ਕਾਲਕਾਰਣਸਂਸ਼ੁष੍ਕਾਂ ਭਾਵਿਪੁष੍ਪਫਲੋਦਯਾਮ੍ । ਵਿਵੇਸ਼ ਤਾਂ ਤਨੁਂ ਬਾਲਾਂ ਸੁਲਤਾਮ੍ ਇਵ ਮਾਧਵਃ
ਕਾਲ ਦੇ ਕਾਰਣਾਂ ਕਰਕੇ ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ, ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਨਰਮ ਦੇਹ ਵਿਚ, ਮਾਧਵ ਜਿਵੇਂ ਨਰਮ ਬੇਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਸ ਗਿਆ।
ਸਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਤਨੁਰ੍ ਭੂਮੌ ਵਿਵਰ੍ਣਵਦਨਾਙ੍ਗਿਕਾ । ਪਪਾਤ ਕਮ੍ਪਿਤਾ ਤੂਰ੍ਣਂ ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਾ ਲਤਾ ਯਥਾ
ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਦੇਹ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਤੇ ਅੰਗ ਫਿਕਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ, ਜਿਵੇਂ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਵੱਢੀ ਹੋਈ ਬੇਲ ਢਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਜੀਵਾਯਾਂ ਪੁਤ੍ਰਤਨ੍ਵਾਂ ਮਹਾਮੁਨਿਃ । ਚਕਾਰਾਪ੍ਯਾਯਨਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਸ੍ ਸਕਮਣ੍ਡਲੁਵਾਰਿਭਿਃ
ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਨੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਕਮੰਡਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਰੀਤ ਕੀਤੀ।
ਸਰ੍ਵਨਾਡ੍ਯਸ੍ ਤਤਸ੍ ਤਨ੍ਵ੍ਯਾਸ੍ ਤਸ੍ਯਾਃ ਪੂਰ੍ਣਾ ਵਿਰੇਜਿਰੇ । ਸਰਿਤਃ ਪ੍ਰਾਵृषੀਵਾਮ੍ਬੁਪੂਰਪੂਰਿਤਕੋਟਰਾਃ
ਫਿਰ ਉਸ ਸੁਕੜੀ ਦੇਹ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨਾਡੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚਾਨਣ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਵਰਖਾ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਦੇ ਖੱਡ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਲਿਨੀ ਪ੍ਰਾਵृषੀਵਾਸੌ ਮਧਾਵ੍ ਇਵ ਨਵਾ ਲਤਾ । ਯਦਾ ਪੂਰ੍ਣਾ ਤਦਾ ਤਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਪਲ੍ਲਵਿਤਾ ਬਭੁਃ
ਉਹ ਵਰਖਾ ਵਿੱਚ ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਜਾਂ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਬੇਲ ਵਾਂਗ ਸੀ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ, ਉਸ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਖਿੜ ਪਈ।
ਅਥ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ ਸਮੁਤ੍ਤਸ੍ਥੌ ਵਹਤ੍ਪ੍ਰਾਣਸਮੀਰਣਃ । ਰਸਮਾਰੁਤਸਂਯੋਗਾਦ੍ ਆਪੂਰ੍ਣ ਇਵ ਵਾਰਿਦਃ
ਫਿਰ ਸ਼ੁਕਰ ਉਠਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਰਸ ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਬੱਦਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ।
ਪੁਰੋ ऽਭਿਵਾਦਯਾਮ੍ ਆਸ ਪਿਤਰਂ ਪਾਵਨਾਕृਤਿਃ । ਪ੍ਰਥਮੋਲ੍ਲਾਸਿਤੋ ਮੇਘਸ੍ ਸ੍ਤਨਿਤੇਨੇਵ ਪਰ੍ਵਤਮ੍
ਉਹ, ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਨਵਾਂ ਜਾਗਿਆ ਬੱਦਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਗੁੰਜ ਨਾਲ ਸਲਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਿਤਾਥ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੀਂ ਤਸ੍ਯਾਪ੍ਯ੍ ਆਲਿਲਿਙ੍ਗ ਤਨੁਂ ਤਤਃ । ਸ੍ਨੇਹਾਰ੍ਦ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਰ੍ ਜਲਦਸ਼੍ ਚਿਰਾਦ੍ ਗਿਰਿਤਟੀਮ੍ ਇਵ
ਫਿਰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਨਰਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਰਬਤ ਦੀ ਢਲਾਨ ਨੂੰ ਚੁੰਮਦਾ ਹੋਵੇ।
ਭृਗੁਰ੍ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੀਂ ਤਾਨਯੀਂ ਤਨੁਮ੍ । ਮਤ੍ਤੋ ਜਾਤੋ ऽਯਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਆਸ੍ਥਾ ਹਰਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਮਹਾਮਤਿਮ੍
ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; 'ਇਹ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ' ਇਹ ਸੋਚ, ਵੱਡੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਮਤ੍ਪੁਤ੍ਰੋ ऽਯਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਨੇਹੋ ਭृਗੁਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਹਰਤ੍ ਤਦਾ । ਪਰਤਾਤ੍ਮੀਯਤਾ ਚੇਯਂ ਯਾਵਦਾਕृਤਿ ਭਾਵਿਨੀ
ਉਸ ਵੇਲੇ, 'ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ' ਵਾਲਾ ਪਿਆਰ ਭ੍ਰਿਗੂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਜਦ ਤਕ ਰੂਪ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, 'ਮੇਰਾ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਵੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬਭੂਵਤੁਃ ਪਿਤਾਪੁਤ੍ਰੌ ਤਾਵ੍ ਅਥਾਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਸ਼ੋਭਿਤੌ । ਨਿਸ਼ਾਵਸਾਨਮੁਦਿਤਾਵ੍ ਅਰ੍ਕਪਦ੍ਮਾਕਰਾਵ੍ ਇਵ
ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਪਿਤਾ-ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਗਏ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਚਮਕ ਵਧਾ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲਾ ਤਲਾਬ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਚਿਰਸਙ੍ਗਮਸਮ੍ਬਦ੍ਧਾਵ੍ ਇਵ ਚਕ੍ਰਾਹ੍ਵਦਮ੍ਪਤੀ । ਘਨਾਗਮਘਨਸ੍ਨੇਹੌ ਮਯੂਰਜਲਦਾਵ੍ ਇਵ
ਜਿਵੇਂ ਚੱਕਰ ਨਾਮ ਦੇ ਜੋੜੇ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਮਿਲੇ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਮੋਸਮ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮਿੱਠੀ ਲਗਨ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਮਯੂਰ ਤੇ ਬੱਦਲ।
ਚਿਰਕਾਲਦृਢੋਤ੍ਕਣ੍ਠਯੋਗ੍ਯਯਾ ਕਥਯਾ ਤਯਾ । ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਤਾਵ੍ ਅਥੋਤ੍ਥਾਯ ਮਹਾਮਤੀ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੱਕੀ ਉਤਕੰਠਾ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਉਥੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਵੱਡੀ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।
ਸਮਙ੍ਗਾਦ੍ਵਿਜਦੇਹਂ ਤਂ ਭਸ੍ਮਸਾਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਚਕ੍ਰਤੁਃ । ਕੋ ਹਿ ਨਾਮ ਜਗਜ੍ਜਾਤ ਆਚਾਰਂ ਨਾਨੁਤਿष੍ਠਤਿ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਦੇਹ ਨੂੰ ਉਥੇ ਰਾਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਸਹੀ ਰਸਤੇ ਤੇ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ?
ਏਵਂ ਤੌ ਕਾਨਨੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਾਵਨੇ ਭृਗੁਭਾਰ੍ਗਵੌ । ਸਂਸ੍ਥਿਤੌ ਤਪਸਾ ਦੀਪ੍ਤੌ ਦਿਵੀਵ ਸ਼ਸ਼ਿਭਾਸ੍ਕਰੌ
ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਗੂ ਤੇ ਭਾਰਗਵ ਦੋਵੇਂ ਤਪ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਖੜੇ ਸਨ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ।
ਚੇਰਤੁਰ੍ ਜ੍ਞਾਤਵਿਜ੍ਞੇਯੌ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤੌ ਜਗਦ੍ਗੁਰੂ । ਦੇਸ਼ਕਾਲਦਸ਼ੌਘੇषੁ ਸੁਗਮਂ ਸੁਸ੍ਥਿਰਂ ਤਪਃ
ਜੋ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਸੀ ਉਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜਗ੍ਹਾ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਤਪ ਆਸਾਨ ਤੇ ਅਟੱਲ ਰੱਖਦੇ ਫਿਰਦੇ ਸਨ।
ਅਥਾਸੁਰਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਸ ਸ਼ੁਕ੍ਰਃ ਕਾਲੇਨ ਲਬ੍ਧਵਾਨ੍ । ਭृਗੁਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨੋ ਯੋਗ੍ਯੇ ਪਦੇ ऽਤਿष੍ਠਦ੍ ਅਨਾਮਯੇ
ਫਿਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਹੋਣ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਭ੍ਰਿਗੂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਯੋਗ ਅਦੁੱਤੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।
ਸ਼ੁਕ੍ਰੋ ऽਸੌ ਪ੍ਰਥਮਮ੍ ਇਤਿ ਕ੍ਰਮੇਣ ਜਾਤ ਏਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਰਮਪਦਾਦ੍ ਉਦਾਰਕੀਰ੍ਤਿਃ । ਸ੍ਵੇਨਾਸ਼ੁ ਸ੍ਮृਤਿਪਦਵਿਭ੍ਰਮੇਣ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਏਵਂ ਚ ਪ੍ਰਵਿਲੁਲਿਤੋ ਦਸ਼ਾਨ੍ਤਰੇषੁ
ਸੁਕ੍ਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਉੱਚੇ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਯਾਦ ਭੁੱਲਣ ਕਰਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ।
ਇਦਮ੍ਪ੍ਰਥਮਮ੍ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਸਾ ਤਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਦਾਤ੍ । ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਮਤਿਰ੍ ਭਾਰ੍ਗਵਸ੍ਯ ਨਾਨ੍ਯਜਨ੍ਮਕਲਙ੍ਕਿਤਾ
ਭਾਰਗਵ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮੱਤ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਨਮ ਦਾ ਦਾਗ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਸਰ੍ਵੈषਣਾਨਾਂ ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਯਾ ਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਤਤ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਸੈषਾ ਵਿਮਲਾ ਚਿਦ੍ ਉਦਾਹृਤਾ
ਜਦੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਵਸਥਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਤਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਨਿਰਮਲ ਚੇਤਨਾ ਹੈ।
ਮਨੋ ਨਿਰ੍ਮਲਸਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮ ਯਦ੍ ਭਾਵਯਤਿ ਯਾਦृਸ਼ਮ੍ । ਤਤ੍ ਤਥਾਸ਼ੁ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਯਥਾਵਰ੍ਤੋ ऽਰ੍ਣਵੇ ऽਮ੍ਭਸਃ
ਜਿਸ ਮਨ ਦੀ ਅਸਲ ਸਤਵ ਹੈ, ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਭृਗੁਸੁਤਸ੍ਯੈष ਵਿਭ੍ਰਮਃ ਪ੍ਰੋਦਿਤਸ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਏਵ ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤੋ ऽਤ੍ਰ ਭृਗੋਸ੍ ਸੁਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭੁਲਾਵਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਲੀ ਹੀ ਮਿਸਾਲ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਬੀਜਸ੍ਯਾਙ੍ਕੁਰਪਤ੍ਤ੍ਰਾਦਿ ਸ੍ਵਂ ਚਮਤ੍ਕੁਰੁਤੇ ਯਥਾ । ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਭੂਤਸਙ੍ਘਾਨਾਂ ਭ੍ਰਮषਣ੍ਡਸ੍ ਤਥੈਵ ਹਿ
ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਆਪਣਾ ਅੰਕੁਰ, ਪੱਤਿਆਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਦਾ ਗੁੱਛਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ ਏਵਮ੍ ਏਵਾਖਿਲਂ ਹਿ ਤਤ੍ । ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮ੍ ਉਦਿਤਂ ਮਿਥ੍ਯਾ ਮਿਥ੍ਯੈਵਾਸ੍ਤਮ੍ ਉਪੈਤਿ ਚ
ਜੋ ਕੁਝ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਵਜੋਂ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ; ਹਰ ਇਕ ਉਤਪੱਤੀ ਝੂਠੀ ਹੀ ਉੱਭਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਝੂਠੀ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਤਮ੍ ਏਤਿ ਨ ਚੋਦੇਤਿ ਜਗਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਨ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ । ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਇਦਂ ਮਾਯਾ ਮੁਧੈਵ ਪਰਿਜृਮ੍ਭਤੇ
ਸੰਸਾਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਨਾ ਮਿਟਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਭੁਲੇਖਾ ਹੈ, ਮਾਇਆ ਦੀ ਵਿਅਰਥ ਫੈਲਾਵਟ ਹੈ।
ਯਥਾਸ੍ਮਤ੍ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਸ੍ਥਸ੍ ਸੋ ऽਯਂ ਸਂਸਾਰषਣ੍ਡਕਃ । ਤਥਾ ਤੇषਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਮਿਥੋ ऽਦृष੍ਟਾਨਿ ਸਨ੍ਤਿ ਹਿ
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਡੰਡਾ ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਜਿਹੇ ਅਦਿੱਖੇ ਸੰਸਾਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਗਰਵ੍ਯਵਹਾਰਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਪृਥਗ੍ ਯਥਾ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਥੈਤੇ ਸਂਸृਤਿਭ੍ਰਮਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦੀਆਂ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭੁਲਾਵਾਂ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ।
ਏਵਂ ਨਗਰਵृਨ੍ਦਾਨਿ ਨਭਸ੍ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰੂਪਿਣਾਮ੍ । ਸਨ੍ਤਿ ਤਾਨਿ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਮਿਥੋ ਜ੍ਞਾਨਦृਸ਼ਂ ਵਿਨਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਰਾਹੀਂ ਬਣੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ।
ਪਿਸ਼ਾਚਯਕ੍ਸ਼ਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਸਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵਂਰੂਪਕਾਣਿ ਹਿ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਦੇਹਾਨਿ ਸੁਖਦੁਃਖਮਯਾਨਿ ਚ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਸਾਚ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ ਵੀ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਏਵਮ੍ ਏਵ ਵਯਂ ਚੇਮੇ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ਮਕਾਕਾਰਾ ਮਿਥ੍ਯਾਸਤ੍ਯਤ੍ਵਭਾਵਿਤਾਃ
ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਤਨ, ਅਸੀਂ ਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਝੂਠ ਤੇ ਸਚ ਦੇ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ।