ਘਟੇ ਕਪਾਲਤਾਂ ਯਾਤੇ ਘਟਾਕਾਸ਼ੋ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਯਥਾ ਤਥਾ ਸ਼ਰੀਰੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਨष੍ਟੇ ਤ੍ਵਂ ਨ ਵਿਨਸ਼੍ਯਸਿ
ਜਿਵੇਂ ਘੜਾ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਤੇ ਘੜੇ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਹਵਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਤੂੰ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਮृਗਤृष੍ਣਾਤਰਙ੍ਗਿਣ੍ਯਾਂ ਕ੍ਸ਼ੀਣਾਯਾਂ ਨਾਤਪੋ ਯਥਾ । ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ਤਥਾ ਦੇਹੇ ਨष੍ਟੇ ਨਾਤ੍ਮਾ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਣ ਤੇ ਗਰਮੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਨਾਸ ਹੋਣ ਤੇ ਆਤਮਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਵਾਞ੍ਛੈਵੋਦੇਤਿ ਤੇ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਨਿਰਰ੍ਥਿਕਾ । ਅਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਤਤ੍ ਕਿਂ ਵਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਆਤ੍ਮਾਭਿਵਾਞ੍ਛਤੁ
ਇਹ ਇੱਛਾ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕਿਉਂ ਉਠਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਅੰਦਰਲੀ ਭੁਲਾਵਾ ਬੇਕਾਰ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ?
ਸ਼੍ਰਵ੍ਯਂ ਸ੍ਪृਸ਼੍ਯਂ ਤਥਾ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਰਮ੍ਯਂ ਘ੍ਰੇਯਂ ਚ ਰਾਘਵ । ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਜਗਤਿ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ
ਰਾਘਵ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਛੂਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੁਹਾਵਣਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸੁੰਘਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਾਵ੍ ਇਮਾਸ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵਾਖਿਲਾਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਸ਼ਕ੍ਤਯੋ ਵਿਤਤੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਇਵ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾਃ
ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉਸ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਖਾਲੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਖਾਲੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਚਿਤ੍ਤਾਦ੍ ਰਾਘਵ ਰੂਢੇਯਂ ਤ੍ਰਿਲੋਕੀਲਲਨੋਦਰੇ । ਤ੍ਰਿਵਿਧੇਨ ਕ੍ਰਮੇਣੇਹ ਜਨਤਾ ਜਨਿਤਭ੍ਰਮਾ
ਰਾਘਵ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਭਟਕਦੇ ਹਨ।
ਮਨਃਪ੍ਰਸ਼ਮਨੇ ਸਿਦ੍ਧੇ ਵਾਸਨਾਕ੍ਸ਼ਯਨਾਮਨਿ । ਕਰ੍ਮਕ੍ਸ਼ਯਾਭਿਧਾਨੇ ਚ ਮਾਯੇਯਂ ਪ੍ਰਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਮਿਟਣ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਖਤਮ ਹੋਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਾਇਆ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਂਸਾਰੋਗ੍ਰਾਰਘਟ੍ਟੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਯਾ ਦृਢਾ ਯਨ੍ਤ੍ਰਵਾਹਿਨੀ । ਰਜ੍ਜੁਸ੍ ਤਾਂ ਵਾਸਨਾਮ੍ ਏਤਾਂ ਛਿਨ੍ਦ੍ਧਿ ਰਾਘਵ ਯਤ੍ਨਤਃ
ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਜੋ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰੱਸੀ ਇਸਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਸਨਾ ਹੈ। ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਇਸ ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਕੱਟ।
ਅਪਰਿਜ੍ਞਾਯਮਾਨੈषਾ ਮਹਾਮੋਹਪ੍ਰਦਾਯਿਨੀ । ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਾ ਤ੍ਵ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਖ੍ਯਸੁਖਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਗਾਮਿਨੀ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਵਾਸਨਾ ਪਛਾਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਭ੍ਰਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਨੰਤ ਸੁਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਗਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਂਸਾਰਮ੍ ਇਹ ਲੀਲਯਾ । ਪੁਨਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਸਂਸ੍ਮृਤ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯ੍ ਏਵ ਵਿਲੀਯਤੇ
ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਆ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈ ਕੇ, ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਮਨੁਖ ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵਾਦ੍ ਰਾਘਵ ਨੀਰੂਪਾਦ੍ ਅਪ੍ਰਮੇਯਾਨ੍ ਨਿਰਾਮਯਾਤ੍ । ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਜਾਤਾਨਿ ਪ੍ਰਾਕਾਸ਼੍ਯਾਨੀਵ ਤੇਜਸਃ
