ਮਨੋ ਨਿਰ੍ਮਲਸਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮ ਯਦ੍ ਭਾਵਯਤਿ ਯਾਦृਸ਼ਮ੍ । ਤਤ੍ ਤਥਾਸ਼ੁ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਯਥਾਵਰ੍ਤੋ ऽਰ੍ਣਵੇ ऽਮ੍ਭਸਃ
ਜਿਸ ਮਨ ਦੀ ਅਸਲ ਸਤਵ ਹੈ, ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਭृਗੁਸੁਤਸ੍ਯੈष ਵਿਭ੍ਰਮਃ ਪ੍ਰੋਦਿਤਸ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਏਵ ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤੋ ऽਤ੍ਰ ਭृਗੋਸ੍ ਸੁਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭੁਲਾਵਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਲੀ ਹੀ ਮਿਸਾਲ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਬੀਜਸ੍ਯਾਙ੍ਕੁਰਪਤ੍ਤ੍ਰਾਦਿ ਸ੍ਵਂ ਚਮਤ੍ਕੁਰੁਤੇ ਯਥਾ । ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਭੂਤਸਙ੍ਘਾਨਾਂ ਭ੍ਰਮषਣ੍ਡਸ੍ ਤਥੈਵ ਹਿ
ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਆਪਣਾ ਅੰਕੁਰ, ਪੱਤਿਆਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਦਾ ਗੁੱਛਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ ਏਵਮ੍ ਏਵਾਖਿਲਂ ਹਿ ਤਤ੍ । ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮ੍ ਉਦਿਤਂ ਮਿਥ੍ਯਾ ਮਿਥ੍ਯੈਵਾਸ੍ਤਮ੍ ਉਪੈਤਿ ਚ
ਜੋ ਕੁਝ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਵਜੋਂ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ; ਹਰ ਇਕ ਉਤਪੱਤੀ ਝੂਠੀ ਹੀ ਉੱਭਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਝੂਠੀ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਤਮ੍ ਏਤਿ ਨ ਚੋਦੇਤਿ ਜਗਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਨ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ । ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਇਦਂ ਮਾਯਾ ਮੁਧੈਵ ਪਰਿਜृਮ੍ਭਤੇ
ਸੰਸਾਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਨਾ ਮਿਟਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਭੁਲੇਖਾ ਹੈ, ਮਾਇਆ ਦੀ ਵਿਅਰਥ ਫੈਲਾਵਟ ਹੈ।
ਯਥਾਸ੍ਮਤ੍ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਸ੍ਥਸ੍ ਸੋ ऽਯਂ ਸਂਸਾਰषਣ੍ਡਕਃ । ਤਥਾ ਤੇषਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਮਿਥੋ ऽਦृष੍ਟਾਨਿ ਸਨ੍ਤਿ ਹਿ
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਡੰਡਾ ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਜਿਹੇ ਅਦਿੱਖੇ ਸੰਸਾਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਗਰਵ੍ਯਵਹਾਰਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਪृਥਗ੍ ਯਥਾ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਥੈਤੇ ਸਂਸृਤਿਭ੍ਰਮਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦੀਆਂ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭੁਲਾਵਾਂ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ।
ਏਵਂ ਨਗਰਵृਨ੍ਦਾਨਿ ਨਭਸ੍ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰੂਪਿਣਾਮ੍ । ਸਨ੍ਤਿ ਤਾਨਿ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਮਿਥੋ ਜ੍ਞਾਨਦृਸ਼ਂ ਵਿਨਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਰਾਹੀਂ ਬਣੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ।
ਪਿਸ਼ਾਚਯਕ੍ਸ਼ਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਸਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵਂਰੂਪਕਾਣਿ ਹਿ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਦੇਹਾਨਿ ਸੁਖਦੁਃਖਮਯਾਨਿ ਚ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਸਾਚ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ ਵੀ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਏਵਮ੍ ਏਵ ਵਯਂ ਚੇਮੇ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ਮਕਾਕਾਰਾ ਮਿਥ੍ਯਾਸਤ੍ਯਤ੍ਵਭਾਵਿਤਾਃ
ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਤਨ, ਅਸੀਂ ਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਝੂਠ ਤੇ ਸਚ ਦੇ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਏਵਂਰੂਪੈਵ ਹਿ ਪਰੇ ਵਰ੍ਤਤੇ ਸਰ੍ਗਸਂਸृਤਿਃ । ਨ ਵਾਸ੍ਤਵੀ ਵਸ੍ਤੁਤਸ੍ ਤੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤੇਯਮ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਨਿ
