ਆਤ੍ਮਨੋ ऽਨਨ੍ਯਭੂਤਾਭਿਰ੍ ਅਪਿ ਯਃ ਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਵਾਸਨਾਭਿਰ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਭਿਰ੍ ਵ੍ਯੋਮੇਵ ਘਨਰਾਜਿਭਿਃ
ਉਹ ਜੋ ਅਨੰਤ ਵਾਸਨਾਵਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ, ਨਾਲ ਵੀ ਅਸਪ੍ਰਸ਼ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਘਣੀ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਅਸਪ੍ਰਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਨ੍ਦਿਗ੍ਧਾਯਾਂ ਯਥਾ ਰਜ੍ਜ੍ਵਾਂ ਸਰ੍ਪਤ੍ਵਂ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਏਵ ਹਿ । ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਾਤ੍ਮਨਾ ਬਨ੍ਧਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਬਦ੍ਧੇਨੈਵ ਕਲ੍ਪਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਅਸਪਸ਼ਟ ਰੱਸੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦਾ ਭ੍ਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਤ-ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਵਭਾਵਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਭਾਵ ਕੇਵਲ ਕਲਪਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬੰਨ੍ਹਣ ਨਹੀਂ।
ਕਲ੍ਪਿਤਂ ਕਲ੍ਪਿਤਂ ਵਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਤਿਕਲ੍ਪਨਯਾਨ੍ਯਯਾ । ਤਦ੍ ਏਵਾਨ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ਖਮ੍ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਯੋਰ੍ ਇਵ
ਜੋ ਚੀਜ਼ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਵੱਖਰੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਓਹੀ ਚੀਜ਼ ਦੂਜੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਖਰਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਅਤੁਚ੍ਛਮ੍ ਅਨਾਯਾਸਮ੍ ਅਨੁਪਾਧਿ ਗਤਭ੍ਰਮਮ੍ । ਤਤ੍ਤਤ੍ਕਲ੍ਪਨਯਾ ਤਾਦृਕ੍ ਤਤ੍ ਸੁਖਾਯੈਵ ਕਲ੍ਪਤੇ
ਜੋ ਕੁਝ ਝੂਠ ਨਹੀਂ, ਆਸਾਨ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਪਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ ਤੇ ਭ੍ਰਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਐਸਾ ਸਮਝਣ ਨਾਲ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਏਵ ਕੁਸੂਲੇ ऽਨ੍ਤਸ੍ ਸਿਂਹੋ ऽਸ੍ਤੀਤਿ ਭਯਂ ਯਥਾ । ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਏਵ ਸ਼ਰੀਰੇ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਬਦ੍ਧੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਭਯਂ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਖਾਲੀ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹੋਣ ਦਾ ਡਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਲੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਣ ਦਾ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਕੁਸੂਲੇ ऽਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸਿਂਹੋ ਨ ਲਭ੍ਯਤੇ । ਤਥਾ ਸਂਸਾਰਬਨ੍ਧਾਰ੍ਹਃ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਿਤਸ੍ ਸਨ੍ ਨ ਲਭ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਖਾਲੀ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਤੇ ਸਿੰਘ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਐਸੇ ਹੀ ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖੀਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ।
ਇਦਂ ਜਗਦ੍ ਅਯਂ ਚਾਹਮ੍ ਇਤੀਯਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਾ । ਬਾਲਾਨਾਂ ਸ਼੍ਯਾਮਲੇ ਕਾਲੇ ਛਾਯਾ ਵੈਤਾਲਿਕੀ ਯਥਾ
ਇਹ ਸੋਚ — 'ਇਹ ਜਗਤ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ' — ਭਟਕਣ ਵਾਂਗ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਛਾਂ ਝੂਠੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਕਲ੍ਪਨਾਵਸ਼ਤੋ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ ਭਾਵਾਭਾਵਾਸ਼੍ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਾਃ । ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਅਸਤ੍ਤਾਮ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤਾਮ੍ ਅਪਿ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜੀਵ ਦੇ ਲਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਚੰਗੀ ਜਾਂ ਮਾੜੀ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਜਾਂ ਜਾਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਅਸਲ ਤੇ ਕਦੇ ਝੂਠੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਾਤੈਵ ਗृਹਿਣੀਭਾਵਗृਹੀਤਾ ਕਣ੍ਠਲਮ੍ਬਿਨੀ । ਕਰੋਤਿ ਗृਹਿਣੀਕਾਰ੍ਯਂ ਸੁਰਤਾਨਨ੍ਦਦਾਯਿਨੀ
ਮਾਂ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਘਰਵਾਲੀ ਮੰਨ ਕੇ ਗਲ ਵਿਚ ਪਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਘਰਵਾਲੀ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਾਨ੍ਤੈਵ ਮਾਤृਭਾਵੇਨ ਗृਹੀਤਾਕਣ੍ਠਲਮ੍ਬਿਨੀ । ਦੂਰਂ ਵਿਸ੍ਮਾਰਯਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਮਨ੍ਮਥੋਨ੍ਮਾਦਭਾਵਨਾਮ੍
