ਸ਼ੈਤ੍ਯਂ ਯਥੈਵ ਤੁਹਿਨੇ ਯਥਾ ਨਭਸਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾ । ਯਥਾ ਚਞ੍ਚਲਤਾ ਵਾਯੌ ਮਨਸੀਦਂ ਤਥਾ ਜਗਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਵਿੱਚ ਠੰਡਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀਪਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਚਲਾਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਮਨੋ ਜਗਜ੍ ਜਗਦ੍ ਅਖਿਲਂ ਤਥਾ ਮਨਃ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਵਿਰਹਿਤਂ ਸਦੈਵ ਹਿ । ਤਯੋਰ੍ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ ਮਨਸਿ ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ ਕ੍ਸ਼ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਤਂ ਜਗਨ੍ ਨ ਤੁ ਜਗਤਿ ਕ੍ਸ਼ਤੇ ਮਨਃ
ਮਨ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਹੀ ਮਨ ਹੈ; ਦੋਵੇਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਉਲਝਣ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਉਲਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਉਲਝਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਲਝੇ।
ਯਥਾਯਂ ਮਨਸਿ ਸ੍ਫਾਰ ਆਰਮ੍ਭਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਸ੍ਫੁਟਮ੍ । ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਸ੍ਫੁਟਯਾ ਤਥਾ ਕਥਯ ਮੇ ऽਨਘ
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਵੱਡਾ ਜਗਤ ਮਨ ਵਿਚ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਉਭਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਇੱਕ ਸਾਫ਼ ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝਾ।
ਯਥੈਨ੍ਦਵਾਨਾਂ ਵਿਪ੍ਰਾਣਾਂ ਜਗਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਵਪੁषਾਮ੍ ਅਪਿ । ਸ੍ਥਿਤਾਨਿ ਜਾਤਦਾਰ੍ਢ੍ਯਾਨਿ ਮਨਸੀਦਂ ਤਥਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਮਨ ਵਿਚ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਮਨ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਲਵਣਸ੍ਯ ਯਥਾ ਰਾਜ੍ਞਸ਼੍ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਾਕੁਲਾਕृਤੇਃ । ਚਣ੍ਡਾਲਤ੍ਵਮ੍ ਅਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਤਥੇਦਂ ਮਨਸਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਲੂਣ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਜਾਦੂ ਦੇ ਭਰਮ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਚੰਡਾਲ ਦੀ ਹਾਲਤ ਪਾ ਲਈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਮਨ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਭਾਰ੍ਗਵਸ੍ਯ ਚਿਰਂ ਕਾਲਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਭੋਗਬੁਭੁਕ੍ਸ਼ਯਾ । ਭੋਗੇਸ਼੍ਵਰਤ੍ਵਂ ਚ ਯਥਾ ਤਥੇਦਂ ਮਨਸਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਜਿਵੇਂ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਮਿਲਿਆ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਭਗਵਨ੍ ਭृਗੁਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰ੍ਗਭੋਗਬੁਭੁਕ੍ਸ਼ਯਾ । ਕਥਂ ਭੋਗਾਧਿਨਾਥਤ੍ਵਂ ਸਂਸਾਰਿਤ੍ਵਂ ਬਭੂਵ ਚ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਸਵਰਗ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਕਿਵੇਂ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ?
ਸ਼ृਣੁ ਰਾਮ ਪੁਰਾ ਵृਤ੍ਤਂ ਸਂਵਾਦਂ ਭृਗੁਕਾਲਯੋਃ । ਸਾਨੌ ਮਨ੍ਦਰਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਤਮਾਲਵਿਟਪਾਕੁਲੇ
ਹੇ ਰਾਮ, ਸੁਣੋ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਜਦੋਂ ਭ੍ਰਿਗੂ ਅਤੇ ਕਾਲਯਾ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਨ 'ਤੇ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਤਮਾਲ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਘਣੀ ਛਾਂ ਸੀ।
ਪੁਰਾ ਮਨ੍ਦਰਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਸਾਨੌ ਕੁਸੁਮਸਙ੍ਕੁਲੇ । ਅਤਪ੍ਯਤ ਤਪੋ ਘੋਰਂ ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਭਗਵਾਨ੍ ਭृਗੁਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਢਲਾਨ 'ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਭ੍ਰਿਗੂ ਨੇ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰਿਆ ਸੀ।
ਤਮ੍ ਉਪਾਸ੍ਤੇ ਸ੍ਮ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਬਾਲਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਮਹਾਮਤਿਃ । ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ ਸਕਲਚਨ੍ਦ੍ਰਾਭਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਇਵ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੁਧੀਮਾਨ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ੁਕਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਪੂਰੇ ਚੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਾਸ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਭृਗੁਰ੍ ਵਰਵਨੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਮਾਧਾਵ੍ ਏਵ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ । ਸਰ੍ਵਕਾਲਂ ਸਮੁਤ੍ਕੀਰ੍ਣੋ ਵਨੋਪਲਤਲਾਦ੍ ਇਵ
ਭ੍ਰਿਗੁ ਉਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸਮਾਧੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਹਰ ਵੇਲੇ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਿਆ ਪਥਰ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ੁਕ੍ਰਃ ਕੁਸੁਮਸ਼ਯ੍ਯਾਸੁ ਕਲਧੌਤਾਬ੍ਜਿਨੀषੁ ਚ । ਮਨ੍ਦਾਰਤਰੁਦੋਲਾਸੁ ਬਾਲੋ ऽਰਮਤ ਲੀਲਯਾ
ਸ਼ੁਕਰ, ਨੌਜਵਾਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਖੱਟਾਂ 'ਤੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਸਫੈਦ ਕਮਲਾਂ 'ਤੇ, ਤੇ ਮੰਦਾਰ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਝੂਲਿਆਂ 'ਤੇ ਖੇਡਦਾ ਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਵਿਦ੍ਯਾਵਿਦ੍ਯਾਦृਸ਼ੋਰ੍ ਮਧ੍ਯੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰੋ ऽਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਹਾਪਦਃ । ਤ੍ਰਿਸ਼ਙ੍ਕੁਰ੍ ਇਵ ਰੋਦੋऽਨ੍ਤਰ੍ ਅਵਰ੍ਤਤ ਤਦਾ ਕਿਲ
ਸ਼ੁਕਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਜੇ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਪਾਈ ਸੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਲਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।
ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਸਮਾਧਿਸ੍ਥੇ ਸ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਪਿਤਰ੍ਯ੍ ਅਥ । ਅਵ੍ਯਗ੍ਰੋ ऽਭਵਦ੍ ਏਕਾਨ੍ਤੇ ਜਿਤਾਰਿਰ੍ ਇਵ ਭੂਮਿਪਃ
ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨਿਰਵਿਕਲਪ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ, ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਤੇ ਬੇਫਿਕਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ਾਪ੍ਸਰਸਂ ਤਤ੍ਰ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਂ ਨਭਸਃ ਪਥਾ । ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦਮਧ੍ਯਲੁਲਿਤਾਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਮ੍ ਇਵ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ
ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਇੱਕ ਅਪਸਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਜਨਾਰਦਨ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚੋਂ ਉਥਲਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਹੈ।
ਮਨ੍ਦਾਰਮਾਲ੍ਯਵਲਿਤਾਂ ਮਨ੍ਦਾਨਿਲਚਲਾਲਕਾਮ੍ । ਹਾਰਿਝਾਙ੍ਕਾਰਿਗਮਨਾਂ ਸੁਗਨ੍ਧਿਤਨਭੋऽਨਿਲਾਮ੍
ਉਹ ਮੰਦਾਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਹਿਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਜੇਬਾਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਆਸਪਾਸ ਦੀ ਹਵਾ ਸੁਗੰਧਤ ਸੀ।
ਲਾਵਣ੍ਯਪਾਦਪਲਤਾਂ ਮਦਘੂਰ੍ਣਿਤਲੋਚਨਾਮ੍ । ਅਮृਤੀਕृਤਤਦ੍ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇਹੇਨ੍ਦੂਦਯਕਾਨ੍ਤਿਭਿਃ
ਉਹ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਲਤਾ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਨਜ਼ਰ ਮਦ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਚੰਦ ਵਰਗੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਚਮਕ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਮਈ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਕਾਨ੍ਤਾਮ੍ ਆਲੋਕ੍ਯ ਤਸ੍ਯਾਭੂਦ੍ ਉਲ੍ਲਾਸਤਰਲਂ ਮਨਃ । ਦृष੍ਟੇ ਨਿਰ੍ਮਲਪੂਰ੍ਣੇਨ੍ਦੌ ਵਪੁਰ੍ ਅਮ੍ਬੁਨਿਧੇਰ੍ ਇਵ
ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਚਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਪੂਰਾ ਚੰਦ ਵੇਖਣ 'ਤੇ ਮਨ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨਸਿਜੇषੁਸ਼ਤਾਹਤਮ੍ ਆਸ਼ਯੇ ਸ ਪਰਿਰੁਧ੍ਯ ਮਨਸ੍ ਤਦਨੂਸ਼ਨਾਃ । ਵਿਗਲਿਤੇਤਰਵृਤ੍ਤਿਤਯਾਤ੍ਮਨਾ ਸੁਰਵਧੂਮਯ ਏਵ ਬਭੂਵ ਸਃ
ਪਿਆਰ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ 'ਤੇ ਵਾਰ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਸੁਰਗ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਹੀ ਬਣ ਗਿਆ।
ਏषਾ ਹਿ ਲਲਨਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਸਹਸ੍ਰਨਯਨਾਲਯੇ । ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ऽਯਮ੍ ਅਹਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮ੍ ਆਲੋਲਸੁਰਸੁਨ੍ਦਰਮ੍
ਇਹ ਮਹਿਲਾ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਸੁੰਦਰ ਸੁਰਗ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਹਨ।
ਇਮੇ ਤੇ ਮृਦੁਮਨ੍ਦਾਰਕੁਸੁਮੋਤ੍ਤਂਸਸੁਨ੍ਦਰਾਃ । ਦ੍ਰਵਤ੍ਕਨਕਨਿष੍ष੍ਯਨ੍ਦਵਿਲਾਸਿਵਪੁषਸ੍ ਸੁਰਾਃ
ਇਹ ਤੇਰੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਨਰਮ ਮੰਦਾਰਾ ਫੁੱਲ ਲਗੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਪਿਘਲੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
ਇਮਾਸ੍ ਤਾ ਲੋਚਨੋਲ੍ਲਾਸਸृष੍ਟਨੀਲਾਬ੍ਜਵृष੍ਟਯਃ । ਮੁਗ੍ਧਾ ਹਾਸਵਿਲਾਸਿਨ੍ਯਃ ਕਾਨ੍ਤਾ ਹਰਿਣਦृष੍ਟਯਃ
