ਏਵਂਰੂਪੈਵ ਹਿ ਪਰੇ ਵਰ੍ਤਤੇ ਸਰ੍ਗਸਂਸृਤਿਃ । ਨ ਵਾਸ੍ਤਵੀ ਵਸ੍ਤੁਤਸ੍ ਤੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤੇਯਮ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਨਿ
ਸਿਰਜਣ ਅਤੇ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਸਲਤਾ ਵਿੱਚ ਝੂਠੀ ਚੀਜ਼ 'ਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮ੍ ਉਦਿਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ ਏਵਮ੍ ਏਵ ਮੁਧੈਵ ਹਿ । ਨਵਗੁਲ੍ਮਕਰੂਪੇਣ ਵਾਸਨ੍ਤਿਕਰਸੋ ਯਥਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਲਈ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕੇਵਲ ਭ੍ਰਮ ਵਾਂਗ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵਸੰਤ ਦੇ ਰਸ ਨਵੇਂ ਟੋਣਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਥਮੋ ऽਯਂ ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ੍ ਸੁਪ੍ਰਥਾਮ੍ ਆਗਤਸ੍ ਤਥਾ । ਯਥਾਤਿਪਾਰਮਾਰ੍ਥ੍ਯੇਨ ਦृਢੇਨੇਤ੍ਥਂ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ
ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਲਪਨਾ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗਹਿਰੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੱਚ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮ੍ ਉਦਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸ੍ਵਸ੍ਵਭਾਵੋਦਰਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਇਦਮ੍ ਇਤ੍ਥਂਸਮਾਰਮ੍ਭਂ ਜਗਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਦ੍ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਹਰ ਇਕ ਮਨ ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਵਿਚ ਹੀ ਉਭਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਜਾਂ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਵਸ਼ਾਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਸ੍ਤ੍ਵਵਲੋਕਨਾਤ੍ । ਦੀਰ੍ਘਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਜਗਜ੍ਜਾਲਮ੍ ਆਲਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਦਨ੍ਤਿਨਃ
ਦਿੱਖ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਵਸਤੂਆਂ ਮੌਜੂਦ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਜਗਤ ਦੀ ਜਾਲੀ ਇਕ ਲੰਮੀ ਸੁਪਨ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਹਾਥੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤਸਤ੍ਤੈਵ ਹਿ ਜਗਜ੍ ਜਗਤ੍ਸਤ੍ਤੈਵ ਚਿਤ੍ਤਕਮ੍ । ਏਕਾਭਾਵੇ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ ਨਾਸ਼ਸ੍ ਤਚ੍ ਚ ਸਤ੍ਯਵਿਚਾਰਣਾਤ੍
ਮਨ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਜਗਤ ਦੀ ਅਸਲ ਹਸਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਗਤ ਦੀ ਹਸਤੀ ਮਨ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਇਕ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਚੀ ਜਾਂਚ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸੋ ਹਿ ਸਤ੍ਯੋ ਭਵਤਿ ਚੇਤਸਃ । ਨਿष੍ਕਲਙ੍ਕੇ ਹਿ ਲਗਤਿ ਪਟੇ ਕੁਙ੍ਕੁਮਰਞ੍ਜਨਾ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਵਿਚ ਜੋ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਉਭਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਕਪੜੇ 'ਤੇ ਕੇਸਰ ਦਾ ਰੰਗ ਹੀ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯੇਨਾਨਾਹृਤਸ੍ਯਾਨ੍ਯੋ ਗੁਣੋ ऽਵਸ਼੍ਯਂ ਵਿਵਰ੍ਧਤੇ । ਅਨਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੈਃ ਪ੍ਰਤਿਭੋਦੇਤਿ ਚੇਤਸਃ
ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਗੁਣ ਜਰੂਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਪਕੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਚੇਤਨਾ ਉਭਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸੁਵਰ੍ਣੋ ਨ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਯਾਤਿ ਮਲਵਤ੍ਯ੍ ਅਂਸ਼ੁਕੇ ਯਥਾ । ਏਕਾ ਦृष੍ਟਿਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਯਾਤਿ ਨ ਮ੍ਲਾਨੇ ਚਿਤ੍ਤਕੇ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਗੰਦਲੇ ਕਪੜੇ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਨਿੱਘੀ ਨਜ਼ਰ ਗੰਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ।
ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਨਾਦ੍ ਇਵ ਮਣੇਸ੍ ਤਾਮ੍ਰਸ੍ਯੇਵ ਚ ਯੁਕ੍ਤਿਤਃ । ਚਿਰਮ੍ ਏਕਦृਢਾਭ੍ਯਾਸਾਚ੍ ਛੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਭਵਤਿ ਚੇਤਸਃ