ਜਦੋਂ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਨੂੰ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਗਲ ਲਾ ਕੇ ਮਿਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਿਆਰ ਦੀ ਉਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਭਾਵਾਨੁਸਾਰਿਫਲਦਂ ਪਦਾਰ੍ਥੌਘਮ੍ ਅਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਚ । ਨ ਜ੍ਞੇਨੇਹ ਪਦਾਰ੍ਥੇषੁ ਰੂਪਮ੍ ਏਕਮ੍ ਉਦੀਰ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਫਲ ਮਨ ਦੇ ਭਾਵ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਿਆਨੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਹੀ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ।
ਦृਢਭਾਵਨਯਾ ਚੇਤੋ ਯਦ੍ ਯਥਾ ਭਾਵਯਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਤਤ੍ ਤਤ੍ਫਲਂ ਤਦਾਕਾਰਂ ਤਾਵਤ੍ਕਾਲਂ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਮਨ ਪੂਰੀ ਨਿਸ਼ਚੈ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੀਜ਼ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹਦੇ ਸੋਚਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਉਸਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਯਤ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਯਨ੍ ਮृषਾ । ਯਦ੍ ਯਥਾ ਯੇਨ ਨਿਰ੍ਣੀਤਂ ਤਤ੍ ਤਥਾ ਤੇਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਪੂਰੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਨਾ ਪੂਰੀ ਝੂਠ; ਜੋ ਜਿਵੇਂ ਜਿਸ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਣੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਭਾਵਿਤਾਕਾਸ਼ਮਾਤਙ੍ਗਂ ਵ੍ਯੋਮਹਸ੍ਤਿਤਯਾ ਮਨਃ । ਵ੍ਯੋਮਕਾਨਨਮਾਤਙ੍ਗੀਂ ਵ੍ਯੋਮਸ੍ਥਾਮ੍ ਅਨੁਧਾਵਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਨੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਲਈ, ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਖੋਜਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਖੁਦ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮ੍ ਏਵ ਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਭਾਵਮਯਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਤ੍ਯਜ ਰਾਘਵ ਸੁਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨੈਵ ਭਵਾਤ੍ਮਨਿ
ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਆਪ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਹ ਕਲਪਨਾ ਛੱਡ ਦੇ, ਰਾਘਵ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾ।
ਮਣਿਰ੍ ਹਿ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿषੇਧਕ੍ਰਿਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਨ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ਜਡਭਾਵੇਨ ਨ ਤੁ ਰਾਮ ਭਵਾਦृਸ਼ਃ
ਮੋਤੀ ਆਪਣੀ ਸੁੰਨਤਾ ਕਰਕੇ ਪਰਛਾਵਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਪਰ ਤੂੰ, ਰਾਮਾ, ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਯਨ੍ ਮਨੋਮਣੌ ਰਾਮ ਤਵੇਹ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਤਿ । ਤਦ੍ ਅਵਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਇਤਿ ਨਿਰ੍ਣੀਯ ਮਾ ਤੇਨਾਗਚ੍ਛ ਰਞ੍ਜਨਾਮ੍
ਰਾਮਾ, ਤੇਰੇ ਮਨ ਦੇ ਮੋਤੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਇੱਥੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਨਾ ਸਮਝ, ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਨਾ ਹੋ।
ਤਦ੍ ਏਵ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਇਤਿ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਭਿਨ੍ਨਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਮਨ੍ਵਾਨਸ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਭਾਵਯਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਾ
ਉਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਸੱਚ ਮੰਨ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਅਟੁੱਟ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ, ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰ।
ਚੇਤਸਿ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਨ੍ਤਿ ਯੇ ਭਾਵਾਸ੍ ਤਵ ਰਾਘਵ । ਰਞ੍ਜਯਨ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਯਸਕ੍ਤਾਤ੍ਮਨ੍ ਮਾ ਤੇ ਤ੍ਵਾਂ ਸ੍ਫਟਿਕਂ ਯਥਾ
ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵਿਚਾਰ ਉਤਰਨ, ਰਾਘਵ, ਉਹ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਰੰਗ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੇ ਉਹ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਲੱਗੇ ਹੋਣ। ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਰੰਗ ਨਾ ਲੱਗਣ, ਜਿਵੇਂ ਸਫੈਦ ਪੱਥਰ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਸ੍ਫਟਿਕਮ੍ ਅਪਮਲਂ ਯਥਾ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਕਟਤਯਾ ਨਵਰਞ੍ਜਨਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਃ । ਇਹ ਹਿ ਵਿਮਨਨਂ ਤਥਾ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤੁ ਪ੍ਰਕਟਤਯਾ ਭੁਵਨੈषਣਾ ਭਵਨ੍ਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਚਮਕਦੇ ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਆ ਕੇ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿਣ।
ਦृਸ਼੍ਯਂ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜਤੋ ਹੇਯਮ੍ ਉਪਾਦੇਯਮ੍ ਉਪੇਯੁषਃ । ਦ੍ਰष੍ਟਾਰਂ ਪਸ਼੍ਯਤੋ ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਅਦ੍ਰष੍ਟਾਰਮ੍ ਅਪਸ਼੍ਯਤਃ
ਜੋ ਵੇਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਲੱਭਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵੇਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਵੇਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਚੀਜ਼ ਛੱਡਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਅਸੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਪਰੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਜਾਗਰੂਕਸ੍ਯ ਜੀਵਤਃ । ਸੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਘਨਸਮ੍ਮੋਹਮਯੇ ਸਂਸਾਰਵਰ੍ਤ੍ਮਨਿ
ਜੋ ਪਰਮ ਸੱਚ ਵਿਚ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਸੁੱਤੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਾਹ ਇਕ ਗੂੜ੍ਹੀ, ਭਟਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਨੀਂਦ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾਤ੍ਯਨ੍ਤਵੈਰਸ੍ਯਾਦ੍ ਅਰਸਸ੍ਯ ਰਸੇष੍ਵ੍ ਅਪਿ । ਭੋਗੇष੍ਵ੍ ਆਭੋਗਰਮ੍ਯੇषੁ ਨੀਰਸਸ੍ਯ ਨਿਰਾਸ਼ਿषਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਉਬਲਾਹਟ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੰਗੇ-ਚੰਗੇ ਸੁਖਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕੋਈ ਰਸ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਲਾਲਚ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵ੍ਰਜਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾਮ੍ਭਸੈਕਤ੍ਵਂ ਜੀਰ੍ਣਜਾਡ੍ਯੇ ਮਨਸ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਗਲਤ੍ਯ੍ ਅਪਗਤਾਸਙ੍ਗੇ ਹਿਮਾਪੂਰ ਇਵਾਤਪੇ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਪਰਮ ਸੱਚ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਧੁੱਪ ਵਿਚ ਬਰਫ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਰਙ੍ਗਿਤਾਸੁ ਕਲ੍ਲੋਲਜਾਲਲੋਲਾਨ੍ਤਰਾਸੁ ਚ । ਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤੀष੍ਵ੍ ਅਥ ਤृष੍ਣਾਸੁ ਨਦੀष੍ਵ੍ ਇਵ ਘਨਾਤ੍ਯਯੇ
ਜਦੋਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਅੰਦਰ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵੀ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੋਟੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਦੀਆਂ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਂਸਾਰਵਾਸਨਾਜਾਲੇ ਖਗਜਾਲ ਇਵਾਖੁਨਾ । ਤ੍ਰੋਟਿਤੇ ਚਾਦृਢਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸ਼੍ਲਥੇ ਵੈਰਸ੍ਯਰਂਹਸਾ
ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੂਹਾ ਪੰਛੀ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦੇਵੇ, ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਗੰਢਾਂ ਢਿੱਲੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਤਕਂ ਫਲਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਯਥਾ ਵਾਰਿ ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ । ਤਥਾ ਵਿਜ੍ਞਾਨਵਸ਼ਤਸ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਕਟਕਾ ਫਲ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਭਾਵਿਕਤਾ ਸਾਫ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨੀਰਾਗਂ ਨਿਰੁਪਾਸਙ੍ਗਂ ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਂ ਨਿਰੁਪਾਸ਼੍ਰਯਮ੍ । ਵਿਨਿਰ੍ਯਾਤਿ ਮਨੋ ਮੋਹਾਦ੍ ਵਿਹਗਃ ਪਞ੍ਜਰਾਦ੍ ਇਵ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਰਾਗ, ਲਗਾਵਟ, ਦੁਵਿਧਾ ਤੇ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਤਾਂ ਮਨ ਮੋਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਪਿੰਜਰੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਸਨ੍ਦੇਹਦੌਰਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਗਤਕੌਤੁਕਵਿਭ੍ਰਮਮ੍ । ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਾਨ੍ਤਰਂ ਚੇਤਃ ਪੂਰ੍ਣੇਨ੍ਦੁਰ੍ ਇਵ ਰਾਜਤੇ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਤੇ ਹਲਕਾਪਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਤੇ ਭਟਕਾਵ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਕੇ ਚੰਨ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਜਨਿਤੋਤ੍ਤਮਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯਾ ਦੂਰੋਦਸ੍ਤਨਤੋਨ੍ਨਤਾ । ਸਮਤੋਦੇਤਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸ਼ਾਨ੍ਤਵਾਤ ਇਵਾਰ੍ਣਵੇ
ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਦੂਰ ਤੇ ਉੱਚੀ ਹੋਈ, ਸਮਤਾ ਹਰ ਥਾਂ ਉਭਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ 'ਤੇ ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਚੱਲਦੀ ਹੈ।