ਭਾਵਾਨੁਸਾਰਿਫਲਦਂ ਪਦਾਰ੍ਥੌਘਮ੍ ਅਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਚ । ਨ ਜ੍ਞੇਨੇਹ ਪਦਾਰ੍ਥੇषੁ ਰੂਪਮ੍ ਏਕਮ੍ ਉਦੀਰ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਫਲ ਮਨ ਦੇ ਭਾਵ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਿਆਨੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਹੀ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ।
ਦृਢਭਾਵਨਯਾ ਚੇਤੋ ਯਦ੍ ਯਥਾ ਭਾਵਯਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਤਤ੍ ਤਤ੍ਫਲਂ ਤਦਾਕਾਰਂ ਤਾਵਤ੍ਕਾਲਂ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਮਨ ਪੂਰੀ ਨਿਸ਼ਚੈ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੀਜ਼ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹਦੇ ਸੋਚਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਉਸਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਯਤ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਯਨ੍ ਮृषਾ । ਯਦ੍ ਯਥਾ ਯੇਨ ਨਿਰ੍ਣੀਤਂ ਤਤ੍ ਤਥਾ ਤੇਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਪੂਰੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਨਾ ਪੂਰੀ ਝੂਠ; ਜੋ ਜਿਵੇਂ ਜਿਸ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਣੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਭਾਵਿਤਾਕਾਸ਼ਮਾਤਙ੍ਗਂ ਵ੍ਯੋਮਹਸ੍ਤਿਤਯਾ ਮਨਃ । ਵ੍ਯੋਮਕਾਨਨਮਾਤਙ੍ਗੀਂ ਵ੍ਯੋਮਸ੍ਥਾਮ੍ ਅਨੁਧਾਵਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਨੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਲਈ, ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਖੋਜਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਖੁਦ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮ੍ ਏਵ ਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਭਾਵਮਯਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਤ੍ਯਜ ਰਾਘਵ ਸੁਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨੈਵ ਭਵਾਤ੍ਮਨਿ
ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਆਪ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਹ ਕਲਪਨਾ ਛੱਡ ਦੇ, ਰਾਘਵ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾ।
ਮਣਿਰ੍ ਹਿ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿषੇਧਕ੍ਰਿਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਨ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ਜਡਭਾਵੇਨ ਨ ਤੁ ਰਾਮ ਭਵਾਦृਸ਼ਃ
ਮੋਤੀ ਆਪਣੀ ਸੁੰਨਤਾ ਕਰਕੇ ਪਰਛਾਵਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਪਰ ਤੂੰ, ਰਾਮਾ, ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਯਨ੍ ਮਨੋਮਣੌ ਰਾਮ ਤਵੇਹ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਤਿ । ਤਦ੍ ਅਵਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਇਤਿ ਨਿਰ੍ਣੀਯ ਮਾ ਤੇਨਾਗਚ੍ਛ ਰਞ੍ਜਨਾਮ੍
ਰਾਮਾ, ਤੇਰੇ ਮਨ ਦੇ ਮੋਤੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਇੱਥੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਨਾ ਸਮਝ, ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਨਾ ਹੋ।
ਤਦ੍ ਏਵ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਇਤਿ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਭਿਨ੍ਨਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਮਨ੍ਵਾਨਸ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਭਾਵਯਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਾ
ਉਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਸੱਚ ਮੰਨ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਅਟੁੱਟ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ, ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰ।
ਚੇਤਸਿ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਨ੍ਤਿ ਯੇ ਭਾਵਾਸ੍ ਤਵ ਰਾਘਵ । ਰਞ੍ਜਯਨ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਯਸਕ੍ਤਾਤ੍ਮਨ੍ ਮਾ ਤੇ ਤ੍ਵਾਂ ਸ੍ਫਟਿਕਂ ਯਥਾ
ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵਿਚਾਰ ਉਤਰਨ, ਰਾਘਵ, ਉਹ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਰੰਗ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੇ ਉਹ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਲੱਗੇ ਹੋਣ। ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਰੰਗ ਨਾ ਲੱਗਣ, ਜਿਵੇਂ ਸਫੈਦ ਪੱਥਰ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਸ੍ਫਟਿਕਮ੍ ਅਪਮਲਂ ਯਥਾ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਕਟਤਯਾ ਨਵਰਞ੍ਜਨਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਃ । ਇਹ ਹਿ ਵਿਮਨਨਂ ਤਥਾ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤੁ ਪ੍ਰਕਟਤਯਾ ਭੁਵਨੈषਣਾ ਭਵਨ੍ਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਚਮਕਦੇ ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਆ ਕੇ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿਣ।
