ਮਤ੍ਤਨੁਃ ਪਰਿਸ਼ੁष੍ਕੇਯਂ ਸ੍ਥਿਤੋਤ੍ਤਾਨਾ ਵਨਾਵਨੌ । ਵੈਰਾਗ੍ਯਂ ਨਯਤੀਵਾਤ੍ਮਤੁਚ੍ਛਤ੍ਵੇਨਾਮ੍ਬਰਸ੍ਥਿਤਾਨ੍
ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਖਾਲੀਅਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਟੰਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗ ਜਾਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬ੍ਦਰੂਪਰਸਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਗਨ੍ਧਲੋਭਵਿਮੁਕ੍ਤਯਾ । ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਸਮਾਧ੍ਯੇਵ ਮਮ ਤਨ੍ਵੋष੍ਯਤੇ ਗਿਰੌ
ਧੁਨ, ਰੂਪ, ਸੁਆਦ, ਛੂਹ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਦੀ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਐਸਾ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਅਡੋਲ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ।
ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਤਵੇਤਾਲੇ ਯਾਮ੍ ਆਨਨ੍ਦਕਲਾਂ ਤਨੁਃ । ਯਾਤਿ ਤਾਮ੍ ਅਪਿ ਰਾਜ੍ਯੇਨ ਜਾਗਤੇਨ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦਾ ਭੂਤ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਉਹ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ।
ਪਸ਼੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਸਰ੍ਵੇਹਂ ਵਿਗਤਾਸ਼ੇषਕੌਤੁਕਮ੍ । ਨਿਰਸ੍ਤਕਲ੍ਪਨਾਜਾਲਂ ਸੁਖਂ ਸ਼ੇਤੇ ਕਲੇਵਰਮ੍
ਵੇਖ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹਾਂ, ਸਾਰੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਮੁੱਕ ਗਈ ਹੈ; ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਤੋਂ ਛੁਟ ਕੇ ਸਰੀਰ ਸੁਖ ਨਾਲ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤਮਰ੍ਕਟਸਂਰਮ੍ਭਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਃ ਕਾਯਪਾਦਪਃ । ਤਥਾ ਵੇਗੇਨ ਚਲਤਿ ਯਥਾ ਮੂਲਾਨਿ ਕृਨ੍ਤਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਦੀ ਬੇਚੈਨ ਬਾਂਦਰ ਵਾਂਗ ਚਲਾਕੀਆਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰ-ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਐਸਾ ਤੀਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮੂਲਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤਾਨਰ੍ਥਵਿਮੁਕ੍ਤੋ ऽਦ੍ਰੌ ਗਜਾਭ੍ਰਹਰਿਵਿਭ੍ਰਮਮ੍ । ਨਾਯਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਮੇ ਦੇਹਃ ਪਰਾਨਨ੍ਦ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਬੇਚੈਨੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਹਾਥੀ, ਬੱਦਲ ਜਾਂ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀ ਉਲਝਣ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਹ ਐਸਾ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ।
ਸਰ੍ਵਾਸ਼ਾਜ੍ਵਰਸਮ੍ਮੋਹਮਿਹਿਕਾਸ਼ਰਦਾਗਮਮ੍ । ਅਚਿਤ੍ਤਤ੍ਵਂ ਵਿਨਾ ਨਾਨ੍ਯਚ੍ ਛ੍ਰੇਯਃ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਜਨ੍ਤੁषੁ
ਮਨ ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਹੀ ਉਹ ਪਤਝੜ ਦੀ ਧੁੱਪ ਵਰਗੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਟਕਾਵਾਂ ਦੀ ਧੁੰਦ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।
ਤ ਏਵ ਸੁਖਸਮ੍ਭੋਗਸੀਮਾਨ੍ਤਂ ਸਮੁਪਾਗਤਾਃ । ਮਹਾਧਿਯਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਧਿਯੋ ਯੇ ਯਾਤਾ ਵਿਮਨਸ੍ਕਤਾਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਵੱਡੀ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਮਨ ਰਹਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਦੁਃਖਦਸ਼ਾਮੁਕ੍ਤਾਂ ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਾਂ ਵਿਗਤਜ੍ਵਰਾਮ੍ । ਦਿष੍ਟ੍ਯਾ ਪਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਮਨਨਾਂ ਵਨੇ ਤਨੁਮ੍ ਇਮਾਮ੍ ਅਹਮ੍
ਭਾਗ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮਨ ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਭਗਵਨ੍ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਭਾਰ੍ਗਵੇਣ ਤਦਾ ਕਿਲ । ਸੁਬਹੂਨ੍ਯ੍ ਉਪਭੁਕ੍ਤਾਨਿ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੀਰਾਂ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲਿਆ ਸੀ।
ਭृਗੁਣੋਤ੍ਪਾਦਿਤੇ ਕਾਯੇ ਤਤ੍ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਕਿਂ ਮੁਨੇ । ਮਹਾਨ੍ ਅਤਿਸ਼ਯੋ ਜਾਤਃ ਪਰਿਦੇਵਨਮ੍ ਏਵ ਵਾ
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਵਲੋਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਉਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਜਾਂ ਦੁਖਦਾਈ ਘਟਨਾ ਹੋਈ ਸੀ?
ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਕਲਨਾ ਰਾਮ ਯਾਸੌ ਜੀਵਦਸ਼ਾਂ ਗਤਾ । ਕਰ੍ਮਾਤ੍ਮਿਕਾ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਭृਗੋਰ੍ ਭਾਰ੍ਗਵਰੂਪਿਣੀ
ਹੇ ਰਾਮ, ਸ਼ੁਕਰ ਦੀ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਜਦੋਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਆਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਰਮ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਭਾਰਗਵ ਸਰੂਪਤਾ ਵਜੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।
ਸਾ ਹੀਦਮ੍ਪ੍ਰਥਮਤ੍ਵੇਨ ਸਮੇਤ੍ਯ ਪਰਮਾਤ੍ ਪਦਾਤ੍ । ਭੂਤਾਕਾਸ਼ਪਦਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਾਤਵ੍ਯਾਵਲਿਤਾ ਸਤੀ
ਉਹ ਤੱਤ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਭੂਤ-ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਪਹੁੰਚੀ, ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਦੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨਪ੍ਰਵਾਹੇਣ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਹृਦਯਂ ਭृਗੋਃ । ਕ੍ਰਮੇਣ ਵੀਰ੍ਯਤਾਮ੍ ਏਤ੍ਯ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੌਸ਼ਨਸੀ ਤਨੁਃ
ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਅਪਾਨ ਦੇ ਵਹਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਤਾਕਤਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨਾਸ ਦੀ ਦੇਹ ਬਣ ਗਿਆ।
ਵਿਹਿਤਬ੍ਰਾਹ੍ਮਸਂਸ੍ਕਾਰਾ ਤਤਸ੍ ਸਾ ਪਿਤੁਰ੍ ਅਗ੍ਰਗਾ । ਕਾਲੇਨ ਮਹਤਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਸ਼ੁष੍ਕਕਙ੍ਕਾਲਰੂਪਤਾਮ੍
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੰਤਾਨ ਬਣੀ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ, ਉਹ ਸੁੱਕੀ ਹੱਡੀਆਂ ਵਾਲੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।
ਇਦਮ੍ਪ੍ਰਥਮਮ੍ ਆਯਾਤਾ ਯਦਾ ਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ ਤਨੁਃ । ਤਤਸ੍ ਤਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇਣ ਤਦਾ ਤਤ੍ ਪਰਿਦੇਵਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਦੇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਦਾ ਹੋਈ, ਤਦ ਸ਼ੁਕਰ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ।
ਵੀਤਰਾਗੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਨਿਚ੍ਛੋ ऽਪਿ ਸਮਙ੍ਗਾਵਿਪ੍ਰਰੂਪਵਾਨ੍ । ਸ੍ਵਾਂ ਸ਼ੁਸ਼ੋਚ ਤਨੁਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ਹ੍ਯ੍ ਏष ਦੇਹਜਃ
ਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸ਼ੁਕਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਦੇਹ ਲਈ ਦੁੱਖ ਕੀਤਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹੀ ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਹੈ।
ਕਿਂ ਤੁ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਂ ਤੇਨ ਸ਼ੋਕਵ੍ਯਾਜੇਨ ਧੀਮਤਾਮ੍ । ਵੈਰਾਗ੍ਯਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤ੍ਯੈ ਤਤ੍ ਪृਥਕ੍ਤ੍ਵਂ ਦੇਹਦੇਹਿਨੋਃ
ਪਰ ਉਹ ਦੁਖ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਕੇ, ਸਮਝਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਿੱਖਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਰੀਰ ਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗ ਆ ਜਾਵੇ।
ਜ੍ਞਸ੍ਯਾਜ੍ਞਸ੍ਯ ਚ ਦੇਹਸ੍ਯ ਯਾਵਜ੍ਜੀਵਮ੍ ਅਯਂ ਕ੍ਰਮਃ । ਲੋਕਵਦ੍ ਵ੍ਯਵਹਾਰੋ ਯਤ੍ ਸਕ੍ਤ੍ਯਾਸਕ੍ਤ੍ਯਾਥ ਵਾ ਸਦਾ
ਚਾਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਗਿਆਨ, ਸਰੀਰ ਦਾ ਇਹੀ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਜਿੰਨਾ ਸਮੇਂ ਜੀਵਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਅਸਮਰਥਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯੇ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਗਤਯੋ ਯੇ ਚਾਜ੍ਞਾਃ ਪਸ਼ੁਧਰ੍ਮਿਣਃ । ਲੋਕਸਂਵ੍ਯਵਹਾਰੇषੁ ਤੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਵਨਜਾਲਵਤ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਹਨ ਤੇ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਲਾਰ ਦੇ ਜਾਲ ਵਾਂਗ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵ੍ਯਵਹਾਰੀ ਯਥੈਵਾਜ੍ਞਸ੍ ਤਥੈਵ ਕਿਲ ਪਣ੍ਡਿਤਃ । ਵਾਸਨਾਮਾਤ੍ਰਭੇਦੋ ऽਤ੍ਰ ਕਾਰਣਂ ਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ਯੋਃ
ਜਿਵੇਂ ਅਗਿਆਨ ਵਿਅਕਤੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੰਨੇ ਹੀ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਵੱਖਰੀਅਤਾ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਯਾਵਚ੍ ਛਰੀਰਂ ਤਾਵਦ੍ ਧਿ ਦੁਃਖੇ ਦੁਃਖਂ ਸੁਖੇ ਸੁਖਮ੍ । ਅਸਂਸਕ੍ਤਧਿਯੋ ਧੀਰਾ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਵਤ੍
ਜਦ ਤਕ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਬੁਧੀਮਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਅਟੁੱਟ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਅਜਿਹੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਅਜੇ ਜਾਗੇ ਨਹੀਂ।
ਸੁਖੇषੁ ਸੁਖਿਤਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਦੁਃਖਿਤਾ ਦੁਃਖਵृਤ੍ਤਿषੁ । ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਹਿ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਨੂਨਮ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਤੁ ਸ਼ੀਤਲਾਃ
ਸੁੱਖ ਵਾਲੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੁਖੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੋਂ ਠੰਢੇ ਤੇ ਅਸਰ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਤਮ੍ਭਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਾਨਿ ਕ੍ਸ਼ੁਭ੍ਯਨ੍ਤਿ ਨ ਵਪੁਸ੍ ਸ੍ਥਿਰਮ੍ । ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯ੍ ਏਵ ਕ੍ਸ਼ੁਭ੍ਯਨ੍ਤਿ ਨ ਮਨਸ੍ ਸ੍ਥਿਰਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਥੰਭ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਹਿਲਦੀ ਹੈ ਪਰ ਥੰਭ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗ ਹੀ ਹਿਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਚਲਾਚਲਤਯਾ ਤਜ੍ਜ੍ਞੋ ਲੋਕਵृਤ੍ਤਿषੁ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਅਧਸ੍ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਇਵ ਸ੍ਵਚ੍ਛਂ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬੇषੁ ਭਾਸ੍ਕਰਃ
ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਲੋਕੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਜਾਂ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਪਰਛਾਈ ਵਾਂਗ ਹੇਠਾਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਸਨ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਲੋਕਕਰ੍ਮਾਪਿ ਬਦ੍ਧ ਏਵਾਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਧੀਃ । ਅਤ੍ਯਕ੍ਤਮੋਹਲੀਲੋ ऽਪਿ ਮੁਕ੍ਤ ਏਵ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਧੀਃ
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਦੁਨਿਆਵੀ ਕੰਮ ਛੱਡ ਵੀ ਦੇਵੇ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਮੱਤ ਜਾਗੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਬੰਧਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮੋਹ ਦੀ ਖੇਡ ਛੱਡੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਮੱਤ ਜਾਗ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮੁਕ੍ਤਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ ਮੁਕ੍ਤੋ ਬਦ੍ਧਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ ऽਪਿ ਹਿ । ਬਦ੍ਧਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ ਬਦ੍ਧੋ ਮੁਕ੍ਤਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ ऽਪਿ ਹਿ
ਜਿਸ ਦੀ ਮੱਤ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਮੁਕਤ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਬੰਧੇ ਹੋਣ। ਜਿਸ ਦੀ ਮੱਤ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਬੰਧੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਬੰਧਿਆ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਮੁਕਤ ਹੋਣ।
ਸੁਖਦੁਃਖਦृਸ਼ੋਰ੍ ਲੋਕੇ ਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ਦृਸ਼ੋਸ੍ ਤਥਾ । ਹੇਤੁਰ੍ ਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯ੍ ਏਵ ਤੇਜਾਂਸੀਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨੇ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਵੇਖਣ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਤੇ ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਵੇਖਣ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਮੱਤ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਹੀ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਚਮਕਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਬਹਿਰ੍ ਲੋਕੋਚਿਤਾਚਾਰਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਆਚਾਰਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਸਮੋ ऽਸਨ੍ਨ੍ ਇਵ ਤਿष੍ਠ ਤ੍ਵਂ ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਸਕਲੈषਣਃ
ਬਾਹਰੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾਰੇ ਚਲਣ-ਚਲਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿ। ਤੂੰ ਇਉਂ ਰਹਿ ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਵੀ ਲਗਦਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ-ਚਾਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵੈषਣਾਵਿਮੁਕ੍ਤੇਨ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ ਤਿष੍ਠਤਾ । ਕੁਰੁ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਨੂਨਂ ਸਾਮਨਸਿ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੰਮ ਕਰਨੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਰ। ਇਹੀ ਮਨ ਦੀ ਸੰਤੁਲਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ।