ਜਗਦਾਦ੍ਯਙ੍ਕੁਰਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਯਦ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਤਦ੍ ਅਸੌ ਤਦਾ । ਕੈਰ੍ ਇਵੋਦੇਤਿ ਕਥਯ ਕਾਰਣੈਸ੍ ਸਹਕਾਰਿਭਿਃ
ਜੇ ਜਗਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਕੁਰ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੀ ਹੈ; ਦੱਸੋ, ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਸਹਾਇਕ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਸਹਕਾਰਿਕਾਰਣਾਨਾਮ੍ ਅਭਾਵੇ ਵਾਙ੍ਕੁਰੋਦ੍ਗਤਿਃ । ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਕਨ੍ਯਾ ਚ ਦृष੍ਟੇਹ ਨ ਕਦਾਚਨ ਕੇਨਚਿਤ੍
ਜਦੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਅੰਕੁਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਉਗਦਾ—ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਬਾਂਝ ਮਹਿਲਾ ਦੀ ਧੀ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ।
ਸਹਕਾਰਿਕਾਰਣਾਨਾਮ੍ ਅਭਾਵੇ ਯਚ੍ ਚ ਵੋਦਿਤਮ੍ । ਮੂਲਕਾਰਣਮ੍ ਏਵਾਤ੍ਮਾ ਤਤ੍ ਸ੍ਵਭਾਵੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਤਥਾ
ਜੋ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਹਾਇਕ ਕਾਰਨਾਂ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਸਰ੍ਗਰੂਪੇਣ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵਾਤ੍ਮਨਿ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਅਨਾਕਾਰਂ ਕ੍ਵ ਜਨ੍ਯਜਨਕਕ੍ਰਮਃ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਾਰਨ-ਫਲ ਦੀ ਲੜੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
ਅਥ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਯੋ ऽਨ੍ਯੇ ਵਾ ਕੁਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਆਗਤ੍ਯ ਕੁਰ੍ਵਤੇ । ਸਹਕਾਰਿਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਤਤ੍ ਪੂਰ੍ਵੈਵਾਤ੍ਰ ਦੂषਣਾ
ਜੇ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਿਤੇ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਸਹਾਇਕ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣਾ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਖਾਮੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਰੇ ਜਗਚ੍ ਛਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਸ੍ਤੇ ਤਤ੍ ਸਹਕਾਰਣੈਃ । ਵਿਨਾ ਪ੍ਰਸਰਤੀਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਿਰ੍ ਬਾਲਸ੍ਯ ਨ ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤਃ
ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਸਰਵੋਤਮ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ, ਸਹਾਇਕ ਕਾਰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਿਨਾ, ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਰਾਮ ਜਗਨ੍ ਨਾਸੀਨ੍ ਨ ਚਾਸ੍ਤਿ ਨ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਚੇਤਨਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਏਵਾਚ੍ਛਂ ਕਚਤੀਤ੍ਥਮ੍ ਇਵਾਤ੍ਮਨਿ
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਸੰਸਾਰ ਨਾ ਕਦੇ ਸੀ, ਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਪਰਛਾਂਵਾਂ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਭਾਵ ਏਵਾਸ੍ਯ ਜਗਤੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯਦਾ । ਤਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਦਮ੍ ਅਖਿਲਮ੍ ਇਤਿ ਸਦ੍ ਰਾਮ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਜਦੋਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗੈਰ-ਹੋਣੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦੋਂ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਪੂਰ੍ਵਪ੍ਰਧ੍ਵਂਸਨਾਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਾਭਾਵੈਰ੍ ਯਦ੍ ਉਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ । ਅਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਏਵ ਤਚ੍ ਚਿਤ੍ਤੇ ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਤਦ੍ ਯਤਃ
ਜੋ ਚੀਜ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਗੈਰ-ਹੋਣੀ ਨਾਲ ਠੰਢੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ ਵਿਚ ਅਸਲ ਵਿਚ ਠੰਢੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਥੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਭਾਵਮ੍ ਏਵਾਤੋ ਜਗਦ੍ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਥਾ । ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵੇਤਰਾ ਯੁਕ੍ਤਿਰ੍ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵਾਨਰ੍ਥਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯੇ
ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਗਤ ਦੇ ਦਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਹੀ ਸਹੀ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਤਰਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਸ੍ਯ ਬੋਧੋ ऽਯਂ ਜਗਦਾਦੀਤਿ ਯਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਅਯਂ ਸੋ ऽਹਮ੍ ਇਦਂ ਰੂਪਾਲੋਕਚਿਤ੍ਤਕਲਾਦ੍ਯ੍ ਅਪਿ
ਚਿੱਤ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਇਹ ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਜੋ ਜਗਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਜੋਂ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਹੀ 'ਮੈਂ' ਹਾਂ, ਅਤੇ ਇਹੀ ਰੂਪ, ਚਾਨਣ, ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਵੀ।
ਇਦਮ੍ ਅਰ੍ਕਾਦਿ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿ ਤਥੇਦਂ ਵਤ੍ਸਰਾਦਿ ਚ । ਅਯਂ ਕਲ੍ਪਃ ਕ੍ਸ਼ਣਸ਼੍ ਚਾਯਮ੍ ਇਮੇ ਮਰਣਜਨ੍ਮਨੀ
ਇਹੀ ਸੂਰਜ ਆਦਿ, ਇਹੀ ਧਰਤੀ ਆਦਿ, ਇਹੀ ਸਾਲ ਆਦਿ; ਇਹੀ ਯੁਗ, ਇਹੀ ਪਲ; ਇਹੀ ਮੌਤ ਤੇ ਜਨਮ ਹਨ।
ਅਯਂ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਸਂਰਮ੍ਭੋ ਮਹਾਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤ ਏष ਸਃ । ਅਯਂ ਸ ਸਰ੍ਗਪ੍ਰਾਰਮ੍ਭੋ ਭਾਵਾਭਾਵਕ੍ਰਮਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਸੌ
ਇਹੀ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਦਾ ਹਲਚਲ ਹੈ; ਇਹੀ ਵੱਡੇ ਯੁਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੈ; ਇਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਭਾਵ ਤੇ ਅਭਾਵ ਦਾ ਲੜੀ ਹੈ।
ਲਕ੍ਸ਼ਾਣੀਮਾਨਿ ਕਲ੍ਪਾਨਾਮ੍ ਇਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਕੋਟਯਃ । ਇਮੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਨਿਚਯਾ ਇਮਾ ਵਿष੍ਣ੍ਵਾਦਿਸ਼ਕ੍ਤਯਃ
ਇਹ ਲੱਖਾਂ ਯੁਗ ਹਨ, ਇਹ ਬੇਅੰਤ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਹਨ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਇੰਦਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਹਨ, ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ।
ਏਤੇ ਚੇਮੇ ਪਰਿਣਤਾ ਇਮੇ ਭੂਯ ਉਪਾਗਤਾਃ । ਇਮਾਨਿ ਧਿष੍ਣ੍ਯਜਾਲਾਨਿ ਦੇਸ਼ਕਾਲਕਲਾ ਇਮਾਃ
ਇਹ ਤੇ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕ ਗਏ ਹਨ, ਇਹ ਮੁੜ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਇਹ ਵਸਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਹਨ, ਇਹ ਥਾਂ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਕਲਾ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਹਨ।
ਮਹਾਚਿਤ੍ਪਰਮਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਅਨਾਵृਤ੍ਤਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਕਮ੍ । ਯਥਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਕਚਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਵੱਡੀ ਚੇਤਨਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਕਾਸ਼, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਹੀਂ, ਅਨੰਤ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਮੌਜ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪਰਮਾਣੁਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ਭਾਸ ਏਤਾ ਮਹਾਚਿਤੇਃ । ਸ੍ਵਭਾਵਭੂਤਾ ਏਵਾਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਿਤਾ ਨਾਯਾਨ੍ਤਿ ਯਾਨ੍ਤਿ ਨੋ
ਇਹ ਵੱਡੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਰਮਾਣੂਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਹਨ; ਇਹ ਅੰਦਰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਨਾ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾ ਜਾਂਦੀਆਂ।
ਸ੍ਵਯਮ੍ ਅਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਮਤ੍ਕਾਰੋ ਯਸ੍ ਸਮੁਦ੍ਗੀਰ੍ਯਤੇ ਚਿਤਾ । ਤਤ੍ ਸਰ੍ਗਭਾਨਂ ਭਾਤੀਦਂ ਭਾਰੂਪਂ ਨ ਚ ਭਿਤ੍ਤਿਮਤ੍
ਜੋ ਅਚੰਭਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਚਿੱਤ ਤੋਂ ਉਠਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਰੂਪ ਤਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ।
ਨੋਦ੍ਯਨ੍ਤਿ ਨ ਚ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਨਾਯਾਨ੍ਤਿ ਨ ਚ ਯਾਨ੍ਤਿ ਚ । ਮਹਾਸ਼ਿਲਾਨ੍ਤਰ੍ਲੇਖਾਨਾਂ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ ਇਵਾਚਲਾਃ
ਇਹ ਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਵੱਡੀ ਚਟਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਕੀਰਾਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਹਨ।
ਇਮੇ ਸਰ੍ਗਾਃ ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਤਸ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਨਿਰ੍ਮਲੇ । ਨਭਸੀਵ ਨਭੋਭਾਗਾ ਨਿਰਾਕਾਰਾ ਨਿਰਾਕृਤੌ
ਇਹ ਸਿਰਜਣਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਿਰਮਲ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ—ਰੂਪ ਰਹਿਤ, ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਵਿੱਚ।
ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਨੀਵ ਤੋਯਸ੍ਯ ਸ੍ਪਨ੍ਦਾ ਇਵ ਸਦਾਗਤੇਃ । ਆਵਰ੍ਤਾ ਇਵ ਵਾਮ੍ਭੋਧੇਰ੍ ਗੁਣਿਨੋ ਵਾਥਵਾ ਗੁਣਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਤਰਲਤਾ, ਸਦੀਵੀ ਚਲਣ ਦੀ ਲਹਿਰ, ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ ਲਹਿਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਗੁਣ ਜਾਂ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਵਿਜ੍ਞਾਨਘਨ ਏਵੈਕਮ੍ ਇਦਮ੍ ਇਤ੍ਥਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸੋਦਯਾਸ੍ਤਮਯਾਰਮ੍ਭਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਤਤਮ੍
ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਦੀ ਪੂਰੀ ਰੂਹ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ—ਉਦੈ ਅਤੇ ਅਸਤ ਹੋਣ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਨਾਲ, ਬੇਅੰਤ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਸਹਕਾਰ੍ਯਾਦਿਹੇਤੂਨਾਮ੍ ਅਭਾਵੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾ ਜਗਤ੍ । ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਰ੍ ਜਾਯਤੇ ਚੇਤਿ ਕਿਲੋਨ੍ਮਤ੍ਤਕਫੂਤ੍ਕृਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਸਹਾਇਕ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਖਾਲੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਆਪ-ਉਪਜਿਆ ਰਚਨਹਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਗਲ ਦੀ ਬਕਬਕ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਕਲਾਕਲਙ੍ਕੋ ਨਿਰਸ੍ਤਨਿਸ਼੍ਸ਼ੇषਵਿਕਲ੍ਪਤਲ੍ਪਃ । ਚਿਰਾਯ ਵਿਦ੍ਰਾਵਿਤਦੀਰ੍ਘਨਿਦ੍ਰੋ ਭਵਾਭਯੋ ਭੂषਿਤਭੂਃ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਃ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸੰਸਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮਲਿਨਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਦੇ ਪਲੰਗ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੰਬੀ ਭਟਕਣ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਹੋਣ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਜਾਗਣ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ—ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕ ਹੈ।
ਮਹਾਪ੍ਰਲਯਸਰ੍ਗਾਦਾਵ੍ ਏਵਮ੍ ਏਤਦ੍ ਰਘੂਦ੍ਵਹ । ਸ੍ਮृਤ੍ਯਾਤ੍ਮੈਵ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਦੌ ਪ੍ਰਥਮੋ ऽਸੌ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਰਘੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਾਰਸ, ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਲੈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਯਾਦ ਹੀ ਪਹਿਲਾ ਰਚਨਹਾਰ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਦਿ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ।
ਤਤ੍ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ਮ ਚ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਮृਤ੍ਯਾਤ੍ਮੈਵਮ੍ ਇਦਂ ਤਤਃ । ਭਾਤਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਗਰਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਪੂਰ੍ਵਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ
ਉਹ ਇੱਛਾ, ਜੋ ਯਾਦ ਦੀ ਮਾਨਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤੇ ऽਪਿ ਸਾ ਰਾਮ ਤਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ । ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਨਭਸੀਵ ਮਹਾਦ੍ਰੁਮਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਉਸ ਪੁਰਾਣੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਦਰਖ਼ਤ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਟਿਕ ਸਕਦਾ।
ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਕਿਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੀ ਸ੍ਮृਤਿਃ । ਮਹਾਪ੍ਰਲਯਸਮ੍ਮੋਹੈਰ੍ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ੍ਮृਤਿਃ ਕਥਮ੍
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕੀ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਕੋਈ ਪੁਰਾਣੀ ਯਾਦ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ? ਪੁਰਾਣੀ ਯਾਦ ਕਿਵੇਂ ਬਚ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਭਟਕਣ ਨਾਲ ਉਹ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਪ੍ਰਾਙ੍ਮਹਾਪ੍ਰਲਯੇ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਪੂਰ੍ਵੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯਃ ਪੁਰਾ । ਕਿਲ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਆਯਾਤਾਸ੍ ਤੇ ऽਵਸ਼੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਾਂ ਗਤਾਃ
ਵੱਡੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਸਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ; ਉਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨ੍ਯਾਃ ਕਸ੍ ਸ੍ਮृਤੇਸ੍ ਸ੍ਮਰ੍ਤਾ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਥਯ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਸ੍ਮृਤਿਰ੍ ਨਿਰ੍ਮੂਲਤਾਂ ਯਾਤਾ ਸ੍ਮਰ੍ਤੁਰ੍ ਮੁਕ੍ਤਤਯਾ ਯਤਃ
ਪਿਛਲੇ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਯਾਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ, ਸਤਕਰਮ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ: ਜਦੋਂ ਯਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਯਾਦ ਵੀ ਆਪਣੀ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਵੰਞ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।