ਰਾਘਵ, ਸ਼ਿਵ ਜੋ ਰੂਹੀ, ਅਪਾਰ ਤੇ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਚਮਕ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ।
ਰੇਖਾਵृਨ੍ਦਂ ਯਥਾ ਪਰ੍ਣੇ ਵੀਚਿਜਾਲਂ ਯਥਾ ਜਲੇ । ਕਟਕਾਦਿ ਯਥਾ ਹੇਮ੍ਨਿ ਤਥੌष੍ਣ੍ਯਾਦਿ ਯਥਾਨਲੇ
ਜਿਵੇਂ ਪੱਤੇ ਉੱਤੇ ਲਕੀਰਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ, ਸੋਨੇ ਉੱਤੇ ਗਹਿਣੇ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ,
ਤਦਤਦ੍ਭਾਵਭੂਤਂ ਹਿ ਤਥੇਦਂ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯਮ੍ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਸ੍ਥਿਤਂ ਤਜ੍ਜਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਏਵ ਤਦ੍ ਏਵ ਚ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਉਸੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਵੱਖ ਵੀ ਹਨ; ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਹੀ ਹਨ।
ਸ ਏष ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਤਸ੍ਮਿਞ੍ ਜ੍ਞਾਤੇ ਜਗਜ੍ ਜ੍ਞਾਤਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਤੇ ऽਜ੍ਞਾਤਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਉਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਗਤ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਉਹ ਨਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜਗਤ ਵੀ ਅਣਜਾਣਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਂਵ੍ਯਵਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਵਿਤਤਾਕृਤੇਃ । ਚਿਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮੇਤਿ ਨਾਮਾਨਿ ਕਲ੍ਪਿਤਾਨਿ ਕृਤਾਤ੍ਮਭਿਃ
ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੇ ਦਿਨਚਰੀ ਦੇ ਵਾਪਰ ਲਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਰੂਪ ਸਭ ਵੱਲ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ 'ਚੇਤਨਾ', 'ਬ੍ਰਹਮ' ਤੇ 'ਆਤਮਾ' ਵਰਗੇ ਨਾਂ ਰੱਖੇ ਹਨ।
ਵਿषਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਯੋਗੇ ਹਰ੍षਾਮਰ੍षਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾ । ਯੈषਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨੁਭੂਤਿਰ੍ ਹਿ ਸੋ ऽਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਚਿਦਵ੍ਯਯਃ
ਜਦੋਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਨਫ਼ਰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਨੁਭਵ ਹੀ ਅਟੱਲ ਚੇਤਨ ਆਤਮਾ ਹੈ।
ਆਕਾਸ਼ਾਤਿਤਰਾਚ੍ਛਾਚ੍ਛਮ੍ ਇਦਂ ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ ਚਿਦਾਤ੍ਮਨਿ । ਸ੍ਵਾਭੋਗ ਏਵ ਹਿ ਜਗਤ੍ ਪृਥਗ੍ਵਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਤਿ
ਇਹ ਚੇਤਨ ਆਤਮਾ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਵੱਖਰਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮੌਜ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧਾਸ੍ ਤਦ੍ਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਲੋਭਮੋਹਾਦਯੋ ऽਰਿਤਾਮ੍ । ਯਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਥਾਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਬੁਦ੍ਧਾਸ੍ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤਦੈਵ ਤੇ
ਜਦੋਂ ਬੁੱਧੀ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਲਾਲਚ, ਭਟਕਾਵਾ ਆਦਿ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਬੁੱਧੀਆਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਦੇਹਸ੍ਯੈਵ ਤੇ ਨਾਮ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਚਿਦਾਕृਤੇਃ । ਲਜ੍ਜਾਭਯਵਿषਾਦਾਖ੍ਯਃ ਕੁਤੋ ਮੋਹਸ੍ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਰੂਪ ਨਿਰਵਿਕਲਪ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੱਜਾ, ਡਰ ਜਾਂ ਦੁਖ ਵਾਂਗ ਭਟਕਾਵਾ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਦੇਹੋ ਦੇਹਜੈਰ੍ ਦੋषੈਰ੍ ਲਜ੍ਜਾਦਿਭਿਰ੍ ਅਸਨ੍ਮਯੈਃ । ਕਿਂ ਮੂਰ੍ਖ ਇਵ ਦੁਰ੍ਬੁਦ੍ਧੇ ਵਿਕਲ੍ਪੈਰ੍ ਅਭਿਭੂਯਸੇ
ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਲਾਜ਼, ਆਦਿ ਜਿਹੜੀਆਂ ਝੂਠੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਮੂਰਖ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਘੇਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਅਖਣ੍ਡਚਿਤਿਰੂਪਸ੍ਯ ਦੇਹੇ ਖਣ੍ਡਨਮ੍ ਆਗਤੇ । ਅਸਮ੍ਯਗ੍ਦਰ੍ਸ਼ਿਨੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਨਾਸ਼ਃ ਕਿਮ੍ ਉ ਸਨ੍ਮਤੇਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਅਟੁੱਟ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜਿਹੜਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਚਮੁਚ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਤਾਂ ਹੋਣ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਯਦ੍ ਏਤਦ੍ ਅਰ੍ਕਮਾਰ੍ਗੇ ऽਪਿ ਨ ਵਿਰੁਦ੍ਧਗਮਾਗਮਮ੍ । ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰਾਮ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਪੁਰੁषੋ ਨ ਸ਼ਰੀਰਕਮ੍
ਰਾਮਾ, ਜੋ ਚੀਜ਼ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵੀ ਵਿਰੋਧੀ ਆਉਣ ਜਾਂ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਰਖ ਜਾਣ, ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਰੀਰੇ ਸਤ੍ਯ੍ ਅਸਤਿ ਵਾ ਪੁਮਾਨ੍ ਏष ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ । ਜ੍ਞੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਜ੍ਞੋ ऽਪਿ ਸ੍ਥਿਤੋ ਰਾਮ ਨष੍ਟੇ ਦੇਹੇ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਸਰੀਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਪੁਰਖ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਗਿਆਨਵਾਨ, ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਰਾਮਾ, ਸਰੀਰ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣ 'ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਯਾਨੀਮਾਨਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਦੁਃਖਾਨਿ ਪਰਿਪਸ਼੍ਯਸਿ । ਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਦੇਹਸ੍ਯ ਨਾਗ੍ਰਾਹ੍ਯਸ੍ਯ ਚਿਦਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਆਤਮ-ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਪਕੜੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ।
ਮਨੋਮਰ੍ਗਾਦ੍ ਅਤੀਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਯਾਸੌ ਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਾ । ਚਿਤ੍ ਕਥਂ ਨਾਮ ਸਾ ਦੁਃਖੈਸ੍ ਸੁਖੈਰ੍ ਵਾ ਪਰਿਗृਹ੍ਯਤੇ
ਚੇਤਨਾ ਮਨ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਖਾਲੀ ਜਿਹੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਸੁਖ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਸਂਵਿਦਾਤ੍ਮਾ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਮਾਤ੍ ਤੁ ਵਿਸ਼ਿष੍ਟਾਦ੍ ਦੇਹਪਞ੍ਜਰਾਤ੍ । ਅਭ੍ਯਸ੍ਤਾਂ ਵਾਸਨਾਂ ਯਾਤਿ षਟ੍ਪਦਃ ਖਮ੍ ਇਵਾਮ੍ਬੁਜਾਤ੍
ਚੇਤਨਾ, ਜੋ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਹੈ, ਇਸ ਵੱਖਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਪੰਜਰੇ ਤੋਂ, ਆਪਣੇ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤੇ ਸੰਸਕਾਰ ਲੈ ਕੇ, ਮਧੁਮੱਖੀ ਵਾਂਗ ਕਮਲ ਤੋਂ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਅਸਚ੍ ਚੇਦ੍ ਆਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤੇ ਦੇਹਪਞ੍ਜਰੇ । ਨष੍ਟੇ ਕਿਂ ਨਾਮ ਨष੍ਟਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਰਾਮ ਯੇਨਾਨੁਸ਼ੋਚਸਿ
ਜੇ ਆਤਮ-ਤੱਤ ਇਸ ਸਰੀਰ ਦੇ ਪੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਦੋਂ ਇਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਮਾ, ਫਿਰ ਤੂੰ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੋਂਦਾ ਹੈਂ?
ਸਤ੍ਯਂ ਭਾਵਯ ਤੇਨ ਤ੍ਵਂ ਮਾ ਮੋਹਮ੍ ਅਨੁਭਾਵਯ । ਨਿਰਿਚ੍ਛਸ੍ਯਾਤ੍ਮਨੋ ਨੇਚ੍ਛਾਃ ਕਾਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨਘਾਕृਤੇਃ
ਸੱਚ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ ਤੇ ਭਟਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਉਣ ਨਾ ਦਿਓ। ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਭੂਤੇ ਸਮੇ ਸ੍ਵਚ੍ਛੇ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪੇ ਚਿਦਾਤ੍ਮਨਿ । ਸ੍ਵਯਂ ਜਗਨ੍ਤਿ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਨ੍ਮਣਾਵ੍ ਇਵ ਰਸ਼੍ਮਯਃ
ਜਦੋਂ ਚਿੱਤ ਗਵਾਹ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ, ਸਾਫ ਤੇ ਫ਼ਰਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਗਤ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚਮਕਦੇ ਪਥਰ ਵਿੱਚ ਕਿਰਣਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਿਰਿਚ੍ਛਮ੍ ਅਭਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਯਥਾ ਦਰ੍ਪਣਬਿਮ੍ਬਯੋਃ । ਸ੍ਵਭਾਵਵਸ਼ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ ਤਥਾ ਚਿਜ੍ਜਗਤੋਰ੍ ਅਯਮ੍
ਬਿਨਾਂ ਇੱਛਾ ਦੇ ਜੋ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਉਹ ਦਰਪਣ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਿੱਤ ਤੇ ਜਗਤ ਦਾ ਨਾਤਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।