ਚਿਤ੍ਤਂ ਦੂਰੇ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਯੋ ऽਸਿ ਸੋ ऽਸਿ ਸ੍ਥਿਰੋ ਭਵ । ਭਵ ਭਾਵਨਯਾ ਮੁਕ੍ਤੋ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪਰਮਯਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਮਨ ਨੂੰ ਦੂਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਿਹੜਾ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਉਹੀ ਰਹਿ; ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾ। ਭਾਵਨਾ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾ।
ਅਸਤੋ ਯੇ ऽਨੁਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਚੇਤਸੋ ऽਸਤ੍ਤ੍ਵਰੂਪਿਣਃ । ਵ੍ਯੋਮਕਾਨਨਕਰ੍ਮੈਕਨੀਤਕਾਲਾਨ੍ ਧਿਗ੍ ਅਸ੍ਤੁ ਤਾਨ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਝੂਠ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਖੋਖਲਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਵੇ।
ਵ੍ਯਪਗਲਿਤਮਨਾ ਮਹਾਨੁਭਾਵੋ ਭਵ ਭਵਪਾਰਮ੍ ਉਪਾਗਤਾਮਲਾਤ੍ਮਾ । ਸੁਚਿਰਮ੍ ਅਪਿ ਵਿਚਾਰਿਤਂ ਨ ਲਬ੍ਧਮਲਮ੍ ਅਲਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਮਾਨਸਾਤ੍ਮ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍
ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਗਾ ਕੇ, ਵੱਡਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਬਣ। ਜਦ ਤੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਲੰਮੀ ਖੋਜ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਮਨ-ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮੈਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਨਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮ੍ ਅਭਿਸ਼ੋਚਤਿ । ਕੇਵਲਂ ਵਿਗਤਾਸ਼ਙ੍ਕਸ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮ੍ ਅਨੁਵਰ੍ਤਤੇ
ਉਹ ਜੋ ਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਜੋ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਵਯਾਪਿ ਰਾਘਵ ਜ੍ਞਾਤਂ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਮ੍ ਅਖਿਲਾਨ੍ਤਰਮ੍ । ਮਨ੍ਯੇ ਤੇ ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਵਾਸਨਾਸ੍ ਤਨੁਤਾਂ ਗਤਾਃ
ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਜੋ ਜਾਣਨਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਰੀਰਾਤੀਤਵृਤ੍ਤਿਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥੋ ऽਥਵਾ ਭਵ । ਮਾ ਗਾਸ਼੍ ਸ਼ੋਕਂ ਚ ਹਰ੍षਂ ਚ ਤ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਵਿਗਤਾਮਯਃ
ਤੂੰ ਚਾਹੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰਹਿ, ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿ; ਪਰ ਤੂੰ ਨਾ ਦੁਖ ਵਿਚ ਡਿੱਗ, ਨਾ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ। ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਤ੍ਵਯ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਥਿਤੇ ਸ੍ਵਚ੍ਛੇ ਸਰ੍ਵਗੇ ਸਤਤੋਦਿਤੇ । ਕੁਤੋ ਦੁਃਖਸੁਖੇ ਰਾਮ ਕੁਤੋ ਮਰਣਜਨ੍ਮਨੀ
ਜਦੋਂ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਸਾਫ, ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ, ਸਦਾ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ, ਰਾਮਾ, ਤਾਂ ਦੁਖ ਤੇ ਸੁਖ, ਜਾਂ ਜਨਮ ਤੇ ਮਰਨ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਅਬਨ੍ਧੁਰ੍ ਅਪਿ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਤ੍ਵਂ ਬਨ੍ਧੁਦੁਃਖਾਨਿ ਸ਼ੋਚਸਿ । ਅਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ਹ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਬਾਨ੍ਧਵਾਃ ਕ ਇਵਾਤ੍ਮਨਿ
ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਫਿਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਦੁਖਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂਦਾ ਹੈਂ? ਜਦੋਂ ਕੇਵਲ ਇਕ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਕੇਵਲਂ ਦੇਹਪਰਮਾਣੁਚਯਃ ਪਰਮ੍ । ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਨ੍ਯਤਾਪਤ੍ਤੇਰ੍ ਨਾਤ੍ਮੋਦੇਤਿ ਨ ਲੀਯਤੇ
ਜੋ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਣਾਂ ਦਾ ਹੀ ਜੋੜ ਹੈ; ਦੇਸ਼, ਸਮਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਖਰੇਪਣ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਨਾ ਉਭਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਲੁਕਦਾ ਹੈ।
ਅਵਿਨਾਸ਼ੋ ऽਪਿ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਤ੍ਵਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯਾਮੀਤਿ ਸ਼ੋਚਸਿ । ਅਮृਤ੍ਯੁਵਸ਼ਿਨਿ ਸ੍ਵਚ੍ਛੇ ਵਿਨਾਸ਼ਃ ਕ ਇਵਾਤ੍ਮਨਿ
ਤੂੰ ਅਬਿਨਾਸੀ ਹੈਂ, ਫਿਰ 'ਮੈਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ' ਕਹਿ ਕੇ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਹੋਣ ਦਾ ਕੀ ਸਵਾਲ ਹੈ?
ਘਟੇ ਕਪਾਲਤਾਂ ਯਾਤੇ ਘਟਾਕਾਸ਼ੋ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਯਥਾ ਤਥਾ ਸ਼ਰੀਰੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਨष੍ਟੇ ਤ੍ਵਂ ਨ ਵਿਨਸ਼੍ਯਸਿ
ਜਿਵੇਂ ਘੜਾ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਤੇ ਘੜੇ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਹਵਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਤੂੰ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਮृਗਤृष੍ਣਾਤਰਙ੍ਗਿਣ੍ਯਾਂ ਕ੍ਸ਼ੀਣਾਯਾਂ ਨਾਤਪੋ ਯਥਾ । ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ਤਥਾ ਦੇਹੇ ਨष੍ਟੇ ਨਾਤ੍ਮਾ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਣ ਤੇ ਗਰਮੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਨਾਸ ਹੋਣ ਤੇ ਆਤਮਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਵਾਞ੍ਛੈਵੋਦੇਤਿ ਤੇ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਨਿਰਰ੍ਥਿਕਾ । ਅਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਤਤ੍ ਕਿਂ ਵਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਆਤ੍ਮਾਭਿਵਾਞ੍ਛਤੁ
ਇਹ ਇੱਛਾ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕਿਉਂ ਉਠਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਅੰਦਰਲੀ ਭੁਲਾਵਾ ਬੇਕਾਰ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ?
ਸ਼੍ਰਵ੍ਯਂ ਸ੍ਪृਸ਼੍ਯਂ ਤਥਾ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਰਮ੍ਯਂ ਘ੍ਰੇਯਂ ਚ ਰਾਘਵ । ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਜਗਤਿ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ
ਰਾਘਵ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਛੂਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੁਹਾਵਣਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸੁੰਘਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਾਵ੍ ਇਮਾਸ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵਾਖਿਲਾਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਸ਼ਕ੍ਤਯੋ ਵਿਤਤੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਇਵ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾਃ
ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉਸ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਖਾਲੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਖਾਲੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਚਿਤ੍ਤਾਦ੍ ਰਾਘਵ ਰੂਢੇਯਂ ਤ੍ਰਿਲੋਕੀਲਲਨੋਦਰੇ । ਤ੍ਰਿਵਿਧੇਨ ਕ੍ਰਮੇਣੇਹ ਜਨਤਾ ਜਨਿਤਭ੍ਰਮਾ
ਰਾਘਵ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਭਟਕਦੇ ਹਨ।
ਮਨਃਪ੍ਰਸ਼ਮਨੇ ਸਿਦ੍ਧੇ ਵਾਸਨਾਕ੍ਸ਼ਯਨਾਮਨਿ । ਕਰ੍ਮਕ੍ਸ਼ਯਾਭਿਧਾਨੇ ਚ ਮਾਯੇਯਂ ਪ੍ਰਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਮਿਟਣ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਖਤਮ ਹੋਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਾਇਆ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਂਸਾਰੋਗ੍ਰਾਰਘਟ੍ਟੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਯਾ ਦृਢਾ ਯਨ੍ਤ੍ਰਵਾਹਿਨੀ । ਰਜ੍ਜੁਸ੍ ਤਾਂ ਵਾਸਨਾਮ੍ ਏਤਾਂ ਛਿਨ੍ਦ੍ਧਿ ਰਾਘਵ ਯਤ੍ਨਤਃ
ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਜੋ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰੱਸੀ ਇਸਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਸਨਾ ਹੈ। ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਇਸ ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਕੱਟ।
ਅਪਰਿਜ੍ਞਾਯਮਾਨੈषਾ ਮਹਾਮੋਹਪ੍ਰਦਾਯਿਨੀ । ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਾ ਤ੍ਵ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਖ੍ਯਸੁਖਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਗਾਮਿਨੀ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਵਾਸਨਾ ਪਛਾਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਭ੍ਰਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਨੰਤ ਸੁਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਗਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਂਸਾਰਮ੍ ਇਹ ਲੀਲਯਾ । ਪੁਨਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਸਂਸ੍ਮृਤ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯ੍ ਏਵ ਵਿਲੀਯਤੇ
ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਆ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈ ਕੇ, ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਮਨੁਖ ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵਾਦ੍ ਰਾਘਵ ਨੀਰੂਪਾਦ੍ ਅਪ੍ਰਮੇਯਾਨ੍ ਨਿਰਾਮਯਾਤ੍ । ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਜਾਤਾਨਿ ਪ੍ਰਾਕਾਸ਼੍ਯਾਨੀਵ ਤੇਜਸਃ
ਰਾਘਵ, ਸ਼ਿਵ ਜੋ ਰੂਹੀ, ਅਪਾਰ ਤੇ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਚਮਕ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ।
ਰੇਖਾਵृਨ੍ਦਂ ਯਥਾ ਪਰ੍ਣੇ ਵੀਚਿਜਾਲਂ ਯਥਾ ਜਲੇ । ਕਟਕਾਦਿ ਯਥਾ ਹੇਮ੍ਨਿ ਤਥੌष੍ਣ੍ਯਾਦਿ ਯਥਾਨਲੇ
ਜਿਵੇਂ ਪੱਤੇ ਉੱਤੇ ਲਕੀਰਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ, ਸੋਨੇ ਉੱਤੇ ਗਹਿਣੇ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ,
ਤਦਤਦ੍ਭਾਵਭੂਤਂ ਹਿ ਤਥੇਦਂ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯਮ੍ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਸ੍ਥਿਤਂ ਤਜ੍ਜਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਏਵ ਤਦ੍ ਏਵ ਚ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਉਸੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਵੱਖ ਵੀ ਹਨ; ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਹੀ ਹਨ।
ਸ ਏष ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਤਸ੍ਮਿਞ੍ ਜ੍ਞਾਤੇ ਜਗਜ੍ ਜ੍ਞਾਤਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਤੇ ऽਜ੍ਞਾਤਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਉਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਗਤ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਉਹ ਨਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜਗਤ ਵੀ ਅਣਜਾਣਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਂਵ੍ਯਵਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਵਿਤਤਾਕृਤੇਃ । ਚਿਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮੇਤਿ ਨਾਮਾਨਿ ਕਲ੍ਪਿਤਾਨਿ ਕृਤਾਤ੍ਮਭਿਃ
ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੇ ਦਿਨਚਰੀ ਦੇ ਵਾਪਰ ਲਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਰੂਪ ਸਭ ਵੱਲ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ 'ਚੇਤਨਾ', 'ਬ੍ਰਹਮ' ਤੇ 'ਆਤਮਾ' ਵਰਗੇ ਨਾਂ ਰੱਖੇ ਹਨ।
ਵਿषਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਯੋਗੇ ਹਰ੍षਾਮਰ੍षