ਤਥਾ ਚ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਮਿਥ੍ਯਾਜ੍ਞਾਨਾਦਿਭਾਸ੍ਵਰਾਃ । ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਨਗਰਾਕਾਰਾ ਦृष੍ਟਾ ਮਨਸਿ ਸ਼ਕ੍ਤਯਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁੰਝਲ, ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਝੂਠੀ ਸਮਝ ਵਿਚ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਾਂਗ ਝੂਠੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹਨ।
ਸ੍ਥੂਲਦृष੍ਟਿਦृਸ਼ਂ ਤ੍ਵ੍ ਏਤਾਮ੍ ਅਵਲਮ੍ਬ੍ਯ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਪੁਂਸੋ ਮਨਸ਼੍ ਸ਼ਰੀਰਂ ਚ ਕਾਯੌ ਦ੍ਵਾਵ੍ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਮੋਟਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਦਮੀ ਦੇ ਦੋ ਸਰੀਰ — ਮਨ ਅਤੇ ਇਹ ਜਸਦੀ ਸਰੀਰ — ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਨੋਮਨਨਨਿਰ੍ਮਾਣਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਤਜ੍ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਮ੍ । ਨ ਸਨ੍ ਨਾਸਦ੍ ਇਵ ਸ੍ਫਾਰਮ੍ ਉਦਿਤਂ ਨੇਤਰਨ੍ ਮੁਨੇ
ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਜਗਤ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਵੱਡਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤਦੇਹਾਙ੍ਗਲਤਯਾ ਭੇਦਵਾਸਨਯੇਦ੍ਧਯਾ । ਦ੍ਵਿਚਨ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਮ੍ ਇਵਾਜ੍ਞਾਨਾਨ੍ ਨਾਨਾਤੇਯਂ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਾ
ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਦੀ ਆਦਤ ਅਤੇ ਉਸ ਆਦਤ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਦੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭੇਦਵਾਸਨਯਾ ਬਹ੍ਵ੍ਯਾ ਪਦਾਰ੍ਥਨਿਚਯਂ ਮਨਃ । ਭਿਨ੍ਨਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਘਟਾਵਟਪਟਾਦਿਕਮ੍
ਵੱਖਰੇਪਣ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਆਦਤ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਹਰ ਥਾਂ ਘੜਾ, ਵਟ, ਕਪੜਾ ਆਦਿ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਕृਸ਼ੋ ऽਤਿਦੁਃਖੀ ਮੂਢੋ ऽਹਮ੍ ਏਤਾਸ਼੍ ਚਾਨ੍ਯਾਸ਼੍ ਚ ਭਾਵਨਾਃ । ਭਾਵਯਤ੍ ਸ੍ਵਵਿਕਲ੍ਪੋਤ੍ਥਾ ਯਾਤਿ ਸਂਸਾਰਤਾਂ ਮਨਃ
‘ਮੈਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਾਂ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਮੂਰਖ ਹਾਂ’ ਤੇ ਹੋਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਜਦ ਮਨ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮਨ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨਨਂ ਕृਤ੍ਰਿਮਂ ਰੂਪਂ ਮਮੈਤਨ੍ ਨ ਪਤਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਇਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਯਾਗਤਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਚੇਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਨਾਤਨਮ੍
ਪਰ ਜਦ ਇਹ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਇਹ ਸੋਚ ਬਣਾਵਟੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਇਸ ਕਰਕੇ ਡਿੱਗਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮਨ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਪ੍ਰਵਿਤਤੇ ऽਮ੍ਬੋਧੌ ਤਤੇ ऽਨੇਕਤਰਙ੍ਗਿਣਿ । ਸੋਮ੍ਯਸ੍ਪਨ੍ਦਮਯਾਨੇਕਕਲ੍ਲੋਲਾਵਲਿਸ਼ਾਲਿਨਿ
ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਬੇਅੰਤ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਹੌਲੇ ਛੱਲਾਂ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਉਠਦੇ ਹਨ,
ਵਾਰ੍ਯਾਤ੍ਮਨਿ ਸਮੇ ਸ੍ਵਚ੍ਛੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਸ੍ਵਾਦੁਨਿ ਸ਼ੀਤਲੇ । ਅਵਿਨਾਸ਼ਿਨਿ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇ ਮਹਾਮਹਿਮਨਿ ਸ੍ਫੁਟੇ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਣੀ ਵਿਚ—ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ, ਸਾਫ, ਪਵਿੱਤਰ, ਮਿੱਠਾ, ਠੰਢਾ, ਨਾਸ-ਰਹਿਤ, ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਵੱਡੀ ਸ਼ਾਨ ਵਾਲਾ ਹੈ—
ਤ੍ਰ੍ਯਸ਼੍ਰਸ੍ ਤਰਙ੍ਗਸ੍ ਸ੍ਵਂ ਰੂਪਂ ਭਾਵਯਨ੍ ਸ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਤ੍ਰ੍ਯਸ਼੍ਰੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਵਿਕਲ੍ਪੇਨ ਕਰੋਤਿ ਸ੍ਵੇਨ ਕਲ੍ਪਨਾਮ੍
ਤਿੰਨ ਕੋਣਾਂ ਵਾਲੀ ਲਹਿਰ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਸੋਚਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ, 'ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਕੋਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹਾਂ' ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਇਹ ਸੋਚ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਭ੍ਰਸ਼੍ਯਂਸ਼੍ ਚੈਵ ਪਰਿਭ੍ਰष੍ਟਰੂਪੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਤਲਾਤਲਮ੍ । ਭਾਵਯਨ੍ ਭੂਤਲਂ ਯਾਤਿ ਤਾਦृਗ੍ਭਾਵਨਯਾ ਤਯਾ
ਜਦ ਉਹ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਗੁਆ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ 'ਮੈਂ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹਾਂ' ਇਹ ਸੋਚਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਤ੍ਥਿਤਂ ਚ ਬਲਾਦ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮ੍ ਉਤ੍ਥਿਤੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਭਾਵਿਤਃ । ਤੈਸ੍ ਤੈਰ੍ ਵਿਕਲ੍ਪੈਸ੍ ਤਦ੍ਭਾਵਂ ਵਿਕਲ੍ਪਯਤਿ ਸਾਭਿਧਮ੍
ਜਦੋਂ ਇਹ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਉੱਠ ਗਿਆ ਹਾਂ', ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਸੂਰ੍ਯਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਸ੍ ਤੁ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਭਾਵਿਤਃ । ਸਰਜਃਪੁਞ੍ਜਪਾਤਸ੍ ਤੁ ਮਲਿਨੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਭਾਵਿਤਃ
ਸੂਰਜ ਦੀ ਪਰਛਾਂਵ ਨਾਲ ਇਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਚਮਕਦਾਰ ਹਾਂ', ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਧੂੜ ਦੇ ਢੇਰ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਮੈਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।'
ਸਰਤ੍ਨਰਸ਼੍ਮਿਜਾਲਸ੍ ਤੁ ਸ਼ੋਭਤੇ ਦੀਪ੍ਤਯਾ ਸ਼੍ਰਿਯਾ । ਤੁषਾਰਭਰਵਿਦ੍ਧਸ੍ ਤੁ ਸ਼ੀਤਲੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਵਿਨ੍ਦਤਿ
ਜਦੋਂ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਤੇਜ਼ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚੁਭਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਠੰਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।'
ਸਤਟਾਚਲਦਾਵਾਗ੍ਨਿਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬੋਜ੍ਜ੍ਵਲਦ੍ਵਪੁਃ । ਬਿਭੇਤਿ ਵਤ ਦਗ੍ਧੋ ऽਸ੍ਮੀਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਤਮੀਨਸ਼੍ ਚ ਕਮ੍ਪਤੇ
ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਪਰਛਾਂਵ ਨਾਲ, ਇਸ ਦਾ ਰੂਪ ਭੜਕਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਡਰਦਾ ਹੈ, ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਹਾਏ, ਮੈਂ ਸੜ ਗਿਆ ਹਾਂ', ਅਤੇ ਫੜੇ ਹੋਏ ਮੀਨ ਵਾਂਗ ਕੰਪਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਿਤਵੇਲਾਦ੍ਰਿਤਟਪਕ੍ਸ਼ਿਵਨਦ੍ਰੁਮਃ । ਮਹਾਨ੍ ਆਰਮ੍ਭਸਂਰਮ੍ਭਸਂਯੁਤੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਰਾਜਤੇ
ਕਿਨਾਰੇ, ਪਹਾੜਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿਚ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ — 'ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਮੇਹਨਤ ਤੇ ਜੋਸ਼ ਹੈ।'
ਵਿਮਲੋਲ੍ਲਸਨੋਤ੍ਪਨ੍ਨਧ੍ਵਸ੍ਤਲੋਲਸ਼ਰੀਰਕਃ । ਖਣ੍ਡਸ਼ਃ ਪਰਿਯਾਤੋ ऽਸ੍ਮੀਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਤਾਕ੍ਰਨ੍ਦ ਇਵਾਰਵੀ
ਜਦੋਂ ਇਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪਵਿੱਤਰ, ਚਮਕਦਾ, ਉਤਪੰਨ, ਨਸ਼ਟ ਤੇ ਚੰਜਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸੋਚਦਾ — 'ਮੈਂ ਟੁੱਟ ਕੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਗਿਆ ਹਾਂ,' ਤੇ ਜਖਮੀ ਔਰਤ ਵਾਂਗ ਚੀਕ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਚੋਰ੍ਮਯਸ੍ ਤੇ ਜਲਧੇਰ੍ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਾਃ ਪਯੋਰਸਾਤ੍ । ਨ ਚੈਕਂ ਰੂਪਮ੍ ਏਤੇषਾਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸਨ੍ਨ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਮ੍
ਲਹਿਰਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਰੂਪ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਨ ਚ ਤੇ ਨ੍ਯੂਨਦੈਰ੍ਘ੍ਯਾਦ੍ਯਾ ਗੁਣਾਸ੍ ਤੇषੁ ਚ ਤੇषੁ ਤੇ । ਨੋਰ੍ਮਯਸ੍ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਅਬ੍ਧੌ ਨ ਚ ਤਤ੍ਰ ਨ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਛੋਟਾ ਜਾਂ ਲੰਮਾ ਹੋਣ ਵਰਗੀਆਂ ਗੁਣ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਲਹਿਰਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਵੱਖਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ, ਤੇ ਉਹ ਉਥੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਇਬ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।
ਕੇਵਲਂ ਸ੍ਵਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਥਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਿਕਲੀਕृਤਾਃ । ਨष੍ਟਾਨष੍ਟਾਃ ਪੁਨਰ੍ ਜਾਤਾ ਜਾਤਾਜਾਤਾਃ ਪੁਨਃ ਕ੍ਸ਼ਤਾਃ
ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਖਿਆਲਾਂ ਦੇ ਖੇਡ ਨਾਲ ਬਣਦੇ ਤੇ ਮਿਟਦੇ ਹਨ — ਕਦੇ ਨਸ਼ਟ, ਕਦੇ ਅਨਸ਼ਟ, ਮੁੜ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਤੇ ਨਾ ਲੈਂਦੇ, ਫਿਰ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਰਸ੍ਪਰਪਰਾਮਰ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਨਾਨਾਤਾਮ੍ ਉਪਯਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਏਕਰੂਪਾਮ੍ਬੁਸਾਮਾਨ੍ਯਮਯਾ ਏਵ ਨਿਰਾਮਯਾਃ
ਆਪਸੀ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਇੱਕੋ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ, ਇੱਕੋ ਹੀ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਰੋਗ ਜਾਂ ਖਾਮੀ ਨਹੀਂ।
ਤਥੈਵਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਵਿਤਤੇ ਸਿਤੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਨਿਰਾਮਯੇ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਮਾਤ੍ਰੈਕਵਪੁषਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸ੍ਫਾਰਰੂਪਿਣਿ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ, ਨਿਰਮਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ — ਜੋ ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਅਸੀਮ ਹੈ —
ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਾਵ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪृਥਗ੍ਵਦ੍ ਅਪृਥਕ੍ਕृਤਾਃ । ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਸ਼੍ ਸ਼ਕ੍ਤਯਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਰਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਚਾਰਚਞ੍ਚਲਾਃ
ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀਆਂ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਉਸ ਸਰਵ-ਸ਼ਕਤੀਵਾਨ, ਆਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀਆਂ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਅਜੀਬ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਾਨਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਹਿ ਨਾਨਾਤ੍ਵਮ੍ ਏਤਿ ਸ੍ਵਵਪੁषਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਬृਂਹਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਯਸੀਵੋਰ੍ਮਿਮਣ੍ਡਲਮ੍
ਅਸਲ ਵਿਚ, ਅਨੇਕ ਤਾਕਤਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਫੈਲ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਨਾਨਾਰੂਪਕਰੂਪਤ੍ਵਾਦ੍ ਵੈਰੂਪ੍ਯਸ਼ਤਕਾਰਿਣੀ । ਨਿਯਤਿਰ੍ ਨਿਯਤਾਕਾਰਾ ਪਦਾਰ੍ਥਮ੍ ਅਧਿਤਿष੍ਠਤਿ
ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਿਸਮ ਦੀ ਤਕਦੀਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਜਡਾ ਜਾਡ੍ਯਮ੍ ਉਪਾਦਤ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਚਿਨ੍ਮਯੀ । ਵਾਸਨਾਰੂਪਿਣੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਵਰੂਪਸ੍ਥਿਤਾਤ੍ਮਨਃ
ਜੋ ਪਦਾਰਥ ਸੁੰਨ ਹੈ, ਉਹ ਸੁੰਨਤਾ ਹੀ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਚਿੱਤ, ਪੂਰੀ ਚੇਤਨਾ ਵਜੋਂ ਉਭਰਦਾ ਹੈ; ਵਾਸਨਾ-ਰੂਪ ਤਾਕਤ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵਾਨਘ ਤੇਨੇਦਂ ਸ੍ਫਾਰਾਕਾਰਂ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ । ਨਾਨਾਰੂਪੈਃ ਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦੈਃ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣ ਇਵਾਰ੍ਣਵਃ
ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਵਿਸ਼ਵ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਫੈਲਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਹਿਲਚਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।
ਨਾਨਾਤਾਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ਨਾਨਾਕਾਰਵਿਹਾਰਤਃ । ਆਤ੍ਮੈਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨੈਵ ਸਮੁਦ੍ਰਾਮ੍ਭ ਇਵਾਮ੍ਭਸਿ
ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਵੱਖਰੀਤਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ, ਨਾਂ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਆਤਮਾ ਵੀ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਾ ਨ ਪਯਸੋ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾ ਵੀਚਯੋ ਯਥਾ । ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਾ ਨ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ਾਤ੍ ਸਮਗ੍ਰਾਃ ਕਲਨਾਸ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਸ੍ਤਮ੍ਭਪੁष੍ਪਲਤਾਪਤ੍ਤ੍ਰਫਲਕੋਰਕਯੁਕ੍ਤਯਃ । ਯਥੈਕਸ੍ਮਿਂ ਸ੍ਥਿਤਾ ਬੀਜੇ ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸ਼ਕ੍ਤਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਹੀ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਡੰਡਾ, ਫੁੱਲ, ਬੇਲ, ਪੱਤਾ, ਫਲ ਅਤੇ ਕਲੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।