ਕਾਸ਼੍ਚਿਚ੍ ਚਲਾਨਨਮृਗਗृਧ੍ਰਵਞ੍ਜੁਲਕਾਦਯਃ । ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਿ ਗਿਰਿਕੁਞ੍ਜੇषੁ ਵੇਲਾਵਨਤਟੇष੍ਵ੍ ਇਵ
ਹੋਰ, ਜਿਵੇਂ ਚਲਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਹਿਰਣ, ਗਿੱਧ ਤੇ ਬਾਂਦਰ ਆਦਿ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਝੁਕੀਆਂ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਤੇ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸੁਦੀਰ੍ਘਜੀਵਿਤਾਃ ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਾਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਤ੍ਯਲ੍ਪਜੀਵਿਤਾਃ । ਸ੍ਵਤੁਚ੍ਛਭਾਵਨਾਤ੍ ਤੁਚ੍ਛਾਤ੍ ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਤੁਚ੍ਛਸ਼ਰੀਰਿਕਾਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਦੀ ਉਮਰ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਖਾਲੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਰਕੇ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਬਿਲਕੁਲ ਅਣਮਤਲਬ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਨਿਕੰਮੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਂਸਾਰਸ੍ਵਪ੍ਨਸਂਰਮ੍ਭੇ ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯੇਣ ਭਾਵਿਤਾਃ । ਸ੍ਵਵਿਕਲ੍ਪਹਤਾਃ ਕਾਸ਼੍ਚਿਚ੍ ਛਙ੍ਕਨ੍ਤੇ ਸੁਸ੍ਥਿਰਂ ਜਗਤ੍
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਹਲਚਲ ਵਿਚ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਡਿੱਠੇ ਹੋਏ ਤੇ ਥਿਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਨ ਦੇ ਭਟਕਾਵਾਂ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪੱਕੀ ਹਕੀਕਤ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਲ੍ਪਾਲ੍ਪਭਾਵਨਾਃ ਕਾਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਦੈਨ੍ਯਦੋषਵਸ਼ੀਕृਤਾਃ । ਕृਸ਼ੋ ऽਤਿਦੁਃਖੀ ਮੂਢੋ ऽਹਮ੍ ਇਤਿ ਦੁਃਖੈਰ੍ ਦृਢੀਕृਤਾਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਤੇ ਗਰੀਬੀ ਭਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਰਕੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, 'ਮੈਂ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਤੇ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ,' ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪੱਕੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਤਾਂ ਯਾਤਾਃ ਕਾਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਦੇਵਤ੍ਵਮ੍ ਆਗਤਾਃ । ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਪੁਰੁषਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਕਾਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਦਾਨਵਤਾਂ ਗਤਾਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਅਡੋਲਤਾ ਦੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਦੇਵਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਨੁੱਖਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਦਾਨਵਾਂ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਾ ਜਗਤਿ ਕਲ੍ਪਸ਼ਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਨਲ੍ਪਾਃ ਕਾਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ ਪਰਮਂ ਪੁਰੁषਂ ਸੁਸ਼ੁਦ੍ਧਾਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਰ੍ਣਵਾਤ੍ ਸਮੁਦਿਤਾ ਲਹਰੀਵਿਲੋਲਾਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਸਂਵਿਦੋ ਹਿ ਮਨਨਾਪਰਨਾਮਵਤ੍ਯਃ
ਕਈ ਲੋਕ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬੇਅੰਤ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉਠੇ ਹੋਏ ਚੇਤਨਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਲਦੇ-ਡੁੱਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮਨਨ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਿਥ੍ਯਾਭਾਵਨਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਸ੍ਵਵਿਕਲ੍ਪਕਲਙ੍ਕਿਤਾਃ । ਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਯਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ਨਿਸ਼੍ਚਯੇਨ ਹ੍ਯ੍ ਅਧੋਗਤਾਃ
ਝੂਠੀ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਧੱਬਿਆਂ ਨਾਲ, ਅੰਦਰੋਂ ਇਹ ਨਿਸਚੇ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ 'ਅਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮ ਨਹੀਂ ਹਾਂ', ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਤ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਰ੍ਣਵਗਤਾ ਅਪਿ । ਭਾਵਯਨ੍ਤ੍ਯੋ ਵਿਮੁਹ੍ਯਨ੍ਤਿ ਭੀਮਾਸੁ ਭਵਭੂਮਿषੁ
ਜੋ ਲੋਕ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੋਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਧਰਤੀਆਂ ਵਿਚ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਾ ਏਤਾਸ੍ ਸਂਵਿਦੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮ੍ਯੋ ਮੁਨੇ ਨੈਕਕਲਙ੍ਕਿਤਾਃ । ਏਤਤ੍ ਤਤ੍ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਬੀਜਮ੍ ਅਥ ਕਰ੍ਮੈਵ ਵਿਦ੍ਧਿ ਵਾ
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਚੇਤਨਾ ਵਾਲੀਆਂ, ਜੋ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਇਹੀ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਬੀਜ ਹਨ; ਜਾਂ ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਕਰਮ ਹੀ ਇਹ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰੂਪਯੈਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਮੁਨੇ ਕਲਨਯੈਤਯਾ । ਕਰ੍ਮਜਾਲਕਰਞ੍ਜਾਨਾਂ ਬੀਜਮੁष੍ਟ੍ਯਾ ਕਰਾਲਯਾ
ਮੁਨਿ ਜੀ, ਅੰਦਰਲੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਗੁੱਛੀ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਬੀਜ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਮਾ ਜਗਤਿ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇ ਸ਼ਰੀਰੋਪਲਪਙ੍ਕ੍ਤਯਃ । ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਪਰਿਵਲ੍ਗਨ੍ਤਿ ਰੁਦਨ੍ਤਿ ਚ ਹਸਨ੍ਤਿ ਚ
ਇਸ ਵੱਡੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਖੜੀਆਂ ਹਨ, ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ, ਰੋਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਹੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਤਮ੍ਬਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨੈਃ ਪਵਨੋ ਯਥਾ । ਉਲ੍ਲਸਨ੍ਤਿ ਨਿਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਮ੍ਲਾਯਨ੍ਤਿ ਵਿਹਸਨ੍ਤਿ ਚ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਹ ਦੇ ਤਣੇ ਤੱਕ, ਹਵਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਜੀਵ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਹੁੰਦੇ, ਰੋਕਦੇ, ਮੁਰਝਾ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਾ ਏਤਾਃ ਕਾਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਤ੍ਯਚ੍ਛਾ ਯਥਾ ਹਰਿਹਰਾਦਯਃ । ਕਾਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਲ੍ਪਵਿਮੋਹਸ੍ਥਾ ਯਥੋਰਗਨਰਾਮਰਾਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਰੀ, ਹਰਾ ਆਦਿ; ਤੇ ਕੁਝ ਥੋੜ੍ਹੀ ਭਟਕਾਵ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਦੇਵਤਾ।
ਕਾਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਮੋਹਸ੍ਥਾ ਯਥਾ ਤਰੁਤृਣਾਦਯਃ । ਕਾਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਸਮ੍ਮੂਢਾਃ ਕ੍ਰਿਮਿਕੀਟਤ੍ਵਮ੍ ਆਗਤਾਃ
ਕੁਝ ਜੀਵ ਗਹਿਰੀ ਭਟਕਣ ਵਿਚ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਜਾਂ ਘਾਹ; ਕੁਝ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਟਕ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਕੀੜੇ-ਕ੍ਰਿਮੀਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆ ਗਏ ਹਨ।
ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਤृਣਵਦ੍ ਉਹ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦੂਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਮਹੋਦਧੇਃ । ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਭੂਮਿਕਾ ਏਤਾ ਯਥੋਰਗਨਰਾਦਯਃ
ਕੁਝ ਜੀਵ ਘਾਹ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਲੈ ਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ; ਇਹ ਅਜੇ ਠੀਕ ਹਾਲਤ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ।
ਤਟਮਾਤ੍ਰਂ ਸਮਾਲੋਕ੍ਯ ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਖੇਦਮ੍ ਉਪਾਗਤਾਃ । ਜਾਤਾਜਾਤਾ ਨਿਖਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕृਤਾਨ੍ਤਜਰਦਾਖੁਨਾ
ਕੁਝ ਜੀਵ ਕੇਵਲ ਕੰਢਾ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਥੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਨਮੇ ਜਾਂ ਅਜਨਮੇ, ਸਭ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਨ੍ਤਰਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਮਹਾਮ੍ਬੁਧੇਃ । ਗਤਾਸ੍ ਤਤ੍ਤਾਮ੍ ਅਸ਼ੋਕਾਯ ਹਰਿਬ੍ਰਹ੍ਮਹਰਾਦਿਕਾਃ
ਕੁਝ ਜੀਵ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਦੁਖ ਨਹੀਂ, ਹਰਿ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ।
ਅਲ੍ਪਮੋਹਾਨ੍ਵਿਤਾਃ ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਤਮ੍ ਏਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਰਿਧਿਮ੍ । ਅਦृष੍ਟਰਾਗਰੋਗੌਘਮ੍ ਅਵਲਮ੍ਬ੍ਯ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਥੋੜ੍ਹੀ ਭਟਕਣ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਉਸੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਲੁਕਵੇਂ ਰਾਗ ਜਾਂ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।
ਕਾਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਜਨ੍ਮੌਘਾ ਭੁਕ੍ਤਜਨ੍ਮੌਘਕੋਟਯਃ । ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤਾਮਸ੍ਯਸ੍ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਭੂਤਜਾਤਯਃ
ਕੁਝ ਜੀਵ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਨਮਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਬੇਅੰਤ ਜਨਮਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜੀ ਲਈਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਜੀਵ ਹਨ ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਬੇਕਾਰ ਹਨ।
ਕਾਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਦ੍ ਅਧੋ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤਥਾਧਸ੍ਤਾਨ੍ ਮਹਤ੍ ਪਦਮ੍ । ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਦ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਤਰਂ ਕਾਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਧਸ੍ਤਾਤ੍ ਕਾਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਧਃ
ਕੁਝ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਦਰਜੇ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਉੱਤੇ ਤੋਂ ਹੋਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ।
ਬਹੁਸੁਖਦੁਃਖਕਟਙ੍ਕਟਾ ਕ੍ਰਿਯੇਯਂ ਪਰਮਪਦਾਸ੍ਮਰਣਾਤ੍ ਸਮਾਗਤੇਹ । ਪਰਮਪਦਾਵਗਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਨਾਸ਼ਂ ਵਿਹਗਪਤਿਸ੍ਮਰਣਾਦ੍ ਵਿषਵ੍ਯਥੇਵ
ਇਹ ਕਰਮ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦੁੱਖ ਹਨ, ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੀ ਯਾਦ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਰਮ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਦਾ ਨਾਮ ਯਾਦ ਆਉਣ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪੀੜ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਧ੍ਯਾਜ੍ ਜਿਤਮਨੋਮੋਹਾ ਦृष੍ਟਲੋਕਪਰਾਵਰਾਃ । ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤੀਹ ਯਕ੍ਸ਼ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਕਿਨ੍ਨਰਾਃ
ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਭ੍ਰਮ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਉੱਚ-ਨੀਚ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਕਿੰਨਰ ਵਾਂਗ ਜਿਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਕਾष੍ਠਕੁਡ੍ਯਾਭਾ ਮੂਢਾਸ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਤਾਂ ਗਤਾਃ । ਅਪਰਿਕ੍ਸ਼ੀਣਮੋਹਾਸ੍ ਤੇ ਕਿਂ ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਵਿਚਾਰ੍ਯਤੇ
ਕੁਝ ਹੋਰ ਲੋਕ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਕੰਧ ਵਰਗੇ ਮੂਰਖ ਹੋ ਕੇ ਅਡੋਲਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭ੍ਰਮ ਅਜੇ ਮੁਕਾ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕੀ ਸੋਚਣਾ?
