ਸਮਙ੍ਗਾਯਾ ਮਹਾਨਦ੍ਯਾਸ੍ ਤਟਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਤਾਪਸਃ । ਤਪਸ੍ ਤੇਪੇ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ ਸ ਰਾਮ ਵਿਗਤਜ੍ਵਰਃ
ਉਹ ਤਪਸਵੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵੱਡੀ ਸੀ ਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਮੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਤਪ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਹੇ ਰਾਮ।
ਵਿਵਿਧਜਨ੍ਮਦਸ਼ਾਵਿਵਸ਼ਾਸ਼ਯਸ੍ ਸਮਨੁਸृਤ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਪਰਮ੍ਪਰਾਮ੍ । ਸੁਖਮ੍ ਅਤਿष੍ਠਦ੍ ਅਸੌ ਭृਗੁਨਨ੍ਦਨੋ ਵਰਨਦੀਸੁਤਟੇ ਦृਢਵृਕ੍ਸ਼ਵਤ੍
ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਜਨਮਾਂ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ, ਉਹ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਪਿੱਛੇ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਵਧੀਆ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ, ਸੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਰਿਹਾ।
ਅਥ ਕਾਲੇਨ ਮਹਤਾ ਪਵਨਾਤਪਜਰ੍ਜਰਃ । ਕਾਯਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਪਪਾਤੋਰ੍ਵ੍ਯਾਂ ਛਿਨ੍ਨਮੂਲ ਇਵ ਦ੍ਰੁਮਃ
ਫਿਰ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਹਵਾ ਤੇ ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਝੁਲਸਿਆ ਹੋਇਆ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ, ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਕੱਟੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਮਨਸ੍ ਤੁ ਚਞ੍ਚਲਾਭੋਗਂ ਤਾਸੁ ਤਾਸੁ ਦਸ਼ਾਸੁ ਚ । ਬਭ੍ਰਾਮਾਤਿਵਿਚਿਤ੍ਰਾਸੁ ਵਨਰਾਜਿष੍ਵ੍ ਇਵੈਣਕਃ
ਉਸ ਦਾ ਮਨ, ਚੰਚਲ ਮੌਜਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਣਾਂ ਦੀਆਂ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ।
ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਮ੍ ਉਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਭਿਤਸ਼੍ ਚਕ੍ਰਾਰ੍ਪਿਤਮ੍ ਇਵਾਕੁਲਮ੍ । ਮਨਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ਸ਼੍ਰਾਮ ਸਮਙ੍ਗਾਸਰਿਤਸ੍ ਤਟੇ
ਉਸ ਦਾ ਮਨ, ਉਲਝਿਆ ਤੇ ਬੇਚੈਨ, ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਆਖਰਕਾਰ ਸਮੰਗਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆਰਾਮ ਪਾ ਗਿਆ।
ਅਨਨ੍ਤਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਘਨਾਂ ਪੇਲਵਾਂ ਸੁਦृਢਾਮ੍ ਅਪਿ । ਤਾਂ ਸਂਸृਤਿਦਸ਼ਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰੋ ਵਿਦੇਹੋ ऽਨੁਭਵਨ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਸ਼ੁਕਰ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਅਨੰਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਨਰਮ ਪਰ ਪੱਕੀ, ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਮਨ੍ਦਰਾਚਲਸਾਨੁਸ੍ਥਾ ਸਾ ਤਨੁਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ । ਤਾਪਪ੍ਰਸਰਸਂਸ਼ੁष੍ਕਾ ਚਰ੍ਮਸ਼ੇषਾ ਬਭੂਵ ਹ
ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਨ ਉੱਤੇ ਉਸ ਗਿਆਨੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਤਪ ਦੀ ਤਪਿਸ਼ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਖਰ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਚਮੜੀ ਹੀ ਬਚੀ ਰਹਿ ਗਈ।
ਸ਼ਾਰੀਰਰਨ੍ਧ੍ਰਪ੍ਰਵਹਦ੍ਵਾਤਸ਼ੀਤ੍ਕਾਰਰੂਪਯਾ । ਚੇष੍ਟਾਦੁਃਖਕ੍ਸ਼ਯਾਨਨ੍ਦਾਤ੍ ਕਾਕਲ੍ਯੇਵ ਸ੍ਮ ਗਾਯਤਿ
ਸਰੀਰ ਦੇ ਛੇਦਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਾਹੁਣ ਵਾਲੀ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਦੇ ਅਸਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਚਲਣ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾ ਰਹੀ ਸੀ।
ਪ੍ਰਾਣਾਨੁਸ੍ਮਰਣੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਮ੍ ਇਵ ਬਾष੍ਪਂ ਸ੍ਮ ਮੁਞ੍ਚਤਿ । ਚਣ੍ਡਾਨਿਲਵਿਲਾਸੇਨ ਲੁਲਿਤ੍ਵਾ ਵਨਭੂਮਿषੁ
ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਾਹ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਂਗ ਅੰਸੂ ਵਗਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤਿੱਖੀ ਹਵਾ ਦੇ ਖੇਡ ਨਾਲ ਓਲਟ-ਪਲਟ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ।
ਮਨੋਵਰਾਕਮ੍ ਅਵਟੇ ਲੁਠਿਤਂ ਭਵਭੂਮਿषੁ । ਹਸਨ੍ਤੀਵਾਤਿਸ਼ੁਭ੍ਰਾਭ੍ਰਸਿਤਯਾ ਦਨ੍ਤਮਾਲਯਾ
ਉਸਦਾ ਮਨ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ ਪਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਹੱਸ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਉਸਦੇ ਦੰਦ ਚਮਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਫੈਦ ਹਨ।
ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤੀ ਸ੍ਵਕਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਵਪੁਰ੍ ਅਕ੍ਸ਼੍ਣੋਰ੍ ਅਕृਤ੍ਰਿਮਮ੍ । ਮੁਖਾਰਣ੍ਯਜਰਤ੍ਕੂਪਰੂਪਯਾ ਗਰ੍ਤਸ਼ੋਭਯਾ
ਉਹ ਆਪਣੀ ਖਾਲੀਅਤ, ਆਪਣਾ ਸਚਾ ਰੂਪ, ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਖੁੱਲੀ ਖੋਹ ਨਾਲ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਇਕ ਖੱਡ ਦਾ ਮੂੰਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁੱਲਾ ਹੋਵੇ।
ਤਾਪੋਪਤਪ੍ਤਾ ਸਂਸਿਕ੍ਤਾ ਵਰ੍षਾਜਲਭਰੇਣ ਸਾ । ਪਾਂਸੁਨਾ ਪਵਨੋਤ੍ਥੇਨ ਦੁष੍ਕृਤੇਨੇਵ ਰੂषਿਤਾ
ਉਹ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਾਰ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਡੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੰਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਮੈਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ।
ਸ਼ੁष੍ਕਕਾष੍ਠਵਦ੍ ਆਲੋਲਾ ਪਾਤੇषੁ ਕृਤਝਾਙ੍ਕृਤਾ । ਧਾਰਾਨਿਕਰਪਾਤੇਨ ਵਿਨੁਨ੍ਨਾ ਜਲਦਾਗਮੇ
ਉਹ ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਹਿਲਦੀ ਹੈ, ਡਿੱਗਣ ਸਮੇਂ ਝੰਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਬੱਦਲ ਆਉਣ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਵृਣ੍ਨਿਰ੍ਝਰਪੂਰੇਣ ਪ੍ਲੁਤਾ ਗਿਰਿਨਦੀਤਟੇ । ਤਾਰਮਾਰੁਤਸ਼ੀਤ੍ਕਾਰਾ ਵਨੋਪਲ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਾ
ਪਹਾੜੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਮੀਂਹ ਦੇ ਝਰਣਿਆਂ ਨਾਲ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਦੇ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਖੜੀ ਹੈ, ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਨਾਲ ਠੰਡੀ ਹੋਈ।
ਵਕ੍ਰਾ ਸ਼ੁष੍ਕਾਨ੍ਤ੍ਰਤਨ੍ਤ੍ਰੀ ਚ ਪੂਤਾ ਝਾਙ੍ਕਾਰਕਾਰਿਣੀ । ਅਰਣ੍ਯਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਵੀਣੇਵ ਸ਼ੂਨ੍ਯਚਰ੍ਮਮਯੋਦਰੀ
ਟੇਢੀ, ਸੁੱਕੀਆਂ ਅੰਤੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਨਾਲ, ਸਾਫ ਪਰ ਖੜਕਣ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੀ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਵੀਣਾ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪੇਟ ਖਾਲੀ ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ।
ਰਾਗਦ੍ਵੇषਵਿਹੀਨਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਪੁਣ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਸ੍ਯ ਤੁ । ਮਹਾਤਪਸ੍ਤ੍ਵਾਚ੍ ਚ ਭृਗੋਰ੍ ਨ ਭੁਕ੍ਤਾ ਮृਗਪਕ੍ਸ਼ਿਭਿਃ
ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਤੇ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤੇ ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਜਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਹੀਂ ਖਾਈ ਗਈ।
ਯਮਨਿਯਮਕृਸ਼ੀਕृਤਾਙ੍ਗਯष੍ਟੇਸ਼੍ ਚਰਤਿ ਤਪਸ੍ ਸ੍ਮ ਭृਗੂਦ੍ਵਹਸ੍ਯ ਚੇਤਃ । ਤਨੁਰ੍ ਅਥ ਪਵਨਾਪਨੀਤਰਕ੍ਤਾ ਚਿਰਮ੍ ਅਲੁਠਨ੍ ਮਹਤੀषੁ ਸਾ ਸ਼ਿਲਾਸੁ
ਯਮ ਤੇ ਨਿਯਮ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਨਾਲ ਭ੍ਰਿਗੂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪਤਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦੇਹ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਲਹੂ ਲੰਘ ਚੁੱਕੀ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵੱਡੀਆਂ ਚਟਾਂ ਉੱਤੇ ਪਈ ਰਹੀ।
ਨਾਪਸ਼੍ਯਦ੍ ਅਗ੍ਰੇ ਤਨਯਂ ਤਂ ਨਯਾਵਨਤਾਨਨਮ੍ । ਸੀਮਾਨ੍ਤਂ ਗੁਣਸੀਮਾਯਾਃ ਪੁਣ੍ਯਂ ਮੂਰ੍ਤਮ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਨੇਕੀ ਦੀ ਹੱਦ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਨੇਕੀ ਆਪ ਹੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਖੜੀ ਹੋਵੇ।
ਅਪਸ਼੍ਯਤ੍ ਕੇਵਲਂ ਕਾਲਂ ਕਙ੍ਕਾਲਂ ਪੁਰਤੋ ਮਹਤ੍ । ਦੇਹਯੁਕ੍ਤਮ੍ ਇਵਾਭਾਗ੍ਯਂ ਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯਮ੍ ਇਵ ਮੂਰ੍ਤਿਮਤ੍
ਉਹ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਾਂ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕੰਗਾਲ ਕਾਂਕਾਲ, ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਖ ਤੇ ਗਰੀਬੀ ਨੇ ਸਰੀਰ ਧਾਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ।
ਤਾਪਸ਼ੁष੍ਕਵਪੁਃ ਕृਤ੍ਤਿਰਨ੍ਧ੍ਰਸ੍ਫੁਰਿਤਤਿਤ੍ਤਿਰਿ । ਸਂਸ਼ੁष੍ਕਾਨ੍ਤ੍ਰੋਦਰਗੁਹਾਛਾਯਾਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਦਰ੍ਦੁਰਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਚਮੜੀ ਫਟੀ ਹੋਈ, ਜੋੜ ਉਭਰੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਸੁੱਕੇ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਖੋਹਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿਆਸਾ ਕੌਡਾ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਨੇਤ੍ਰਗਰ੍ਤਕਸਂਸੁਪ੍ਤਪ੍ਰਸੂਨਵਨਕੀਟਕਮ੍ । ਮਕ੍ਸ਼ਿਕਾਪਞ੍ਜਰਪ੍ਰੋਤਕੋਸ਼ਕਾਰਕ੍ਰਿਮਿਵ੍ਰਜਮ੍
ਅੱਖ ਦੀਆਂ ਖੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਦੇ ਕੀੜੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਰੇਸ਼ਮ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਗੁੰਦੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੀਮ੍ ਉਪਭੋਗੇਹਾਮ੍ ਇष੍ਟਾਨਿष੍ਟਫਲਪ੍ਰਦਾਮ੍ । ਧਾਰਾਧੌਤਾਨ੍ਤਯਾ ਤਨ੍ਵਾ ਹਸਚ੍ ਛੁष੍ਕਾਸ੍ਥਿਮਾਲਯਾ
ਪਹਿਲਾ ਆਨੰਦ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਧੋਤਾ ਹੋਇਆ, ਸੁੱਕੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਢੇਰੀ ਹੱਸ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸ਼ਿਰੋਘਟੇਨ ਸ਼ੁਭ੍ਰੇਣ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇਨੇਨ੍ਦੁਵਰ੍ਚਸਾ । ਵਿਡਮ੍ਬਯਚ੍ ਚ ਕਰ੍ਪੂਰਪ੍ਲੁਤਲਿਙ੍ਗਸ਼ਿਰਸ਼੍ਸ਼੍ਰਿਯਮ੍
ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਚਾਨਣ ਵਾਲੇ ਖੋਪੜੀ ਨਾਲ, ਜੋ ਚੰਦ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਮਫ਼ਰ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੇ ਸਿਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਠਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ऋਜ੍ਵਾ ਸਂਸ਼ੁष੍ਕਸਿਤਯਾ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥਿਮਾਤ੍ਰਾਵਸ਼ੇषਯਾ । ਗ੍ਰੀਵਯਾਤ੍ਮਾਨੁਸृਤਯਾ ਦੀਰ੍ਘੀਕੁਰ੍ਵਦ੍ ਇਵਾਕृਤਿਮ੍
ਸਿੱਧੀ, ਸੁੱਕੀ ਤੇ ਰਾਖੀ ਗਰਦਨ, ਜਿਸ 'ਚ ਸਿਰਫ਼ ਹੱਡੀ ਹੀ ਬਚੀ ਹੈ, ਆਤਮ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਲੰਬਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਲਗਦੀ ਹੈ।
ਮृਣਾਲਿਕਾਪਾਣ੍ਡੁਰਯਾ ਧਾਰਾਵਧੁਤਮਾਂਸਯਾ । ਨਾਸਾਸ੍ਥਿਲਤਯਾ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਕृਤਸੀਮਾਕ੍ਰਮਂ ਦਧਤ੍
ਮਿੱਟੀ ਵਾਂਗ ਪੀਲੀ ਗਰਦਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਾਸ ਧਾਰ ਨਾਲ ਉਤਰ ਗਿਆ, ਚਿਹਰਾ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਨੱਕ ਦੀ ਹੱਡੀ ਨਾਲ, ਪੁਰਾਣੇ ਰੂਪ ਦੀ ਹੱਦ ਲੈ ਕੇ ਖੜਾ ਹੈ।
ਦੀਰ੍ਘਕਨ੍ਧਰਯਾ ਨੂਨਮ੍ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕृਤਵਕ੍ਤ੍ਰਯਾ । ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਮਾਣਮ੍ ਇਵ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਉਤ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਨ੍ ਅਮ੍ਬਰੋਦਰੇ
ਲੰਬੀ ਗਰਦਨ ਤੇ ਚਿਹਰਾ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਆਖਰੀ ਸਾਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਖਾਲੀ ਪਾਸੇ ਵਲ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹੋਵੇ।
ਜਙ੍ਘੋਰੁਜਾਨੁਦੋਰ੍ਦਣ੍ਡੈਰ੍ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਦੀਰ੍ਘਤਾਂ ਗਤੈਃ । ਪ੍ਰਮਿਮਾਣਮ੍ ਇਵਾਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਦੀਰ੍ਘਾਧ੍ਵਸ਼੍ਰਮਭੀਤਿਤਃ
ਪਿੰਡਲੀਆਂ, ਗੁੱਟੇ ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਦੋਹਣੀ ਲੰਬੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਬੇਅੰਤ ਫਾਸਲਾ ਮਾਪ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਲੰਬੇ ਰਾਹ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਥੱਕ ਚੁੱਕੀ।
ਉਦਰੇਣਾਤਿਨਿਮ੍ਨੇਨ ਚਰ੍ਮਸ਼ੇषੇਣ ਸ਼ੋषਿਣਾ । ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਦ੍ ਇਵਾਜ੍ਞਸ੍ਯ ਹृਦਯਸ੍ਯਾਤਿਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾਮ੍
ਪੇਟ ਬਹੁਤ ਅੰਦਰ ਵੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਚੀ ਹੋਈ ਚਮੜੀ ਸੁੱਕ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਅਣਜਾਣ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦੀ ਪੂਰੀ ਖਾਲੀਅਤ ਦਿਖਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ।
ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਤਚ੍ ਛੁष੍ਕਕਙ੍ਕਾਲਮ੍ ਆਲਾਨਮ੍ ਇਵ ਦਨ੍ਤਿਨਃ । ਪੂਰ੍ਵਾਪਰਪਰਾਮਰ੍ਸ਼ਮ੍ ਅਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਭृਗੁਰ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਃ
ਉਹ ਸੁੱਕਾ ਡھانਚਾ, ਹਾਥੀ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਵਾਂਗ, ਵੇਖ ਕੇ ਭਰਿਗੂ ਉੱਠਿਆ, ਨਾ ਪਿਛਲੇ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਅਗਲੇ ਨੂੰ।
ਆਲੋਕਸਮਕਾਲਂ ਹਿ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਂ ਤਤੋ ਭृਗੋਃ । ਚਿਰਮ੍ ਉਤ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਜੀਵਃ ਕਿਂ ਮਤ੍ਪੁਤ੍ਰੋ ऽਯਮ੍ ਇਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਜਦੋਂ ਭ੍ਰਿਗੂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ, ਉਸੇ ਪਲ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ: 'ਕੀ ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਕਈ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ?' — ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਘੇਰ ਲਿਆ।