ਨਾਨਾਕਰ੍ਤृਤਯਾ ਨਾਨਾਸ਼ਕ੍ਤਿਤਾ ਪੁਰੁषੇ ਯਥਾ । ਤਥੈਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੇ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਤਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਰਵਜਣ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਵਿਚਿਤ੍ਰਵਰ੍ਣਤਾ ਯਦ੍ਵਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਕਠਿਨਾਤਪੇ । ਵਿਚਿਤ੍ਰਸ਼ਕ੍ਤਿਤਾ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਦੇਵੇਸ਼ੇ ਸਦਸਨ੍ਮਯੀ
ਜਿਵੇਂ ਤਿੱਖੀ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਰੰਗ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ ਵਿੱਚ ਵਜੂਦ ਤੇ ਨਾ-ਵਜੂਦ ਵਾਲੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਾਕਤਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਿਚਿਤ੍ਰਰੂਪੋਦੇਤੀਯਮ੍ ਅਵਿਚਿਤ੍ਰਾਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਸ਼੍ ਸ਼ਿਵਾਤ੍ । ਏਕਵਰ੍ਣਾਤ੍ ਪਯੋਵਾਹਾਚ੍ ਛਕ੍ਰਚਾਪਲਤਾ ਯਥਾ
ਇਹ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗਾ ਰੂਪ ਅਟੱਲ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਇਕੋ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚੋਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ।
ਅਜਡਾਜ੍ ਜਡਤੋਦੇਤਿ ਜਾਡ੍ਯਭਾਵਨਹੇਤੁਕਾ । ਊਰ੍ਣਨਾਭਾਦ੍ ਯਥਾ ਤਨ੍ਤੁਰ੍ ਯਥਾ ਪੁਂਸਸ੍ ਸੁषੁਪ੍ਤਤਾ
ਜੋ ਸੁਸਤ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁਸਤਤਾ ਸੁਸਤਤਾ ਦੀ ਸੋਚ ਕਾਰਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਮਕੜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਧਾਗਾ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਚਿਤ੍ਤਸ਼੍ ਚੈਤਸੀਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਸ੍ਵਬਨ੍ਧਾਯੇਚ੍ਛਯਾ ਸ਼ਿਵਃ । ਤਨੋਤਿ ਤਾਨ੍ਤਵਂ ਕੋਸ਼ਂ ਕੋਸ਼ਕਾਰਕ੍ਰਿਮਿਰ੍ ਯਥਾ
ਜੋ ਮਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਲਈ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਰੇਸ਼ਮ ਦਾ ਕੀੜਾ ਆਪਣਾ ਕੋਠਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਯਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਭਾਵਯਿਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਕਂ ਵਪੁਃ । ਸਂਸਾਰਾਨ੍ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਸ੍ਵਾਲਾਨਾਦ੍ ਇਵ ਵਾਰਣਃ
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਆਪਣੇ ਜੰਜੀਰਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਏਵ ਭਾਵਯਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਸਤਤਂ ਭਾਵਿਤਸ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਤਯੈਵਾਪੂਰ੍ਯਤੇ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮ੍ ਏਵ ਮਹਾਨ੍ ਅਪਿ
ਜੋ ਕੁਝ ਆਤਮਾ ਸਦਾ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ।
ਭਾਵਿਤਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਆਤ੍ਮਤਾਂ ਨਯਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਅਪਿ ਖਂ ਪ੍ਰਾਵृਣ੍ਮਿਹਿਕਾ ਮਹਤੀ ਯਥਾ
ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀਅਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀ ਧੁੰਦ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਯਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਉਦਿਤਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਯਾਤਿ ਤਨ੍ਮਯਤਾਮ੍ ਅਜਃ । ਯਾਮ੍ ਏਵ ਤੁ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਯਾਤਸ੍ ਤਨ੍ਮਯੋ ਭਵਤਿ ਦ੍ਰੁਮਃ
ਜਿਹੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਜਨਮਾ ਉਸ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਕਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਉਹ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਰਖ਼ਤ ਵੀ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ ਈਸ਼ਸ੍ਯ ਨ ਬਨ੍ਧੋ ਬਨ੍ਧ ਆਤ੍ਮਨਃ । ਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ਦृਸ਼ੌ ਲੋਕੇ ਨ ਜਾਨੇ ਪ੍ਰੋਤ੍ਥਿਤੇ ਕੁਤਃ
ਨਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ, ਨਾਂ ਆਤਮਾ ਲਈ ਬੰਧਨ ਬੰਧਨ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਇਹ ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਕਿੱਥੋਂ ਉਠੇ ਹਨ।
ਨਾਸ੍ਯ ਬਨ੍ਧੋ ਨ ਮੋਕ੍ਸੋ ऽਸ੍ਤਿ ਤਨ੍ਮਯਸ਼੍ ਚੈਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ । ਗ੍ਰਸ੍ਤਂ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਸਤ੍ਯੇਨ ਮਾਯਾਮਯਮ੍ ਅਹੋ ਜਗਤ੍
ਉਸ ਲਈ ਨਾਂ ਬੰਧਨ ਹੈ, ਨਾਂ ਮੁਕਤੀ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਏ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਝੂਠ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ।
ਯਦੈਵ ਚਿਤ੍ਤਂ ਕਲਿਤਮ੍ ਅਕਲੇਨ ਕਿਲਾਤ੍ਮਨਾ । ਕੋਸ਼ਕੀਟਵਦ੍ ਆਤ੍ਮਾਯਮ੍ ਅਨੇਨਾਵਲਿਤਸ੍ ਤਦਾ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਅਸਲੀ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕੀੜੇ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਕੋਸ਼ਾ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨਨ੍ਯਰੂਪਾਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ਵਵਿਕਲ੍ਪਿਤਸ਼ਰੀਰਕਾਃ । ਮਨਸ਼੍ਸ਼ਕ੍ਤਯ ਏਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਇਮਾ ਨਿਰ੍ਯਾਨ੍ਤਿ ਕੋਟਿਸ਼ਃ
ਮਨ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਤੇ ਸਰੀਰ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰਾਏਪਣ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਸ੍ ਤਜ੍ਜਾਃ ਪृਥਗ੍ਰੂਪਾਸ੍ ਸਮੁਦ੍ਰਾਦ੍ ਇਵ ਵੀਚਯਃ । ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਸ੍ ਤਜ੍ਜਾਃ ਪृਥਕ੍ਸ੍ਥਾਸ਼੍ ਚ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦ੍ ਇਵ ਮਰੀਚਯਃ
ਜੋ ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਉਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਜੋ ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਉਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਮਯੇ ਸ੍ਫਾਰੇ ਪਰਮਾਤ੍ਮਮਹਾਮ੍ਬੁਧੌ । ਚਿਜ੍ਜਲੇ ਵਿਤਤਾਭੋਗੇ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਰਸਸ਼ਾਲਿਨਿ
ਇਸ ਵੱਡੇ, ਚਲਦਿਆਂ ਪਰਮ-ਆਤਮਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਚੇਤਨਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹਨ ਤੇ ਸਿਰਫ ਚੇਤਨ-ਰਸ ਹੀ ਵਿਆਪਕ ਹੈ,
ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਾ ਹਰਿਬ੍ਰਹ੍ਮਰੁਦ੍ਰਚਿਦ੍ਵਲਨਾਧਿਕਾਃ । ਲਹਰ੍ਯਃ ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਤਾਸ੍ ਸ੍ਵਭਾਵੋਦ੍ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਿਕਾਃ
ਕੁਝ ਲਹਿਰਾਂ, ਹਰਿ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਸਵਭਾਵ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਚਮਕਦੀਆਂ ਤੇ ਉਭਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਾਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਯਮਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਵਹ੍ਨਿਵੈਸ਼੍ਰਵਣਾਦਿਕਾਃ । ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਲਹਰ੍ਯਸ਼੍ ਚਪਲੈषਣਾਃ
ਕੁਝ ਲਹਿਰਾਂ, ਯਮ, ਮਹਿੰਦਰ, ਸੂਰਜ, ਅੱਗ ਤੇ ਕੁਬੇਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ, ਚੰਚਲ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀਆਂ, ਰਚਦੀਆਂ ਤੇ ਟਿਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਿਨ੍ਨਰਗਨ੍ਧਰ੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਧਰਸੁਰਾਦਿਕਾਃ । ਉਤ੍ਪਤਨ੍ਤਿ ਪਤਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਉਗ੍ਰਾ ਲਹਰ੍ਯਃ ਪਰਿਵਲ੍ਗਿਤਾਃ
ਕੁਝ, ਕਿੰਨਰ, ਗੰਧਰਵ, ਵਿਦਿਆਧਰ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ, ਤੇਜ਼ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉਠਦੀਆਂ ਤੇ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸ੍ਥਿਤਾਕਾਰਾ ਯਥਾ ਕਮਲਜਾਦਿਕਾਃ । ਕਾਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਵਿਧ੍ਵਸ੍ਤਾ ਯਥਾ ਸੁਰਨਰਾਦਿਕਾਃ
ਕੁਝ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਸਥਿਰ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ; ਕੁਝ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਦਿ, ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕ੍ਰਿਮਿਕੀਟਪਤਙ੍ਗਾਦਿਗੋਨਾਸਾਜਗਰਾਦਿਕਾਃ । ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਹਾਮ੍ਭੋਧੌ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਤੇषੁ ਬਿਨ੍ਦੁਵਤ੍
ਕੁਝ, ਜਿਵੇਂ ਕੀੜੇ, ਕਿਣੂ, ਤਿਤਲੀ, ਗਾਂ, ਸਿਆਲ ਆਦਿ, ਉਸ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਬੂੰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
ਕਾਸ਼੍ਚਿਚ੍ ਚਲਾਨਨਮृਗਗृਧ੍ਰਵਞ੍ਜੁਲਕਾਦਯਃ । ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਿ ਗਿਰਿਕੁਞ੍ਜੇषੁ ਵੇਲਾਵਨਤਟੇष੍ਵ੍ ਇਵ
ਹੋਰ, ਜਿਵੇਂ ਚਲਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਹਿਰਣ, ਗਿੱਧ ਤੇ ਬਾਂਦਰ ਆਦਿ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਝੁਕੀਆਂ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਤੇ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸੁਦੀਰ੍ਘਜੀਵਿਤਾਃ ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਾਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਤ੍ਯਲ੍ਪਜੀਵਿਤਾਃ । ਸ੍ਵਤੁਚ੍ਛਭਾਵਨਾਤ੍ ਤੁਚ੍ਛਾਤ੍ ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਤੁਚ੍ਛਸ਼ਰੀਰਿਕਾਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਦੀ ਉਮਰ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਖਾਲੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਰਕੇ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਬਿਲਕੁਲ ਅਣਮਤਲਬ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਨਿਕੰਮੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਂਸਾਰਸ੍ਵਪ੍ਨਸਂਰਮ੍ਭੇ ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯੇਣ ਭਾਵਿਤਾਃ । ਸ੍ਵਵਿਕਲ੍ਪਹਤਾਃ ਕਾਸ਼੍ਚਿਚ੍ ਛਙ੍ਕਨ੍ਤੇ ਸੁਸ੍ਥਿਰਂ ਜਗਤ੍
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਹਲਚਲ ਵਿਚ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਡਿੱਠੇ ਹੋਏ ਤੇ ਥਿਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਨ ਦੇ ਭਟਕਾਵਾਂ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪੱਕੀ ਹਕੀਕਤ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਲ੍ਪਾਲ੍ਪਭਾਵਨਾਃ ਕਾਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਦੈਨ੍ਯਦੋषਵਸ਼ੀਕृਤਾਃ । ਕृਸ਼ੋ ऽਤਿਦੁਃਖੀ ਮੂਢੋ ऽਹਮ੍ ਇਤਿ ਦੁਃਖੈਰ੍ ਦृਢੀਕृਤਾਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਤੇ ਗਰੀਬੀ ਭਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਰਕੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, 'ਮੈਂ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਤੇ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ,' ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪੱਕੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਤਾਂ ਯਾਤਾਃ ਕਾਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਦੇਵਤ੍ਵਮ੍ ਆਗਤਾਃ । ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਪੁਰੁषਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਕਾਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਦਾਨਵਤਾਂ ਗਤਾਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਅਡੋਲਤਾ ਦੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਦੇਵਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਨੁੱਖਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਦਾਨਵਾਂ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਾ ਜਗਤਿ ਕਲ੍ਪਸ਼ਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਨਲ੍ਪਾਃ ਕਾਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ ਪਰਮਂ ਪੁਰੁषਂ ਸੁਸ਼ੁਦ੍ਧਾਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਰ੍ਣਵਾਤ੍ ਸਮੁਦਿਤਾ ਲਹਰੀਵਿਲੋਲਾਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਸਂਵਿਦੋ ਹਿ ਮਨਨਾਪਰਨਾਮਵਤ੍ਯਃ
ਕਈ ਲੋਕ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬੇਅੰਤ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉਠੇ ਹੋਏ ਚੇਤਨਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਲਦੇ-ਡੁੱਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮਨਨ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਿਥ੍ਯਾਭਾਵਨਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਸ੍ਵਵਿਕਲ੍ਪਕਲਙ੍ਕਿਤਾਃ । ਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਯਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ਨਿਸ਼੍ਚਯੇਨ ਹ੍ਯ੍ ਅਧੋਗਤਾਃ
ਝੂਠੀ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਧੱਬਿਆਂ ਨਾਲ, ਅੰਦਰੋਂ ਇਹ ਨਿਸਚੇ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ 'ਅਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮ ਨਹੀਂ ਹਾਂ', ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਤ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਰ੍ਣਵਗਤਾ ਅਪਿ । ਭਾਵਯਨ੍ਤ੍ਯੋ ਵਿਮੁਹ੍ਯਨ੍ਤਿ ਭੀਮਾਸੁ ਭਵਭੂਮਿषੁ
ਜੋ ਲੋਕ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੋਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਧਰਤੀਆਂ ਵਿਚ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਾ ਏਤਾਸ੍ ਸਂਵਿਦੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮ੍ਯੋ ਮੁਨੇ ਨੈਕਕਲਙ੍ਕਿਤਾਃ । ਏਤਤ੍ ਤਤ੍ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਬੀਜਮ੍ ਅਥ ਕਰ੍ਮੈਵ ਵਿਦ੍ਧਿ ਵਾ
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਚੇਤਨਾ ਵਾਲੀਆਂ, ਜੋ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਇਹੀ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਬੀਜ ਹਨ; ਜਾਂ ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਕਰਮ ਹੀ ਇਹ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰੂਪਯੈਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਮੁਨੇ ਕਲਨਯੈਤਯਾ । ਕਰ੍ਮਜਾਲਕਰਞ੍ਜਾਨਾਂ ਬੀਜਮੁष੍ਟ੍ਯਾ ਕਰਾਲਯਾ
ਮੁਨਿ ਜੀ, ਅੰਦਰਲੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਗੁੱਛੀ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਬੀਜ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।