ਜਿਵੇਂ ਰਤਨ ਨੂੰ ਮੰਜ ਕੇ ਜਾਂ ਤਾਮਬੇ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਾਫ ਕਰਕੇ ਚਮਕ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਲੰਮੇ ਤੇ ਢਿੱਲੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਾਤ੍ਮਨਿ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਾਃ । ਸੋਦਯਾਸ੍ਤਮਯਾ ਜਾਤਾਃ ਕਥਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਚੇਤਸਃ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਦਿਖਾਵੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਚੱਕਰ ਉਗਣ ਤੇ ਡੁੱਬਣ ਨਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਯਾਦृਗ੍ ਜਗਦ੍ ਇਦਂ ਦृष੍ਟਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇਣ ਪਿਤृਮਾਤृਤਃ । ਤਾਦृਕ੍ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤੇ ਮਯੂਰਾਣ੍ਡੇ ਮਯੂਰਵਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਦੁਆਰਾ, ਮਾਂ-ਪਿਓ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੋਰ ਦਾ ਅੰਡਾ ਮੋਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਭਾਵਕੋਸ਼ਾਤ੍ ਸ੍ਵਦਿਤਂ ਤਦ੍ ਅਨੇਨ ਕ੍ਰਮੋਦਿਤਮ੍ । ਬੀਜੇਨਾਙ੍ਕੁਰਪਤ੍ਤ੍ਰਾਦਿਲਤਾਪੁष੍ਪਫਲਂ ਯਥਾ
ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਖਜਾਨੇ ਵਿਚੋਂ, ਇਹ ਮਨ ਉਸ ਨੂੰ ਚੱਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਥੋੜਾ-ਥੋੜਾ ਕਰਕੇ ਉਭਰਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਤੋਂ ਅੰਕੁਰ, ਪੱਤੇ, ਬੇਲ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਜੀਵੋ ਯਦ੍ਵਾਸਨਾਸਾਰਸ੍ ਤਦ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਸ੍ਵਪ੍ਨ ਏਵਾਤ੍ਰ ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤੋ ਦੀਰ੍ਘਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਇਦਂ ਜਗਤ੍
ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਉਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਉਦਾਹਰਨ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਲੰਮਾ ਸੁਪਨਾ ਹੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮ੍ ਉਦਿਤੋ ਰਾਮ ਨਨੁ ਸਂਸਾਰषਣ੍ਡਕਃ । ਰਾਤ੍ਰੌ ਸੈਨ੍ਯਨਰਸ੍ਵਪ੍ਨਜਾਲਵਤ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਫੁਟਃ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਹਰ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਜੰਗਲ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਫੌਜਾਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਜਾਲ ਸਪਸ਼ਟ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏष ਸਂਸृਤਿषਣ੍ਡੌਘੋ ਮਿਥਸ੍ ਸਮ੍ਮਿਲਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਨੋ ਵਾਪਿ ਯਦਿ ਤਨ੍ ਮੇ ਤ੍ਵਂ ਯਥਾਵਦ੍ ਵਕ੍ਤੁਮ੍ ਅਰ੍ਹਸਿ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਢੇਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਵੀ ਮਿਲਦੇ; ਜੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਾਓ।
ਮਲਿਨਂ ਹਿ ਮਨੋ ऽਵੀਰ੍ਯਂ ਨ ਮਿਥਸ਼੍ ਸ਼੍ਲੇषਮ੍ ਅਰ੍ਹਤਿ । ਅਯੋ ऽਯਸੀਵਾਸਨ੍ਤਪ੍ਤੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਤਪ੍ਤੇ ਤੁ ਲੀਯਤੇ
ਜੋ ਮਨ ਗੰਦਲਾ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਗਰਮ ਨਾ ਹੋਇਆ ਲੋਹਾ, ਲੋਹੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਪਰ ਸਾਫ ਤੇ ਗਰਮ ਲੋਹਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨਿ ਸਮ੍ਮਿਲਨ੍ਤਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਏਕਰੂਪਾਣਿ ਤੋਯਾਨਿ ਯਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਐਕ੍ਯਂ ਨਾਬਿਲਾਨਿ ਹਿ
ਮਨ ਦੀਆਂ ਸਾਫ ਸਤਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਇੱਕੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪਾਣੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਹਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਵਾਸਨਤ੍ਵਮ੍ ਅਭੂਤਸਂਵੇਦਨਰੂਪਮ੍ ਏਕਮ੍ । ਤਸ੍ਯਾਸ੍ ਸੁषੁਪ੍ਤਾਤ੍ਮਪਦਾਤ੍ ਪ੍ਰਬੁਧ੍ਯ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪਰਸਙ੍ਗਮ੍ ਏਤਿ
ਮਨ ਦੀ ਸਾਫ਼ਤਾ, ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਸ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਆਤਮਕ ਪਦ ਤੋਂ ਜਦ ਜਾਗ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਰ੍ ਵਾ ਨਿਵृਤ੍ਤਿਰ੍ ਵਾ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਪਤ੍ਤਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ । ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਜੀਵਜਾਤਸ੍ਯ ਸੁषੁਪ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਰਮ੍
ਕਿਰਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਿਦੇ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸੁਖਮ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਰ ਜੀਵ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੀ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਉਠਣ ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਭਾਜੋ ਯੇ ਜੀਵਾਸ੍ ਤੇ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਪਦਂ ਗਤਾਃ । ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰੈਕਤਯਾ ਸਰ੍ਗਾਨ੍ ਮਿਥਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਕਲ੍ਪਿਤਾਨ੍
ਜੋ ਜੀਵ ਕਰਮ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਖਮ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਅਵਸਥਾ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਖਮ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਇਕਤਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਸ ਵਿਚ ਕਲਪਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰੈਕ੍ਯਪ੍ਰਣਾਲੇਨ ਚਿਤ੍ਰਾਸ੍ ਸਰ੍ਗਜਲਾਸ਼ਯਾਃ । ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਸਮ੍ਮਿਲਨ੍ਤਿ ਘਨਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਚਾਭਿਤਃ
ਸੁਖਮ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਇਕਤਾ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਰਚਨਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਲ-ਅਸਰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਗਾੜ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੇਚਿਤ੍ ਪृਥਕ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਇਤਾਃ ਪृਥਗ੍ ਏਵ ਲਯਂ ਗਤਾਃ । ਕੇਚਿਨ੍ ਮਿਥਸ੍ ਸਮ੍ਮਿਲਿਤਾ ਜਗਤ੍षਣ੍ਡਾਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਕृਤਾਃ
ਕੁਝ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਵਸਥਾਵਾਂ 'ਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ ਹਨ; ਕੁਝ ਆਪਸ ਵਿਚ ਮਿਲ ਕੇ ਜਗਤ ਦੇ ਡੰਡੇ ਬਣ ਗਏ ਹਨ।
ਜਗਤ੍षਣ੍ਡਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਯਤ੍ਰਾਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨ੍ਯ੍ ਅਣਾਵ੍ ਅਣੌ । ਅਪਰਸ੍ਪਰਲਗ੍ਨਾਨਿ ਕਾਨਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨਾਮ ਤਤ੍
ਜਿੱਥੇ ਅਣਗਿਣਤ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਜੰਗਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਿਥਸ੍ ਸ ਮੇਲਨਂ ਨੈਤਿ ਘਨਤਾਂ ਸਮੁਪਾਗਤਃ । ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਯਤ੍ਰ ਯਥਾ ਰੂਢਂ ਤਤ੍ ਤਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਨੇਤਰਤ੍
ਜੋ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਗਾੜ੍ਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਵਰ੍ਤਮਾਨਮਨੋਰਾਜ੍ਯਵਸ਼ਾਜ੍ ਜੀਵਪਰਮ੍ਪਰਾਃ । ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਸਮ੍ਮਿਲਿਤਾਸ੍ ਸਰ੍ਗਾਣਾਂ ਰੂਢਿਭਾਵਨਾਃ
ਮੌਜੂਦਾ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਢੰਗ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦੇਹਸਤ੍ਤਾ ਭृਸ਼ਂ ਰੂਢਾ ਦੇਹਾਭਾਵਸ੍ ਤੁ ਵਿਸ੍ਮृਤਃ । ਦੇਹਤ੍ਵਪਰਿਰੂਢਤ੍ਵਾਚ੍ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਾ ਵਿਸ੍ਮृਤਾਤ੍ਮਨਾ
ਸਰੀਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦਗੀ ਭੁੱਲ ਗਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤੇ ਚਿੱਤ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਭੁੱਲਣ ਕਰਕੇ।
ਯਥਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਪ੍ਰਾਣਮਰੁਤ੍ ਪਰਪ੍ਰਾਣਾਭਿਵੇਧਨਾਤ੍ । ਵੇਤ੍ਤਿ ਵੇਧ੍ਯਮਨੋਰਾਜ੍ਯਂ ਤਥਾ ਸਰ੍ਗਾਨ੍ ਨਰਾਸ਼੍ਰਯੀ
ਜਿਵੇਂ ਸਾਫ ਜੀਵਨ ਵਾਲੀ ਹਵਾ, ਦੂਜੇ ਦੀ ਸਾਂਸ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਜੀਵਰਾਸ਼ੀਨਾਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਵਸ੍ਥਾਤ੍ਰਯਂ ਸ਼੍ਰਿਤਃ । ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਸੁषੁਪ੍ਤਾਖ੍ਯਮ੍ ਅਤ੍ਰ ਦੇਹੋ ਨ ਕਾਰਣਮ੍
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਆਤਮਾ ਦੀ ਤਿੰਨ ਹਾਲਤਾਂ — ਜਾਗਣਾ, ਸੁਪਨਾ ਅਤੇ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ — ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਸਰੀਰ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਏਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਜੀਵਤ੍ਵਮ੍ ਅਨ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਤ੍ਰਯਾਤ੍ਮਨਿ । ਤਾਪਾਮ੍ਭਸੀਵ ਵੀਚਿਤ੍ਵਮ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਚਤਿ ਦੇਹਤਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਤਮਿਕ ਜੀਵਨ ਜੋ ਤਿੰਨ ਹਾਲਤਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਜੋਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਤਰਲ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ।