ਅਕ੍ਸ਼ੀਣਜੀਵਿਤਂ ਪੁਤ੍ਰਂ ਕਾਲੋ ਮੇ ਨੀਤਵਾਨ੍ ਇਤਿ । ਨਿਯਤੇਰ੍ ਵਸ਼ਤੋ ਦੇਵ ਤ੍ਵਚ੍ਛਾਪੇਚ੍ਛਾ ਮਮੋਦਿਤਾ
ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਕਾਲ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਲਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਅਜੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ; ਪਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ, ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਾਪ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋ ਗਈ।
ਨ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞਾਤਸਂਸਾਰਗਤਯੋ ਵਯਮ੍ ਆਪਦਮ੍ । ਸਮ੍ਪਦਂ ਵਾਪਿ ਗਚ੍ਛਾਮੋ ਹਰ੍षਾਮਰ੍षਵਸ਼ਂ ਕਿਲ
ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਨਾ ਤਕਲੀਫ ਆਉਣ ਤੇ, ਨਾ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਆਉਣ ਤੇ, ਅਸੀਂ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।
ਅਯੁਕ੍ਤਕਾਰਿਣਿ ਕ੍ਰੋਧਃ ਪ੍ਰਸਾਦੋ ਯੁਕ੍ਤਕਾਰਿਣਿ । ਕਰ੍ਤਵ੍ਯ ਇਤਿ ਰੂਢੇਯਂ ਸਾਂਸਾਰੀ ਭਗਵਨ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਜੋ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ 'ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਠੀਕ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ 'ਤੇ ਮਿਹਰ ਹੋਂਦੀ ਹੈ—ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪੱਕੀ ਹਾਲਤ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।
ਇਦਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ਇਦਂ ਨੇਤਿ ਯਾਵਜ੍ਜੀਵਂ ਜਗਤ੍ਕ੍ਰਮਃ । ਯਾਵਦ੍ ਅਗ੍ਨਿਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾ ਤਾਵਦ੍ ਔष੍ਣ੍ਯਦਾਹਾਦਿਦृष੍ਟਯਃ
ਇਹ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ—ਜੀਵਨ ਭਰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਇਹੀ ਰਵਾਜ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਰਹੇ ਤਾਂ ਤਪਸ਼, ਸਾੜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਦਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ਇਦਂ ਨੇਤਿ ਹੇਯਾ ਯਸ੍ਯ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਤਸ੍ਯੈਤਤ੍ਸਮ੍ਪਰਿਤ੍ਯਾਗੋ ਹੇਯ ਏਵ ਜਗਦ੍ਗੁਰੋ
ਜਿਸ ਦੀ ਸੋਚ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲੈਣਾ ਹੈ, ਇਹ ਛੱਡਣਾ ਹੈ—ਉਸ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਛੱਡਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ।
ਕੇਵਲਂ ਤਾਨਯੀਂ ਚਿਨ੍ਤਾਮ੍ ਅਨਾਲੋਕ੍ਯ ਯਦਾ ਵਯਮ੍ । ਭਗਵਨ੍ ਭਵਤੇ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਾ ਯਾਤਾਸ੍ ਸ੍ਮਸ੍ ਤੇਨ ਵਾਚ੍ਯਤਾਮ੍
ਸਿਰਫ਼ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਏ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤਾਂ ਹੀ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਏ; ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ ਜਾਵੇ।
ਤ੍ਵਯੇਦਾਨੀਮ੍ ਅਹਂ ਦੇਵ ਸ੍ਮਾਰਿਤਸ੍ ਤਨਯੇਹਿਤਮ੍ । ਸਮਙ੍ਗਾਯਾਸ੍ ਤਟੇ ਤੇਨ ਦृष੍ਟੋ ऽਯਂ ਤਨਯੋ ਮਯਾ
ਹੁਣ, ਹੇ ਦੇਵ, ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਣ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਸਮੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ।
ਮਨ੍ਯੇ ਜਗਤਿ ਭੂਤਾਨਾਂ ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਰੀਰੇ ਨ ਸਰ੍ਵਗ । ਮਨ ਏਵ ਸ਼ਰੀਰਂ ਹਿ ਯੇਨੇਦਂ ਭਾਵ੍ਯਤੇ ਜਗਤ੍
ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਮਨ ਹੀ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਸਮ੍ਯਗ੍ ਉਕ੍ਤਂ ਤ੍ਵਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਞ੍ ਸ਼ਰੀਰਂ ਮਨ ਏਵ ਨਃ । ਕਰੋਤਿ ਦੇਹਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ੍ਯ ਕੁਮ੍ਭਕਾਰੋ ਘਟਂ ਯਥਾ
ਤੁਸੀਂ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਕਿਹਾ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਕਿ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਮਨ ਹੀ ਹੈ; ਮਨ ਜਿਵੇਂ ਕੁੰਭੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਘੜਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਵੀ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਅਕृਤਮ੍ ਆਕਾਰਂ ਕृਤਂ ਨਾਸ਼ਯਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੇਨ ਮਨੋ ਮੋਹਾਦ੍ ਬਾਲੋ ਵੇਤਾਲਕਂ ਯਥਾ
ਮਨ ਇਮੈਜਨ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਬਣਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਲ ਵਿੱਚ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਟਕਣ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਮੂਰਖ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪਤਲੇ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।
ਤਥਾ ਚ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਮਿਥ੍ਯਾਜ੍ਞਾਨਾਦਿਭਾਸ੍ਵਰਾਃ । ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਨਗਰਾਕਾਰਾ ਦृष੍ਟਾ ਮਨਸਿ ਸ਼ਕ੍ਤਯਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁੰਝਲ, ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਝੂਠੀ ਸਮਝ ਵਿਚ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਾਂਗ ਝੂਠੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹਨ।
ਸ੍ਥੂਲਦृष੍ਟਿਦृਸ਼ਂ ਤ੍ਵ੍ ਏਤਾਮ੍ ਅਵਲਮ੍ਬ੍ਯ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਪੁਂਸੋ ਮਨਸ਼੍ ਸ਼ਰੀਰਂ ਚ ਕਾਯੌ ਦ੍ਵਾਵ੍ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਮੋਟਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਦਮੀ ਦੇ ਦੋ ਸਰੀਰ — ਮਨ ਅਤੇ ਇਹ ਜਸਦੀ ਸਰੀਰ — ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਨੋਮਨਨਨਿਰ੍ਮਾਣਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਤਜ੍ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਮ੍ । ਨ ਸਨ੍ ਨਾਸਦ੍ ਇਵ ਸ੍ਫਾਰਮ੍ ਉਦਿਤਂ ਨੇਤਰਨ੍ ਮੁਨੇ
ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਜਗਤ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਵੱਡਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤਦੇਹਾਙ੍ਗਲਤਯਾ ਭੇਦਵਾਸਨਯੇਦ੍ਧਯਾ । ਦ੍ਵਿਚਨ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਮ੍ ਇਵਾਜ੍ਞਾਨਾਨ੍ ਨਾਨਾਤੇਯਂ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਾ
ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਦੀ ਆਦਤ ਅਤੇ ਉਸ ਆਦਤ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਦੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭੇਦਵਾਸਨਯਾ ਬਹ੍ਵ੍ਯਾ ਪਦਾਰ੍ਥਨਿਚਯਂ ਮਨਃ । ਭਿਨ੍ਨਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਘਟਾਵਟਪਟਾਦਿਕਮ੍
ਵੱਖਰੇਪਣ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਆਦਤ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਹਰ ਥਾਂ ਘੜਾ, ਵਟ, ਕਪੜਾ ਆਦਿ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਕृਸ਼ੋ ऽਤਿਦੁਃਖੀ ਮੂਢੋ ऽਹਮ੍ ਏਤਾਸ਼੍ ਚਾਨ੍ਯਾਸ਼੍ ਚ ਭਾਵਨਾਃ । ਭਾਵਯਤ੍ ਸ੍ਵਵਿਕਲ੍ਪੋਤ੍ਥਾ ਯਾਤਿ ਸਂਸਾਰਤਾਂ ਮਨਃ
‘ਮੈਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਾਂ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਮੂਰਖ ਹਾਂ’ ਤੇ ਹੋਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਜਦ ਮਨ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮਨ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨਨਂ ਕृਤ੍ਰਿਮਂ ਰੂਪਂ ਮਮੈਤਨ੍ ਨ ਪਤਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਇਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਯਾਗਤਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਚੇਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਨਾਤਨਮ੍
ਪਰ ਜਦ ਇਹ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਇਹ ਸੋਚ ਬਣਾਵਟੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਇਸ ਕਰਕੇ ਡਿੱਗਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮਨ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਪ੍ਰਵਿਤਤੇ ऽਮ੍ਬੋਧੌ ਤਤੇ ऽਨੇਕਤਰਙ੍ਗਿਣਿ । ਸੋਮ੍ਯਸ੍ਪਨ੍ਦਮਯਾਨੇਕਕਲ੍ਲੋਲਾਵਲਿਸ਼ਾਲਿਨਿ
ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਬੇਅੰਤ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਹੌਲੇ ਛੱਲਾਂ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਉਠਦੇ ਹਨ,
ਵਾਰ੍ਯਾਤ੍ਮਨਿ ਸਮੇ ਸ੍ਵਚ੍ਛੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਸ੍ਵਾਦੁਨਿ ਸ਼ੀਤਲੇ । ਅਵਿਨਾਸ਼ਿਨਿ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇ ਮਹਾਮਹਿਮਨਿ ਸ੍ਫੁਟੇ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਣੀ ਵਿਚ—ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ, ਸਾਫ, ਪਵਿੱਤਰ, ਮਿੱਠਾ, ਠੰਢਾ, ਨਾਸ-ਰਹਿਤ, ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਵੱਡੀ ਸ਼ਾਨ ਵਾਲਾ ਹੈ—
ਤ੍ਰ੍ਯਸ਼੍ਰਸ੍ ਤਰਙ੍ਗਸ੍ ਸ੍ਵਂ ਰੂਪਂ ਭਾਵਯਨ੍ ਸ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਤ੍ਰ੍ਯਸ਼੍ਰੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਵਿਕਲ੍ਪੇਨ ਕਰੋਤਿ ਸ੍ਵੇਨ ਕਲ੍ਪਨਾਮ੍
ਤਿੰਨ ਕੋਣਾਂ ਵਾਲੀ ਲਹਿਰ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਸੋਚਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ, 'ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਕੋਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹਾਂ' ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਇਹ ਸੋਚ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਭ੍ਰਸ਼੍ਯਂਸ਼੍ ਚੈਵ ਪਰਿਭ੍ਰष੍ਟਰੂਪੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਤਲਾਤਲਮ੍ । ਭਾਵਯਨ੍ ਭੂਤਲਂ ਯਾਤਿ ਤਾਦृਗ੍ਭਾਵਨਯਾ ਤਯਾ
ਜਦ ਉਹ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਗੁਆ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ 'ਮੈਂ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹਾਂ' ਇਹ ਸੋਚਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਤ੍ਥਿਤਂ ਚ ਬਲਾਦ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮ੍ ਉਤ੍ਥਿਤੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਭਾਵਿਤਃ । ਤੈਸ੍ ਤੈਰ੍ ਵਿਕਲ੍ਪੈਸ੍ ਤਦ੍ਭਾਵਂ ਵਿਕਲ੍ਪਯਤਿ ਸਾਭਿਧਮ੍
ਜਦੋਂ ਇਹ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਉੱਠ ਗਿਆ ਹਾਂ', ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਸੂਰ੍ਯਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਸ੍ ਤੁ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਭਾਵਿਤਃ । ਸਰਜਃਪੁਞ੍ਜਪਾਤਸ੍ ਤੁ ਮਲਿਨੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਭਾਵਿਤਃ
ਸੂਰਜ ਦੀ ਪਰਛਾਂਵ ਨਾਲ ਇਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਚਮਕਦਾਰ ਹਾਂ', ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਧੂੜ ਦੇ ਢੇਰ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਮੈਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।'
ਸਰਤ੍ਨਰਸ਼੍ਮਿਜਾਲਸ੍ ਤੁ ਸ਼ੋਭਤੇ ਦੀਪ੍ਤਯਾ ਸ਼੍ਰਿਯਾ । ਤੁषਾਰਭਰਵਿਦ੍ਧਸ੍ ਤੁ ਸ਼ੀਤਲੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਵਿਨ੍ਦਤਿ
ਜਦੋਂ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਤੇਜ਼ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚੁਭਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਠੰਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।'
ਸਤਟਾਚਲਦਾਵਾਗ੍ਨਿਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬੋਜ੍ਜ੍ਵਲਦ੍ਵਪੁਃ । ਬਿਭੇਤਿ ਵਤ ਦਗ੍ਧੋ ऽਸ੍ਮੀਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਤਮੀਨਸ਼੍ ਚ ਕਮ੍ਪਤੇ
ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਪਰਛਾਂਵ ਨਾਲ, ਇਸ ਦਾ ਰੂਪ ਭੜਕਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਡਰਦਾ ਹੈ, ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਹਾਏ, ਮੈਂ ਸੜ ਗਿਆ ਹਾਂ', ਅਤੇ ਫੜੇ ਹੋਏ ਮੀਨ ਵਾਂਗ ਕੰਪਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਿਤਵੇਲਾਦ੍ਰਿਤਟਪਕ੍ਸ਼ਿਵਨਦ੍ਰੁਮਃ । ਮਹਾਨ੍ ਆਰਮ੍ਭਸਂਰਮ੍ਭਸਂਯੁਤੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਰਾਜਤੇ
ਕਿਨਾਰੇ, ਪਹਾੜਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿਚ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ — 'ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਮੇਹਨਤ ਤੇ ਜੋਸ਼ ਹੈ।'
ਵਿਮਲੋਲ੍ਲਸਨੋਤ੍ਪਨ੍ਨਧ੍ਵਸ੍ਤਲੋਲਸ਼ਰੀਰਕਃ । ਖਣ੍ਡਸ਼ਃ ਪਰਿਯਾਤੋ ऽਸ੍ਮੀਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਤਾਕ੍ਰਨ੍ਦ ਇਵਾਰਵੀ
ਜਦੋਂ ਇਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪਵਿੱਤਰ, ਚਮਕਦਾ, ਉਤਪੰਨ, ਨਸ਼ਟ ਤੇ ਚੰਜਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸੋਚਦਾ — 'ਮੈਂ ਟੁੱਟ ਕੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਗਿਆ ਹਾਂ,' ਤੇ ਜਖਮੀ ਔਰਤ ਵਾਂਗ ਚੀਕ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਚੋਰ੍ਮਯਸ੍ ਤੇ ਜਲਧੇਰ੍ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਾਃ ਪਯੋਰਸਾਤ੍ । ਨ ਚੈਕਂ ਰੂਪਮ੍ ਏਤੇषਾਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸਨ੍ਨ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਮ੍
ਲਹਿਰਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਰੂਪ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਨ ਚ ਤੇ ਨ੍ਯੂਨਦੈਰ੍ਘ੍ਯਾਦ੍ਯਾ ਗੁਣਾਸ੍ ਤੇषੁ ਚ ਤੇषੁ ਤੇ । ਨੋਰ੍ਮਯਸ੍ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਅਬ੍ਧੌ ਨ ਚ ਤਤ੍ਰ ਨ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਛੋਟਾ ਜਾਂ ਲੰਮਾ ਹੋਣ ਵਰਗੀਆਂ ਗੁਣ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਲਹਿਰਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਵੱਖਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ, ਤੇ ਉਹ ਉਥੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਇਬ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।
ਕੇਵਲਂ ਸ੍ਵਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਥਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਿਕਲੀਕृਤਾਃ । ਨष੍ਟਾਨष੍ਟਾਃ ਪੁਨਰ੍ ਜਾਤਾ ਜਾਤਾਜਾਤਾਃ ਪੁਨਃ ਕ੍ਸ਼ਤਾਃ
ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਖਿਆਲਾਂ ਦੇ ਖੇਡ ਨਾਲ ਬਣਦੇ ਤੇ ਮਿਟਦੇ ਹਨ — ਕਦੇ ਨਸ਼ਟ, ਕਦੇ ਅਨਸ਼ਟ, ਮੁੜ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਤੇ ਨਾ ਲੈਂਦੇ, ਫਿਰ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।