ਸਿਰਜਣ ਅਤੇ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਸਲਤਾ ਵਿੱਚ ਝੂਠੀ ਚੀਜ਼ 'ਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮ੍ ਉਦਿਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ ਏਵਮ੍ ਏਵ ਮੁਧੈਵ ਹਿ । ਨਵਗੁਲ੍ਮਕਰੂਪੇਣ ਵਾਸਨ੍ਤਿਕਰਸੋ ਯਥਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਲਈ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕੇਵਲ ਭ੍ਰਮ ਵਾਂਗ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵਸੰਤ ਦੇ ਰਸ ਨਵੇਂ ਟੋਣਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਥਮੋ ऽਯਂ ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ੍ ਸੁਪ੍ਰਥਾਮ੍ ਆਗਤਸ੍ ਤਥਾ । ਯਥਾਤਿਪਾਰਮਾਰ੍ਥ੍ਯੇਨ ਦृਢੇਨੇਤ੍ਥਂ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ
ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਲਪਨਾ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗਹਿਰੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੱਚ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮ੍ ਉਦਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸ੍ਵਸ੍ਵਭਾਵੋਦਰਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਇਦਮ੍ ਇਤ੍ਥਂਸਮਾਰਮ੍ਭਂ ਜਗਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਦ੍ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਹਰ ਇਕ ਮਨ ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਵਿਚ ਹੀ ਉਭਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਜਾਂ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਵਸ਼ਾਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਸ੍ਤ੍ਵਵਲੋਕਨਾਤ੍ । ਦੀਰ੍ਘਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਜਗਜ੍ਜਾਲਮ੍ ਆਲਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਦਨ੍ਤਿਨਃ
ਦਿੱਖ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਵਸਤੂਆਂ ਮੌਜੂਦ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਜਗਤ ਦੀ ਜਾਲੀ ਇਕ ਲੰਮੀ ਸੁਪਨ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਹਾਥੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤਸਤ੍ਤੈਵ ਹਿ ਜਗਜ੍ ਜਗਤ੍ਸਤ੍ਤੈਵ ਚਿਤ੍ਤਕਮ੍ । ਏਕਾਭਾਵੇ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ ਨਾਸ਼ਸ੍ ਤਚ੍ ਚ ਸਤ੍ਯਵਿਚਾਰਣਾਤ੍
ਮਨ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਜਗਤ ਦੀ ਅਸਲ ਹਸਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਗਤ ਦੀ ਹਸਤੀ ਮਨ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਇਕ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਚੀ ਜਾਂਚ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸੋ ਹਿ ਸਤ੍ਯੋ ਭਵਤਿ ਚੇਤਸਃ । ਨਿष੍ਕਲਙ੍ਕੇ ਹਿ ਲਗਤਿ ਪਟੇ ਕੁਙ੍ਕੁਮਰਞ੍ਜਨਾ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਵਿਚ ਜੋ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਉਭਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਕਪੜੇ 'ਤੇ ਕੇਸਰ ਦਾ ਰੰਗ ਹੀ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯੇਨਾਨਾਹृਤਸ੍ਯਾਨ੍ਯੋ ਗੁਣੋ ऽਵਸ਼੍ਯਂ ਵਿਵਰ੍ਧਤੇ । ਅਨਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੈਃ ਪ੍ਰਤਿਭੋਦੇਤਿ ਚੇਤਸਃ
ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਗੁਣ ਜਰੂਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਪਕੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਚੇਤਨਾ ਉਭਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸੁਵਰ੍ਣੋ ਨ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਯਾਤਿ ਮਲਵਤ੍ਯ੍ ਅਂਸ਼ੁਕੇ ਯਥਾ । ਏਕਾ ਦृष੍ਟਿਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਯਾਤਿ ਨ ਮ੍ਲਾਨੇ ਚਿਤ੍ਤਕੇ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਗੰਦਲੇ ਕਪੜੇ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਨਿੱਘੀ ਨਜ਼ਰ ਗੰਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ।
ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਨਾਦ੍ ਇਵ ਮਣੇਸ੍ ਤਾਮ੍ਰਸ੍ਯੇਵ ਚ ਯੁਕ੍ਤਿਤਃ । ਚਿਰਮ੍ ਏਕਦृਢਾਭ੍ਯਾਸਾਚ੍ ਛੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਭਵਤਿ ਚੇਤਸਃ
ਜਿਵੇਂ ਰਤਨ ਨੂੰ ਮੰਜ ਕੇ ਜਾਂ ਤਾਮਬੇ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਾਫ ਕਰਕੇ ਚਮਕ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਲੰਮੇ ਤੇ ਢਿੱਲੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਾਤ੍ਮਨਿ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਾਃ । ਸੋਦਯਾਸ੍ਤਮਯਾ ਜਾਤਾਃ ਕਥਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਚੇਤਸਃ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਦਿਖਾਵੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਚੱਕਰ ਉਗਣ ਤੇ ਡੁੱਬਣ ਨਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਯਾਦृਗ੍ ਜਗਦ੍ ਇਦਂ ਦृष੍ਟਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇਣ ਪਿਤृਮਾਤृਤਃ । ਤਾਦृਕ੍ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤੇ ਮਯੂਰਾਣ੍ਡੇ ਮਯੂਰਵਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਦੁਆਰਾ, ਮਾਂ-ਪਿਓ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੋਰ ਦਾ ਅੰਡਾ ਮੋਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਭਾਵਕੋਸ਼ਾਤ੍ ਸ੍ਵਦਿਤਂ ਤਦ੍ ਅਨੇਨ ਕ੍ਰਮੋਦਿਤਮ੍ । ਬੀਜੇਨਾਙ੍ਕੁਰਪਤ੍ਤ੍ਰਾਦਿਲਤਾਪੁष੍ਪਫਲਂ ਯਥਾ
ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਖਜਾਨੇ ਵਿਚੋਂ, ਇਹ ਮਨ ਉਸ ਨੂੰ ਚੱਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਥੋੜਾ-ਥੋੜਾ ਕਰਕੇ ਉਭਰਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਤੋਂ ਅੰਕੁਰ, ਪੱਤੇ, ਬੇਲ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਜੀਵੋ ਯਦ੍ਵਾਸਨਾਸਾਰਸ੍ ਤਦ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਸ੍ਵਪ੍ਨ ਏਵਾਤ੍ਰ ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤੋ ਦੀਰ੍ਘਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਇਦਂ ਜਗਤ੍
ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਉਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਉਦਾਹਰਨ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਲੰਮਾ ਸੁਪਨਾ ਹੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮ੍ ਉਦਿਤੋ ਰਾਮ ਨਨੁ ਸਂਸਾਰषਣ੍ਡਕਃ । ਰਾਤ੍ਰੌ ਸੈਨ੍ਯਨਰਸ੍ਵਪ੍ਨਜਾਲਵਤ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਫੁਟਃ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਹਰ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਜੰਗਲ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਫੌਜਾਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਜਾਲ ਸਪਸ਼ਟ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏष ਸਂਸृਤਿषਣ੍ਡੌਘੋ ਮਿਥਸ੍ ਸਮ੍ਮਿਲਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਨੋ ਵਾਪਿ ਯਦਿ ਤਨ੍ ਮੇ ਤ੍ਵਂ ਯਥਾਵਦ੍ ਵਕ੍ਤੁਮ੍ ਅਰ੍ਹਸਿ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਢੇਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਵੀ ਮਿਲਦੇ; ਜੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਾਓ।
ਮਲਿਨਂ ਹਿ ਮਨੋ ऽਵੀਰ੍ਯਂ ਨ ਮਿਥਸ਼੍ ਸ਼੍ਲੇषਮ੍ ਅਰ੍ਹਤਿ । ਅਯੋ ऽਯਸੀਵਾਸਨ੍ਤਪ੍ਤੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਤਪ੍ਤੇ ਤੁ ਲੀਯਤੇ
ਜੋ ਮਨ ਗੰਦਲਾ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਗਰਮ ਨਾ ਹੋਇਆ ਲੋਹਾ, ਲੋਹੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਪਰ ਸਾਫ ਤੇ ਗਰਮ ਲੋਹਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨਿ ਸਮ੍ਮਿਲਨ੍ਤਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਏਕਰੂਪਾਣਿ ਤੋਯਾਨਿ ਯਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਐਕ੍ਯਂ ਨਾਬਿਲਾਨਿ ਹਿ
ਮਨ ਦੀਆਂ ਸਾਫ ਸਤਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਇੱਕੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪਾਣੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਹਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਵਾਸਨਤ੍ਵਮ੍ ਅਭੂਤਸਂਵੇਦਨਰੂਪਮ੍ ਏਕਮ੍ । ਤਸ੍ਯਾਸ੍ ਸੁषੁਪ੍ਤਾਤ੍ਮਪਦਾਤ੍ ਪ੍ਰਬੁਧ੍ਯ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪਰਸਙ੍ਗਮ੍ ਏਤਿ
ਮਨ ਦੀ ਸਾਫ਼ਤਾ, ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਸ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਆਤਮਕ ਪਦ ਤੋਂ ਜਦ ਜਾਗ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਰ੍ ਵਾ ਨਿਵृਤ੍ਤਿਰ੍ ਵਾ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਪਤ੍ਤਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ । ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਜੀਵਜਾਤਸ੍ਯ ਸੁषੁਪ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਰਮ੍
ਕਿਰਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਿਦੇ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸੁਖਮ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਰ ਜੀਵ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੀ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਉਠਣ ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।