯਾ
ਉਸ ਦਾ ਛਾਤੀ ਇੱਕ ਝੀਲ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਤਨ ਕੌਰਕਾਂ ਜੈਸੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੋਟੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਨਾਲ ਝੁਪੇ ਹੋਏ ਮੋਟੇ ਮੋਟੇ ਕੰਧੇ ਖੇਡਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਉਦਰਸ਼੍ਵਭ੍ਰਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਸ੍ਵਨ੍ਨੇष੍ਟਭਕ੍ਸ਼ਕਰ੍ਪਰਾ । ਦੀਰ੍ਘਕਣ੍ਠਬਿਲੋਦ੍ਗੀਰ੍ਣਵਾਤਸਂਰਮ੍ਭਸ਼ਬ੍ਦਿਤਾ
ਉਸ ਦਾ ਪੇਟ ਇੱਕ ਖੱਡ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣਾ ਮਨਪਸੰਦ ਖਾਣਾ ਸੁੱਟ ਕੇ ਕੁਚਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਲੰਮੀ ਗਲ੍ਹ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਹृਦਯਾਪਣਨਿਰ੍ਣੀਤਯਥਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਰ੍ਥਭੂषਿਤਾ । ਅਨਾਰਤਂ ਨਵਦ੍ਵਾਰਪ੍ਰਵਹਤ੍ਪ੍ਰਾਣਨਾਗਰਾ
ਉਹ ਦਿਲ ਦੇ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਨੌ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਹਿੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਆਸ੍ਯਸ੍ਫਾਰਖਦਾਦृष੍ਟਦਨ੍ਤਾਸ੍ਥਿਸ਼ਕਲਾਕੁਲਾ । ਮੁਖਸ੍ਖਦਾਭ੍ਰਮਜ੍ਜਿਹ੍ਵਾਚਿਲ੍ਲਾਚਰ੍ਵਿਤਭੋਜਨਾ
ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਚੌੜਾ ਖੁੱਲਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੰਦਾਂ ਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਦਿਖਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਦੀ ਜੀਭ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀ ਹੋਈ ਖਾਣਾ ਚਬਾ ਕੇ ਸੁਆਦ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਰੋਮਸ਼ष੍ਪਭਰਚ੍ਛਨ੍ਨਕਰ੍ਣਕੋਟਰਕੂਪਕਾ । ਸ੍ਫਿਕ੍ਕृਙ੍ਖਲਾਞ੍ਚਿਤੋਪਾਨ੍ਤਪृष੍ਠਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਜਙ੍ਗਲਾ
ਉਸ ਦੇ ਕੰਨ ਦੇ ਕੂਹੇ ਲੰਬੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲਟਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਦਾ ਖੇਤਰ ਜੰਗਲ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਮਰ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਵਕਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਗੁਦੋਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਰਘਟ੍ਟਾਨ੍ਤਰੁਦ੍ਧृਤਾਨਨ੍ਤਕਰ੍ਦਮਾ । ਚਿਤ੍ਤੋਦ੍ਯਾਨਮਹੀਵਲ੍ਗਦਾਤ੍ਮਚਿਨ੍ਤਾਵਰਾਙ੍ਗਨਾ
ਉਸ ਦਾ ਮਲਦਵਾਰ ਗੰਦ ਨਾਲ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਅੰਦਰ ਅੰਤਹੀਨ ਗੰਦਗੀ ਪਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨਾਚਣੀ ਘੁੰਮਦੀ ਫਿਰਦੀ ਹੈ।
ਧੀਵਰਤ੍ਰਾਦृਢਾਬਦ੍ਧਚਪਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਰ੍ਕਟਾ । ਵਦਨੋਦ੍ਯਾਨਹਸਨਪੁष੍ਪੋਦ੍ਗਮਮਨੋਰਮਾ
ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਨਗਰੀ ਮਨਮੋਹਣੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਚੰਚਲ ਇੰਦ੍ਰੇ ਬੁਧੀ ਦੇ ਮੱਛੀਰੇ ਵਲੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਹਾਸੇ ਦੇ ਫੁੱਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸ੍ਵਸ਼ਰੀਰਪੁਰੀ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸੌਭਾਗ੍ਯਸੁਨ੍ਦਰੀ । ਸੁਖਾਯੈਵ ਨ ਦੁਃਖਾਯ ਪਰਮਾਯ ਹਿਤਾਯ ਚ
ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਦੀ ਨਗਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਸੁਭਾਗ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਖ ਲਈ ਹੈ, ਕਦੇ ਦੁੱਖ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਅਜ੍ਞਸ੍ਯੇਯਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਨਾਂ ਦੁਃਖਾਨਾਂ ਕੋਸ਼ਪਾਲਿਕਾ । ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਤ੍ਵ੍ ਇਯਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਨਾਂ ਸੁਖਾਨਾਂ ਕੋਸ਼ਪਾਲਿਕਾ
ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਅਣਗਿਣਤ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਹੈ, ਪਰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਅਣਗਿਣਤ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਸ੍ਯਾਂ ਨष੍ਟਾਯਾਂ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਨष੍ਟਮ੍ ਅਰਿਨ੍ਦਮ । ਸ੍ਥਿਤਾਯਾਂ ਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਤੇਨੇਯਂ ਜ੍ਞਸੁਖਾਵਹਾ
ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਗਿਆਨੀ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਗੁਆਚਦਾ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਸੁਖ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਏਨਾਂ ਜ੍ਞਸ੍ ਸਮਾਰੁਹ੍ਯ ਸਂਸਾਰੇ ਵਿਹਰਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਅਸ਼ੇषਭੋਗਮੋਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਤੇਨੇਯਂ ਜ੍ਞਰਥਸ੍ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜਦ ਗਿਆਨੀ ਇਸ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਫਿਰਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਭੋਗਾਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਦੀ ਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।