ਦृਸ਼੍ਯਂ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜਤੋ ਹੇਯਮ੍ ਉਪਾਦੇਯਮ੍ ਉਪੇਯੁषਃ । ਦ੍ਰष੍ਟਾਰਂ ਪਸ਼੍ਯਤੋ ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਅਦ੍ਰष੍ਟਾਰਮ੍ ਅਪਸ਼੍ਯਤਃ
ਜੋ ਵੇਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਲੱਭਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵੇਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਵੇਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਚੀਜ਼ ਛੱਡਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਅਸੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਪਰੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਜਾਗਰੂਕਸ੍ਯ ਜੀਵਤਃ । ਸੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਘਨਸਮ੍ਮੋਹਮਯੇ ਸਂਸਾਰਵਰ੍ਤ੍ਮਨਿ
ਜੋ ਪਰਮ ਸੱਚ ਵਿਚ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਸੁੱਤੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਾਹ ਇਕ ਗੂੜ੍ਹੀ, ਭਟਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਨੀਂਦ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾਤ੍ਯਨ੍ਤਵੈਰਸ੍ਯਾਦ੍ ਅਰਸਸ੍ਯ ਰਸੇष੍ਵ੍ ਅਪਿ । ਭੋਗੇष੍ਵ੍ ਆਭੋਗਰਮ੍ਯੇषੁ ਨੀਰਸਸ੍ਯ ਨਿਰਾਸ਼ਿषਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਉਬਲਾਹਟ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੰਗੇ-ਚੰਗੇ ਸੁਖਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕੋਈ ਰਸ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਲਾਲਚ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵ੍ਰਜਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾਮ੍ਭਸੈਕਤ੍ਵਂ ਜੀਰ੍ਣਜਾਡ੍ਯੇ ਮਨਸ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਗਲਤ੍ਯ੍ ਅਪਗਤਾਸਙ੍ਗੇ ਹਿਮਾਪੂਰ ਇਵਾਤਪੇ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਪਰਮ ਸੱਚ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਧੁੱਪ ਵਿਚ ਬਰਫ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਰਙ੍ਗਿਤਾਸੁ ਕਲ੍ਲੋਲਜਾਲਲੋਲਾਨ੍ਤਰਾਸੁ ਚ । ਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤੀष੍ਵ੍ ਅਥ ਤृष੍ਣਾਸੁ ਨਦੀष੍ਵ੍ ਇਵ ਘਨਾਤ੍ਯਯੇ
ਜਦੋਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਅੰਦਰ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵੀ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੋਟੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਦੀਆਂ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਂਸਾਰਵਾਸਨਾਜਾਲੇ ਖਗਜਾਲ ਇਵਾਖੁਨਾ । ਤ੍ਰੋਟਿਤੇ ਚਾਦृਢਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸ਼੍ਲਥੇ ਵੈਰਸ੍ਯਰਂਹਸਾ
ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੂਹਾ ਪੰਛੀ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦੇਵੇ, ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਗੰਢਾਂ ਢਿੱਲੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਤਕਂ ਫਲਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਯਥਾ ਵਾਰਿ ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ । ਤਥਾ ਵਿਜ੍ਞਾਨਵਸ਼ਤਸ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਕਟਕਾ ਫਲ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਭਾਵਿਕਤਾ ਸਾਫ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨੀਰਾਗਂ ਨਿਰੁਪਾਸਙ੍ਗਂ ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਂ ਨਿਰੁਪਾਸ਼੍ਰਯਮ੍ । ਵਿਨਿਰ੍ਯਾਤਿ ਮਨੋ ਮੋਹਾਦ੍ ਵਿਹਗਃ ਪਞ੍ਜਰਾਦ੍ ਇਵ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਰਾਗ, ਲਗਾਵਟ, ਦੁਵਿਧਾ ਤੇ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਤਾਂ ਮਨ ਮੋਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਪਿੰਜਰੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਸਨ੍ਦੇਹਦੌਰਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਗਤਕੌਤੁਕਵਿਭ੍ਰਮਮ੍ । ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਾਨ੍ਤਰਂ ਚੇਤਃ ਪੂਰ੍ਣੇਨ੍ਦੁਰ੍ ਇਵ ਰਾਜਤੇ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਤੇ ਹਲਕਾਪਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਤੇ ਭਟਕਾਵ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਕੇ ਚੰਨ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਜਨਿਤੋਤ੍ਤਮਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯਾ ਦੂਰੋਦਸ੍ਤਨਤੋਨ੍ਨਤਾ । ਸਮਤੋਦੇਤਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸ਼ਾਨ੍ਤਵਾਤ ਇਵਾਰ੍ਣਵੇ
ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਦੂਰ ਤੇ ਉੱਚੀ ਹੋਈ, ਸਮਤਾ ਹਰ ਥਾਂ ਉਭਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ 'ਤੇ ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਚੱਲਦੀ ਹੈ।
ਅਨ੍ਧਕਾਰਮਯੀ ਮੂਢਾ ਜਾਡ੍ਯਜਰ੍ਜਰਿਤਾਨ੍ਤਰਾ । ਤਨੁਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਸਂਸਾਰਵਾਸਨੇਵ ਪ੍ਰਗੇ ਕ੍ਸ਼ਪਾ
ਅੰਦਰੋਂ ਹਨੇਰੀ, ਭੁੱਲੀ ਹੋਈ ਤੇ ਸੁਸਤ ਹੋ ਕੇ ਥੱਕੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦृष੍ਟਚਿਦ੍ਭਾਸ੍ਕਰਾ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪਦ੍ਮਿਨੀ ਪੁਣ੍ਯਪਲ੍ਲਵਾ । ਵਿਕਸਤ੍ਯ੍ ਅਮਲੋਦ੍ਦ੍ਯੋਤਾ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ ਦ੍ਯੌਰ੍ ਇਵ ਰੂਪਿਣੀ
ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸੂਰਜ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਕਮਲ, ਨੇਕੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਸਾਫ ਚਮਕ ਨਾਲ ਖਿੜਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਵੇਰ ਦਾ ਅਸਮਾਨ।
ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਹृਦਯਹਾਰਿਣ੍ਯੋ ਭੁਵਨਾਹ੍ਲਾਦਨਕ੍ਸ਼ਮਾਃ । ਸਤ੍ਤ੍ਵਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਕਲੇਨ੍ਦੋਰ੍ ਇਵਾਂਸ਼ਵਃ
ਗਿਆਨ, ਦਿਲ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥ, ਨੇਕਤਾ ਦੀ ਦੌਲਤ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ।
ਬਹੁਨਾਤ੍ਰ ਕਿਮ੍ ਉਕ੍ਤੇਨ ਜ੍ਞਾਤਜ੍ਞੇਯੋ ਮਹਾਮਤਿਃ । ਨੋਦੇਤਿ ਨੈਵ ਯਾਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਮ੍ ਅਭੂਤਾਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਵਤ੍
ਹੋਰ ਕਿਹਾ ਕੀ ਜਾਵੇ? ਜਿਸ ਮਹਾਨ ਮਨ ਨੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਉਹ ਨਾਂ ਉਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਡੁੱਬਦਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚਲੇ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਵਾਂਗ।
ਵਿਚਾਰਣਾਪਰਿਜ੍ਞਾਤਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯੋਦਿਤਾਤ੍ਮਨਃ । ਅਨੁਕਮ੍ਪ੍ਯਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ਙ੍ਕਰਾਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਆਤਮ ਜਾਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਦਇਆ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਕਟਾਕਾਰਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਨਿਰਹਙ੍ਕਾਰਚੇਤਸਮ੍ । ਨਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਵਿਕਲ੍ਪਾਸ੍ ਤਂ ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬ੍ਵ੍ ਇਵੈਣਕਾਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਬਾਹਰੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋਵੇ, ਵਿਚਾਰ ਉਸ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਤਰਙ੍ਗਵਦ੍ ਅਮੀ ਲੋਕਾਃ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਚਾਭਿਤਃ । ਕ੍ਰੋਡੀਕੁਰੁਤ ਆਤ੍ਮੋਤ੍ਥੇ ਨ ਜ੍ਞਂ ਮਰਣਜਨ੍ਮਨੀ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਆਤਮ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ ਇਕਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘਬਰਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ।
ਆਵਿਰ੍ਭਾਵਤਿਰੋਭਾਵੌ ਸਂਸਾਰੋ ਨੇਤਰਃ ਕ੍ਰਮਃ । ਇਤਿ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਮਾਲੋਕੇ ਰਮਤੇ ਨ ਸ ਖਿਦ੍ਯਤੇ
ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਲੀਨ ਹੋਣਾ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਦਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਨ ਜਾਯਤੇ ਨ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਕੁਮ੍ਭੇ ਕੁਮ੍ਭਨਭੋ ਯਥਾ । ਭੂषਿਤੇ ਦੂषਿਤੇ ਵਾਪਿ ਦੇਹੇ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਇਹਾਤ੍ਮਵਾਨ੍
ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਦੇ ਅੰਦਰਲੀ ਹਵਾ ਨਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਮਰਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਘੜਾ ਸਜਾਇਆ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਆਤਮਾ ਵੀ ਅਸਰ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਵੇਕ ਉਦਿਤੇ ਸ਼ੀਤੇ ਮਿਥ੍ਯਾਭ੍ਰਮਭਰੋਦਿਤਾ । ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਵਾਸਨਾ ਸਾਭ੍ਰੇ ਮृਗਤृष੍ਣਾ ਮਰਾਵ੍ ਇਵ
ਜਦੋਂ ਸਮਝ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਝੂਠੀ ਭੁੱਲ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਭਟਕਣ ਦੀ ਠੰਡ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸਨਾ ਵੀ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।