ਮਹਾਕਲ੍ਪਾਭਿਧਾਨੇਭ੍ਯੋ ਵृਕ੍ਸ਼ੇਭ੍ਯਃ ਪਰਿਸ਼ਾਤਯਨ੍ । ਦੇਵਾਸੁਰਗਣਾਨ੍ ਪਕ੍ਵਾਨ੍ ਫਲਭਾਰਾਨ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਵੱਡੇ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਪੱਕੇ ਫਲਾਂ—ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ—ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਝਾੜਦਾ ਹੈ।
ਆਲੋਲਭੂਤਮषਕਘੁਙ੍ਘੁਮਾਨਾਂ ਪ੍ਰਪਾਤਿਨਾਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡੋਡੁਮ੍ਬਰੌਘਾਨਾਂ ਬृਹਤ੍ਪਾਦਪਤਾਂ ਗਤਃ
ਇਹ ਵੱਡੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮੰਡਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿਚ, ਜੋ ਮਢੀ ਮਢੀ ਮੱਖੀਆਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਤੇ ਡਿੱਗ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਤਾਮਾਤ੍ਰਕੁਮੁਦ੍ਵਤ੍ਯਾ ਚਿਜ੍ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਪਰਿਫੁਲ੍ਲਯਾ । ਵਪੁਰ੍ ਵਿਨੋਦਯਤ੍ਯ੍ ਏਕਃ ਕ੍ਰਿਯਾਪ੍ਰਿਯਤਮਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਸਿਰਫ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਖਿੜੀ ਹੋਈ, ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ, ਇਹ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਰੀਆਂ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ।
ਅਨਨ੍ਤਾਪਾਯਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਬਦ੍ਧਪੀਠਂ ਨਿਜਂ ਵਪੁਃ । ਮਹਾਸ਼ੈਲਵਦ੍ ਉਤ੍ਤੁਙ੍ਗਮ੍ ਅਵਲਮ੍ਬ੍ਯ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਇਹ ਆਪਣਾ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜਾਂ ਅੰਤ ਨਹੀਂ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਉੱਚਾ ਕਰਕੇ, ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਵਚਿਚ੍ ਛ੍ਯਾਮਾਤਮਸ਼੍ਸ਼੍ਯਾਮਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਾਨ੍ਤਿਯੁਤਂ ਤਤਮ੍ । ਦ੍ਵਯੇਨਾਪਿ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ ਰਿਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਭਾਵਯਨ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਕਦੇ ਉਹ ਛਾਂ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਵਾਲਾ। ਪਰ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਰਹਿੰਦਾ, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਂਲੀਨਾਸਙ੍ਖ੍ਯਸਂਸਾਰਸਾਰਯਾ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਸਤ੍ਤਯਾ । ਗੁਰ੍ਵੀਵ ਭਾਰਘਨਯਾ ਨਿਬਦ੍ਧਪਦਤਾਂ ਗਤਃ
ਅਣਗਣ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਭਾਰ ਵਾਂਗ ਟਿਕ ਕੇ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਖਿਦ੍ਯਤੇ ਨ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਨਾਯਾਤਿ ਨ ਚ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਨਾਸ੍ਤਮ੍ ਏਤਿ ਨ ਚੋਦੇਤਿ ਮਹਾਕਲ੍ਪਸ਼ਤੈਰ੍ ਅਪਿ
ਉਹ ਨਾ ਦੁੱਖੀ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਮਰਦਾ; ਨਾ ਆਉਂਦਾ, ਨਾ ਜਾਂਦਾ; ਨਾ ਡੁੱਬਦਾ, ਨਾ ਚੜ੍ਹਦਾ, ਚਾਹੇ ਸੈਂਕੜੇ ਵੱਡੇ ਯੁਗ ਵੀ ਲੰਘ ਜਾਣ।
ਕੇਵਲਂ ਜਗਦਾਰਮ੍ਭਲੀਲਯਾ ਘਨਹੇਲਯਾ । ਯਾਪਯਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਨਹਙ੍ਕਾਰਮ੍ ਆਗਤਮ੍
ਸਿਰਫ ਜਗਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀ ਖੇਡ ਲਈ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਜਤਨ ਦੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸਮਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਹੈ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ।
ਯਾਮਿਨੀਪਙ੍ਕਕਲਿਲਾਂ ਦਿਨਕੋਕਨਦਾਵਲੀਮ੍ । ਕ੍ਰਿਯਾਭ੍ਰਮਰਿਕਾਂ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਸਰਸ੍ਸ੍ਵ੍ ਆਰੋਪਯਨ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਹ ਰਾਤ ਦੀ ਕਾਲੀ ਗੰਦਗੀ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਲੜੀ, ਕਰਮ ਦੀ ਭੌਂਰ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਸਰੋਵਰ 'ਤੇ ਉਤਾਰ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਭੀषਣਃ ਕृष੍ਣਾਂ ਰਜਨੀਂ ਜੀਰ੍ਣਮਾਰ੍ਜਨੀਮ੍ । ਆਲੋਕਕਨਕਕ੍ਸ਼ੋਦਮ੍ ਆਹਰਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਤੋ ऽਵਨਿਮ੍
ਭਿਆਨਕ ਕਾਲੀ ਰਾਤ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੀ ਸਫਾਈ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਚਾਨਣ ਦਾ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚੂਰਾ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਞ੍ਚਾਰਯਨ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾ ਕੋਣਕੇष੍ਵ੍ ਅਰ੍ਕਦੀਪਿਕਾਮ੍ । ਜਗਤ੍ਸਦ੍ਮਨਿ ਕਾਰੁਣ੍ਯਾਤ੍ ਕ੍ਵ ਕਿਮ੍ ਅਸ੍ਤੀਤਿ ਵੀਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਉਂਗਲ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਦੀਪਕ ਨੂੰ ਕੋਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਇਹ ਉਹ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਾਹਾਨਿ ਨਿਮੇषੇਣ ਸੂਰ੍ਯਾਕ੍ਸ਼੍ਣਾ ਪਾਕਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਲੋਕਪਾਲਫਲਾਨ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਤਿ ਜਗਜ੍ਜੀਰ੍ਣਵਨਾਦ੍ ਅਯਮ੍
ਸੂਰਜ ਦੀ ਅੱਖ ਨਾਲ, ਉਹ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਪੱਕਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪੁਰਾਣੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਫਲ ਖਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜਗਜ੍ਜੀਰ੍ਣਕੁਟੀਕੀਰ੍ਣਾਨ੍ ਅਰ੍ਪਯਤ੍ਯ੍ ਉਗ੍ਰਕੋਟਰੇ । ਕ੍ਰਮੇਣ ਗੁਣਵਲ੍ਲੋਕਮਣੀਨ੍ ਮृਤ੍ਯੁਸਮੁਦ੍ਗਕੇ
ਮੌਤ, ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਪੇਟ ਵਾਂਗ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਝੋਪੜਿਆਂ ਨੂੰ, ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਜਹਾਨਾਂ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨੂੰ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਡਰਾਉਣੇ ਖੋਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗੁਣੈਰ੍ ਆਪੂਰ੍ਯਤੇ ਯੈਵ ਲੋਕਰਤ੍ਨਾਵਲੀ ਭृਸ਼ਮ੍ । ਭੂषਾਰ੍ਥਮ੍ ਇਵ ਤਾਮ੍ ਅਙ੍ਗੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਭੂਯੋ ਨਿਕृਨ੍ਤਤਿ
ਜਹਾਨਾਂ ਦੀ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਲੜੀ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਸਜਾਵਟ ਵਾਂਗ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦਿਨਹਂਸਾਨੁਸृਤਯਾ ਨਿਸ਼ੇਨ੍ਦੀਵਰਮਾਲਯਾ । ਤਾਰਾਕੇਸਰਯਾਜਸ੍ਰਂ ਚਪਲੋ ਵਲਯਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਦਿਨ ਦੇ ਹੰਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਰਾਤ ਦੇ ਨੀਂਦੀਆਂ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ, ਚੰਚਲ ਉਹ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਕੇਸਰ ਵਾਂਗ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੈਲੋਰ੍ਣਦ੍ਯੁਧਰਾਸ਼ृਙ੍ਗਜਗਦੂਰ੍ਣਾਯੁਸੌਨਿਕਃ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਪਿਬਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼੍ਯ ਤਾਰਾਰਕ੍ਤਕਣਾਨ੍ ਅਪਿ
ਜੀਵਨ ਦਾ ਸ਼ਰਾਬ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਪਹਾੜ, ਦਰਿਆ, ਬੱਦਲ ਤੇ ਜਹਾਨ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼, ਛਿੜਕ ਕੇ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਲਾਲ ਬੂੰਦਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਰੁਣ੍ਯਨਲਿਨੀਸੋਮ ਆਯੁਰ੍ਮਾਤਙ੍ਗਕੇਸਰੀ । ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਯਸ੍ਯਾਯਂ ਤੁਚ੍ਛਾਤੁਚ੍ਛਸ੍ਯ ਤਸ੍ਕਰਃ
ਇਸ ਚੋਰ ਤੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਬਚੀ ਨਹੀਂ—ਨੌਜਵਾਨੀ, ਕਮਲ, ਚਾਂਦ, ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਜੂ, ਇਹ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਸਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕਲ੍ਪਕੇਲਿਵਿਲਾਸੇਨ ਪਿष੍ਟਪਾਤਿਤਜਨ੍ਤੁਨਾ । ਨ੍ਯਗ੍ਭਾਵੋਦ੍ਭਵਹਾਸੇਨ ਰਮਤੇ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੀ ਖੇਡ ਨਾਲ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ ਥੱਲੇ ਸੁੱਟ ਕੇ, ਉਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਤੇ ਮਿਟਣ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਤਾ ਭੋਕ੍ਤਾਥ ਸਂਹਰ੍ਤਾ ਸ੍ਮਰ੍ਤਾ ਸਰ੍ਵਪਦਂ ਗਤਃ । ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਕਰੋਤੀਦਂ ਨ ਕਰੋਤਿ ਚ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਉਹ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ, ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਯਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਹਾਲਤ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਸਕਲਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਕਲਾਕਲਿਤਾਨ੍ਤਰਂ ਸੁਭਗਦੁਰ੍ਭਗਰੂਪਧਰਂ ਵਪੁਃ । ਪ੍ਰਕਟਯਨ੍ ਸਹਸੈਵ ਚ ਗੋਪਯਨ੍ ਵਿਲਸਤੀਹ ਹਿ ਕਾਲਬਲਂ ਨृषੁ
ਕਾਲ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ, ਇੱਕ ਹੀ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਸਾਰੀ ਅਕਲ, ਚੰਗੀ-ਮੰਦੀ ਸ਼ਕਲਾਂ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਹਦਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਤੇ ਛੁਪਾ ਕੇ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਸ੍ਯੋਡ੍ਡਾਮਰਲੀਲਸ੍ਯ ਦੂਰਾਸ੍ਤਸਕਲਾਪਦਃ । ਸਂਸਾਰੇ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਕਾਲਸ੍ਯਾਕਲਿਤੌਜਸਃ
ਇਸ ਵੱਡੀ ਖੇਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਗ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਾਲ ਨੇ ਅਜੇ ਨਹੀਂ ਪਰਖੀ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਆਚਰਤੋ ਦੀਨੈਰ੍ ਮੁਗ੍ਧੈਰ੍ ਭੂਤਮृਗਵ੍ਰਜੈਃ । ਆਖੇਟਕਂ ਜਰ੍ਜਰਿਤੇ ਜਗਜ੍ਜਙ੍ਗਲਜਾਲਕੇ
ਇਸ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਉਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਭੁਲੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨਾਲ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਥੱਕ ਚੁੱਕਾ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਕ ਸ਼ਿਕਾਰ-ਥਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਕਦੇਸ਼ੋਲ੍ਲਸਚ੍ਚਾਰੁਵਡਵਾਨਲਪਙ੍ਕਜਾ । ਕ੍ਰੀਡਾਪੁष੍ਕਰਿਣੀ ਰਮ੍ਯਾ ਕਲ੍ਪਕਾਲਮਹਾਰ੍ਣਵਃ
ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੇ, ਪਾਣੀ ਹੇਠਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਲ ਉੱਗਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਮਛੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਲਪ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਾਮ੍ਬ੍ਲਭੂਤਾਢ੍ਯੈਸ੍ ਸਦਧਿਕ੍ਸ਼ੀਰਸਾਗਰੈਃ । ਤੈਰ੍ ਏਵ ਤੈਃ ਪਰ੍ਯੁषਿਤੈਰ੍ ਜਗਦ੍ਭਿਃ ਕਾਲਵਰ੍ਤਨਮ੍
ਸਮੇਂ ਦਾ ਚੱਕਰ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਹੀ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਖੱਟੇ, ਕੜਵੇ ਤੇ ਨਮਕੀਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਚਣ੍ਡੀ ਚਤੁਰਸਞ੍ਚਾਰਾ ਸਰ੍ਵਮਾਤृਗਣਾਨ੍ਵਿਤਾ । ਸਂਸਾਰਵਨਵਿਨ੍ਯਸ੍ਤਨਰੈਣਾਕਰ੍षਣੀ ਵृਕੀ
ਉਹ ਭਿਆਨਕ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਦੀ, ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹਿਰਣਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲੀ ਮਾਦੀ ਭੇੜ ਹੈ।
ਪृਥ੍ਵੀ ਕਰਤਲੇ ਪृਥ੍ਵੀ ਪਾਨਪਾਤ੍ਰੀ ਰਸਾਨ੍ਵਿਤਾ । ਕਮਲੋਤ੍ਪਲਕਲ੍ਹਾਰਲੋਲਜਾਲਕਮਾਲਿਤਾ
ਧਰਤੀ ਉਸਦੇ ਹਥੇਲੀ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਇੱਕ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਬਰਤਨ ਹੈ ਜੋ ਰਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਝੂਮਦੇ ਕਮਲ, ਨੀਲੋਫਰ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਵਿਰਾਵੀ ਵਿਕਟਾਸ੍ਫਾਲੋ ਨृਸਿਂਹੋ ਭੁਜਪਞ੍ਜਰੇ । ਸਟਾਵਿਕਟਪੀਨਾਂਸਃ ਕਾਨ੍ਤਃ ਕ੍ਰੀਡਾਸ਼ਕੁਨ੍ਤਕਃ
ਗੂੰਜਦੀ, ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵੱਜਦੀ, ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਨਰਸਿੰਘ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੂੜੀ ਚੌੜੀ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਆਰਾ ਖੇਡਾਂ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਹੈ।
ਅਲਾਬੁਵੀਣਾਮਧੁਰਸ਼੍ ਸ਼ਰਦ੍ਵ੍ਯੋਮਾਮਲਚ੍ਛਵਿਃ । ਦੇਵਃ ਕਿਲ ਮਹਾਕਾਲੋ ਲੀਲਾਕੋਕਿਲਬਾਲਕਃ
ਲੌਕੀ ਦੀ ਵੀਣਾ ਵਾਂਗ ਮਿੱਠਾ, ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼ ਚਮਕ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ, ਮਹਾਕਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਖੇਡਾਂ ਵਾਲਾ ਨੌਜਵਾਨ ਕੋਕਿਲ ਹੈ।
ਅਜਸ੍ਰਸ੍ਫੂਰ੍ਜਿਤਾਕਾਰੋ ਵਾਨ੍ਤਦੁਃਖਸ਼ਰਾਸ਼ਨਿਃ । ਅਭਾਵਨਾਮਕੋਦਣ੍ਡਃ ਪਰਿਸ੍ਫੁਰਤਿ ਸਰ੍ਵਤਃ
ਇਹ ਰੂਪ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੂੰਜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ, 'ਅਭਾਵਨਾ' ਨਾਮਕ ਧਨੁਸ਼ ਫੜ ਕੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਕੰਪਦਾ ਹੈ।
ਅਨੁਤ੍ਤਮਸ੍ਫੁਰਿਤਵਿਲਾਸਵਰ੍ਧਿਤੋ ਭ੍ਰਮਨ੍ ਹਰਨ੍ ਪਰਿਵਿਲਸਨ੍ ਵਿਦਾਰਯਨ੍ । ਜਰਜ੍ਜਗਜ੍ਜਰਢਵਿਲੋਲਮਰ੍ਕਟਃ ਪਰਿਸ੍ਫੁਰਦ੍ਵਪੁਰ੍ ਇਹ ਕਾਲ ਈਹਤੇ
ਉੱਚਤਮ ਕੰਪਨ ਦੀ ਖੇਡ ਨਾਲ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ, ਘੁੰਮਦਾ, ਲੈ ਜਾਂਦਾ, ਚਲਦਾ, ਪਾੜਦਾ, ਇਹ ਬੁੱਢਾ, ਸੰਸਾਰ-ਥੱਕਾ, ਬੇਚੈਨ ਬਾਂਦਰ — ਇੱਥੇ, ਕਾਲ — ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਕੰਪਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।