ਲੋਕੇ ਪ੍ਰਬੁਧ੍ਯਮਾਨਾਨਾਂ ਭੂਤਾਨਾਮ੍ ਆਤ੍ਮਸਿਦ੍ਧਯੇ । ਵਿਹਰਨ੍ਤੀਹ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਕਲ੍ਪਿਤਾਨ੍ਯ੍ ਉਚਿਤਾਤ੍ਮਭਿਃ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਜਾਗਰਤੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਚਲ ਰਹੀਆਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।
ਸਮ੍ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾਸ਼ਯਾ ਯੇ ਤੁ ਦੁष੍ਕृਤਾਨਾਂ ਪਰਿਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਤੇषਾਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਚਾਰੇषੁ ਨਿਰ੍ਮਲਾ ਧੀਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਅਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਦ ਕਰਮ ਮੁਕ ਗਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਲੀਯਤੇ ਮਨੋਮੋਹਸ੍ ਸਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਵਿਚਾਰਣਾਤ੍ । ਨਭੋਵਿਹਰਣਾਦ੍ ਭਾਨੋਸ਼੍ ਸ਼ਾਰ੍ਵਰਂ ਤਿਮਿਰਂ ਯਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਰਾਤ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸੱਚੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਖੋਜ ਨਾਲ ਮਨ ਦਾ ਭਰਮ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਕ੍ਸ਼ੀਯਮਾਣਂ ਹਿ ਮਨੋ ਮੋਹਾਯੈਵ ਨ ਸਿਦ੍ਧਯੇ । ਨੀਹਾਰ ਇਵ ਸਞ੍ਛਾਦ੍ਯ ਵੇਤਾਲ ਇਵ ਵਲ੍ਗਤਿ
ਜੋ ਮਨ ਮਿਟ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਭਰਮ ਲਈ ਹੈ, ਅਸਲ ਜਾਣਨ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕੂਹਾਂ ਵਾਂਗ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭਟਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਚੁੜੈਲ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਏਵ ਭੂਤਾਨਾਂ ਸੁਖਦੁਃਖਾਰ੍ਥਭਾਜਨਮ੍ । ਸ਼ਰੀਰਂ ਮਨ ਏਵੇਹ ਨ ਤੁ ਮਾਂਸਮਯਂ ਮੁਨੇ
ਹੇ ਮুনি, ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਮਨ ਹੀ ਹੈ, ਮਾਸ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ।
ਯੋ ऽਯਂ ਮਾਂਸਾਸ੍ਥਿਸਙ੍ਘਾਤੋ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਚਾਧਿਭੌਤਿਕਃ । ਮਨੋਵਿਕਲ੍ਪਿਤਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਨ ਦੇਹਃ ਪਾਰਮਾਰ੍ਥਿਕਃ
ਇਹ ਜੋ ਮਾਸ ਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭੌਤਿਕ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਸਮਝੋ; ਸਰੀਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾ ਨਹੀਂ।
ਮਨਸ਼੍ਸ਼ਰੀਰੇਣ ਤਵ ਪੁਤ੍ਰੋ ਯਤ੍ ਕृਤਵਾਨ੍ ਮੁਨੇ । ਤਦ੍ ਏਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ ਆਸ਼ੁ ਵਯਂ ਨਾਤ੍ਰਾਪਰਾਧਿਨਃ
ਹੇ ਮੁਨਿ, ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਕੀਤਾ, ਉਹੀ ਉਸ ਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਭੋਗ ਲਿਆ। ਇਸ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।