ਬਭੂਵਤੁਃ ਪਿਤਾਪੁਤ੍ਰੌ ਤਾਵ੍ ਅਥਾਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਸ਼ੋਭਿਤੌ । ਨਿਸ਼ਾਵਸਾਨਮੁਦਿਤਾਵ੍ ਅਰ੍ਕਪਦ੍ਮਾਕਰਾਵ੍ ਇਵ
ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਪਿਤਾ-ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਗਏ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਚਮਕ ਵਧਾ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲਾ ਤਲਾਬ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਚਿਰਸਙ੍ਗਮਸਮ੍ਬਦ੍ਧਾਵ੍ ਇਵ ਚਕ੍ਰਾਹ੍ਵਦਮ੍ਪਤੀ । ਘਨਾਗਮਘਨਸ੍ਨੇਹੌ ਮਯੂਰਜਲਦਾਵ੍ ਇਵ
ਜਿਵੇਂ ਚੱਕਰ ਨਾਮ ਦੇ ਜੋੜੇ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਮਿਲੇ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਮੋਸਮ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮਿੱਠੀ ਲਗਨ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਮਯੂਰ ਤੇ ਬੱਦਲ।
ਚਿਰਕਾਲਦृਢੋਤ੍ਕਣ੍ਠਯੋਗ੍ਯਯਾ ਕਥਯਾ ਤਯਾ । ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਤਾਵ੍ ਅਥੋਤ੍ਥਾਯ ਮਹਾਮਤੀ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੱਕੀ ਉਤਕੰਠਾ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਉਥੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਵੱਡੀ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।
ਸਮਙ੍ਗਾਦ੍ਵਿਜਦੇਹਂ ਤਂ ਭਸ੍ਮਸਾਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਚਕ੍ਰਤੁਃ । ਕੋ ਹਿ ਨਾਮ ਜਗਜ੍ਜਾਤ ਆਚਾਰਂ ਨਾਨੁਤਿष੍ਠਤਿ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਦੇਹ ਨੂੰ ਉਥੇ ਰਾਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਸਹੀ ਰਸਤੇ ਤੇ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ?
ਏਵਂ ਤੌ ਕਾਨਨੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਾਵਨੇ ਭृਗੁਭਾਰ੍ਗਵੌ । ਸਂਸ੍ਥਿਤੌ ਤਪਸਾ ਦੀਪ੍ਤੌ ਦਿਵੀਵ ਸ਼ਸ਼ਿਭਾਸ੍ਕਰੌ
ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਗੂ ਤੇ ਭਾਰਗਵ ਦੋਵੇਂ ਤਪ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਖੜੇ ਸਨ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ।
ਚੇਰਤੁਰ੍ ਜ੍ਞਾਤਵਿਜ੍ਞੇਯੌ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤੌ ਜਗਦ੍ਗੁਰੂ । ਦੇਸ਼ਕਾਲਦਸ਼ੌਘੇषੁ ਸੁਗਮਂ ਸੁਸ੍ਥਿਰਂ ਤਪਃ
ਜੋ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਸੀ ਉਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜਗ੍ਹਾ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਤਪ ਆਸਾਨ ਤੇ ਅਟੱਲ ਰੱਖਦੇ ਫਿਰਦੇ ਸਨ।
ਅਥਾਸੁਰਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਸ ਸ਼ੁਕ੍ਰਃ ਕਾਲੇਨ ਲਬ੍ਧਵਾਨ੍ । ਭृਗੁਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨੋ ਯੋਗ੍ਯੇ ਪਦੇ ऽਤਿष੍ਠਦ੍ ਅਨਾਮਯੇ
ਫਿਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਹੋਣ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਭ੍ਰਿਗੂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਯੋਗ ਅਦੁੱਤੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।
ਸ਼ੁਕ੍ਰੋ ऽਸੌ ਪ੍ਰਥਮਮ੍ ਇਤਿ ਕ੍ਰਮੇਣ ਜਾਤ ਏਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਰਮਪਦਾਦ੍ ਉਦਾਰਕੀਰ੍ਤਿਃ । ਸ੍ਵੇਨਾਸ਼ੁ ਸ੍ਮृਤਿਪਦਵਿਭ੍ਰਮੇਣ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਏਵਂ ਚ ਪ੍ਰਵਿਲੁਲਿਤੋ ਦਸ਼ਾਨ੍ਤਰੇषੁ
ਸੁਕ੍ਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਉੱਚੇ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਯਾਦ ਭੁੱਲਣ ਕਰਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ।
ਇਦਮ੍ਪ੍ਰਥਮਮ੍ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਸਾ ਤਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਦਾਤ੍ । ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਮਤਿਰ੍ ਭਾਰ੍ਗਵਸ੍ਯ ਨਾਨ੍ਯਜਨ੍ਮਕਲਙ੍ਕਿਤਾ
ਭਾਰਗਵ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮੱਤ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਨਮ ਦਾ ਦਾਗ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਸਰ੍ਵੈषਣਾਨਾਂ ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਯਾ ਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਤਤ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਸੈषਾ ਵਿਮਲਾ ਚਿਦ੍ ਉਦਾਹृਤਾ
ਜਦੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਵਸਥਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਤਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਨਿਰਮਲ ਚੇਤਨਾ ਹੈ।
ਮਨੋ ਨਿਰ੍ਮਲਸਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮ ਯਦ੍ ਭਾਵਯਤਿ ਯਾਦृਸ਼ਮ੍ । ਤਤ੍ ਤਥਾਸ਼ੁ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਯਥਾਵਰ੍ਤੋ ऽਰ੍ਣਵੇ ऽਮ੍ਭਸਃ
ਜਿਸ ਮਨ ਦੀ ਅਸਲ ਸਤਵ ਹੈ, ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਭृਗੁਸੁਤਸ੍ਯੈष ਵਿਭ੍ਰਮਃ ਪ੍ਰੋਦਿਤਸ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਏਵ ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤੋ ऽਤ੍ਰ ਭृਗੋਸ੍ ਸੁਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭੁਲਾਵਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਲੀ ਹੀ ਮਿਸਾਲ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਬੀਜਸ੍ਯਾਙ੍ਕੁਰਪਤ੍ਤ੍ਰਾਦਿ ਸ੍ਵਂ ਚਮਤ੍ਕੁਰੁਤੇ ਯਥਾ । ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਭੂਤਸਙ੍ਘਾਨਾਂ ਭ੍ਰਮषਣ੍ਡਸ੍ ਤਥੈਵ ਹਿ
ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਆਪਣਾ ਅੰਕੁਰ, ਪੱਤਿਆਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਦਾ ਗੁੱਛਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ ਏਵਮ੍ ਏਵਾਖਿਲਂ ਹਿ ਤਤ੍ । ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮ੍ ਉਦਿਤਂ ਮਿਥ੍ਯਾ ਮਿਥ੍ਯੈਵਾਸ੍ਤਮ੍ ਉਪੈਤਿ ਚ
ਜੋ ਕੁਝ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਵਜੋਂ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ; ਹਰ ਇਕ ਉਤਪੱਤੀ ਝੂਠੀ ਹੀ ਉੱਭਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਝੂਠੀ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਤਮ੍ ਏਤਿ ਨ ਚੋਦੇਤਿ ਜਗਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਨ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ । ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਇਦਂ ਮਾਯਾ ਮੁਧੈਵ ਪਰਿਜृਮ੍ਭਤੇ
ਸੰਸਾਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਨਾ ਮਿਟਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਭੁਲੇਖਾ ਹੈ, ਮਾਇਆ ਦੀ ਵਿਅਰਥ ਫੈਲਾਵਟ ਹੈ।
ਯਥਾਸ੍ਮਤ੍ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਸ੍ਥਸ੍ ਸੋ ऽਯਂ ਸਂਸਾਰषਣ੍ਡਕਃ । ਤਥਾ ਤੇषਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਮਿਥੋ ऽਦृष੍ਟਾਨਿ ਸਨ੍ਤਿ ਹਿ
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਡੰਡਾ ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਜਿਹੇ ਅਦਿੱਖੇ ਸੰਸਾਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਗਰਵ੍ਯਵਹਾਰਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਪृਥਗ੍ ਯਥਾ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਥੈਤੇ ਸਂਸृਤਿਭ੍ਰਮਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦੀਆਂ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭੁਲਾਵਾਂ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ।
ਏਵਂ ਨਗਰਵृਨ੍ਦਾਨਿ ਨਭਸ੍ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰੂਪਿਣਾਮ੍ । ਸਨ੍ਤਿ ਤਾਨਿ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਮਿਥੋ ਜ੍ਞਾਨਦृਸ਼ਂ ਵਿਨਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਰਾਹੀਂ ਬਣੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ।
ਪਿਸ਼ਾਚਯਕ੍ਸ਼ਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਸਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵਂਰੂਪਕਾਣਿ ਹਿ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਦੇਹਾਨਿ ਸੁਖਦੁਃਖਮਯਾਨਿ ਚ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਸਾਚ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ ਵੀ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਏਵਮ੍ ਏਵ ਵਯਂ ਚੇਮੇ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ਮਕਾਕਾਰਾ ਮਿਥ੍ਯਾਸਤ੍ਯਤ੍ਵਭਾਵਿਤਾਃ
ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਤਨ, ਅਸੀਂ ਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਝੂਠ ਤੇ ਸਚ ਦੇ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਏਵਂਰੂਪੈਵ ਹਿ ਪਰੇ ਵਰ੍ਤਤੇ ਸਰ੍ਗਸਂਸृਤਿਃ । ਨ ਵਾਸ੍ਤਵੀ ਵਸ੍ਤੁਤਸ੍ ਤੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤੇਯਮ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਨਿ
ਸਿਰਜਣ ਅਤੇ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਸਲਤਾ ਵਿੱਚ ਝੂਠੀ ਚੀਜ਼ 'ਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮ੍ ਉਦਿਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ ਏਵਮ੍ ਏਵ ਮੁਧੈਵ ਹਿ । ਨਵਗੁਲ੍ਮਕਰੂਪੇਣ ਵਾਸਨ੍ਤਿਕਰਸੋ ਯਥਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਲਈ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕੇਵਲ ਭ੍ਰਮ ਵਾਂਗ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵਸੰਤ ਦੇ ਰਸ ਨਵੇਂ ਟੋਣਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਥਮੋ ऽਯਂ ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ੍ ਸੁਪ੍ਰਥਾਮ੍ ਆਗਤਸ੍ ਤਥਾ । ਯਥਾਤਿਪਾਰਮਾਰ੍ਥ੍ਯੇਨ ਦृਢੇਨੇਤ੍ਥਂ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ
ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਲਪਨਾ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗਹਿਰੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੱਚ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮ੍ ਉਦਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸ੍ਵਸ੍ਵਭਾਵੋਦਰਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਇਦਮ੍ ਇਤ੍ਥਂਸਮਾਰਮ੍ਭਂ ਜਗਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਦ੍ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਹਰ ਇਕ ਮਨ ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਵਿਚ ਹੀ ਉਭਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਜਾਂ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਵਸ਼ਾਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਸ੍ਤ੍ਵਵਲੋਕਨਾਤ੍ । ਦੀਰ੍ਘਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਜਗਜ੍ਜਾਲਮ੍ ਆਲਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਦਨ੍ਤਿਨਃ
ਦਿੱਖ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਵਸਤੂਆਂ ਮੌਜੂਦ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਜਗਤ ਦੀ ਜਾਲੀ ਇਕ ਲੰਮੀ ਸੁਪਨ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਹਾਥੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤਸਤ੍ਤੈਵ ਹਿ ਜਗਜ੍ ਜਗਤ੍ਸਤ੍ਤੈਵ ਚਿਤ੍ਤਕਮ੍ । ਏਕਾਭਾਵੇ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ ਨਾਸ਼ਸ੍ ਤਚ੍ ਚ ਸਤ੍ਯਵਿਚਾਰਣਾਤ੍
ਮਨ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਜਗਤ ਦੀ ਅਸਲ ਹਸਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਗਤ ਦੀ ਹਸਤੀ ਮਨ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਇਕ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਚੀ ਜਾਂਚ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸੋ ਹਿ ਸਤ੍ਯੋ ਭਵਤਿ ਚੇਤਸਃ । ਨਿष੍ਕਲਙ੍ਕੇ ਹਿ ਲਗਤਿ ਪਟੇ ਕੁਙ੍ਕੁਮਰਞ੍ਜਨਾ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਵਿਚ ਜੋ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਉਭਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਕਪੜੇ 'ਤੇ ਕੇਸਰ ਦਾ ਰੰਗ ਹੀ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯੇਨਾਨਾਹृਤਸ੍ਯਾਨ੍ਯੋ ਗੁਣੋ ऽਵਸ਼੍ਯਂ ਵਿਵਰ੍ਧਤੇ । ਅਨਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੈਃ ਪ੍ਰਤਿਭੋਦੇਤਿ ਚੇਤਸਃ
ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਗੁਣ ਜਰੂਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਪਕੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਚੇਤਨਾ ਉਭਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸੁਵਰ੍ਣੋ ਨ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਯਾਤਿ ਮਲਵਤ੍ਯ੍ ਅਂਸ਼ੁਕੇ ਯਥਾ । ਏਕਾ ਦृष੍ਟਿਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਯਾਤਿ ਨ ਮ੍ਲਾਨੇ ਚਿਤ੍ਤਕੇ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਗੰਦਲੇ ਕਪੜੇ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਨਿੱਘੀ ਨਜ਼ਰ ਗੰਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ।
ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਨਾਦ੍ ਇਵ ਮਣੇਸ੍ ਤਾਮ੍ਰਸ੍ਯੇਵ ਚ ਯੁਕ੍ਤਿਤਃ । ਚਿਰਮ੍ ਏਕਦृਢਾਭ੍ਯਾਸਾਚ੍ ਛੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਭਵਤਿ ਚੇਤਸਃ
ਜਿਵੇਂ ਰਤਨ ਨੂੰ ਮੰਜ ਕੇ ਜਾਂ ਤਾਮਬੇ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਾਫ ਕਰਕੇ ਚਮਕ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਲੰਮੇ ਤੇ ਢਿੱਲੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।