ਇਹ ਉਹ ਸੁਹਣੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨੀਲੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਮਾਸੂਮ ਤੇ ਹਾਸੇ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਇਮੇ ਤੇ ਕੌਸ੍ਤੁਭੋਦ੍ਦ੍ਯੋਤਾ ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਿਤਾਃ । ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪੋਪਮਾਕਾਰਾ ਮਰੁਤੋ ਮਤ੍ਤਕਾਸ਼ਿਨਃ
ਇਹ ਤੇਰੇ ਹਵਾ ਹਨ, ਜੋ ਕੌਸਤੁਭ ਰਤਨ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਰਛਾਂਵਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਮਸਤ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹਨ।
ਐਰਾਵਣਕਟਾਮੋਦਵਿਰਕ੍ਤਮਧੁਪਸ਼੍ਰੁਤਾਃ । ਇਮਾਸ੍ ਤਾਃ ਕਾਕਲੀਗੀਤਾ ਗੀਰ੍ਵਾਣਗਣਗੀਤਯਃ
ਇਹ ਗੀਤ ਹਨ, ਜੋ ਐਰਾਵਣ ਦੀ ਸੁੰਡ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਤੋਂ ਬੇਪਰਵਾਹ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਨੇ ਸੁਣੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੀਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਜਥਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਯਂ ਸਾ ਕਨਕਾਮ੍ਭੋਜਚਰਦ੍ਵੈਰਿਞ੍ਚਸਾਰਸਾ । ਮਨ੍ਦਾਕਿਨੀਤਟੋਦ੍ਯਾਨਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਸੁਰਨਾਯਿਕਾ
ਇਹ ਉਹ ਦਿਵਿਆ ਕੁੜੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹੰਸਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ।
ਏਤੇ ਤੇ ਯਮਚਨ੍ਦ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯਾਨਿਲਜਲਾਨਲਾਃ । ਲੋਕਪਾਲਾਸ੍ ਤਨੂਦ੍ਦ੍ਯੋਤਕੀਰ੍ਣਦੀਪ੍ਤੋਜ੍ਜ੍ਵਲਾਰ੍ਚਿषਃ
ਇਹ ਹਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ—ਯਮ, ਚੰਦ, ਇੰਦਰ, ਸੂਰਜ, ਹਵਾ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਅੱਗ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਤੀਬਰ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਜਗਮਗ ਰਹੇ ਹਨ।
ਅਯਂ ਸ ਸੁਰਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਹੇਤਿਕਣ੍ਡੂਯਿਤਾਨਨਃ । ਐਰਾਵਣੋ ਰਣਦ੍ਦਨ੍ਤਪ੍ਰੋਤਦੈਤ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਮਣ੍ਡਲਃ
ਇਹ ਹੈ ਐਰਾਵਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਖੁਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਗੱਜਦੀਆਂ ਸਾਂਝਾਂ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਮੰਡਲੀ ਨੂੰ ਛੇਦ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਇਮੇ ਤੇ ਭੂਤਲਸ੍ਥਾਨਾ ਵ੍ਯੋਮਤਾਰਕਤਾਂ ਗਤਾਃ । ਵੈਮਾਨਿਕਾਸ਼੍ ਚਲਚ੍ਚਾਰੁਹਾਰਚਾਮਰਕੁਣ੍ਡਲਾਃ
ਇਹ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਬਣ ਗਏ ਹਨ—ਉਹ ਦੇਵਤਾਈ ਜੀਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਲਚਲ ਕਰਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਪੰਖੇ ਅਤੇ ਕੁੰਡਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਹਨ।
ਇਮਾਸ੍ ਤਾ ਵਿਵਿਧੋਦ੍ਯਾਨਮਣਿਮਨ੍ਦਿਰਮਣ੍ਡਿਤਾਃ । ਵਿਮਾਨਪਙ੍ਕ੍ਤਯਸ਼੍ ਚਾਰੁਚਾਮੀਕਰਮਯਾਤਪਾਃ
ਇਹ ਹਨ ਹਵਾਈ ਮਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਾਗਾਂ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਛਤਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਮੇਰੂਪਲਤਲਾਸ੍ਫਾਲਸ਼ੀਕਰਾਕੀਰ੍ਣਦੇਵਤਾਃ । ਏਤਾਸ੍ ਤਾਃ ਕੀਰ੍ਣਮਨ੍ਦਾਰਾ ਗਙ੍ਗਾਸਲਿਲਵੀਚਯਃ
ਇਹ ਉਹ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਨ ਤੋਂ ਉਡੇ ਛਿਟੇ ਨਾਲ ਚਰਚਿਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹਨ ਜੋ ਮੰਦਾਰਾ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ।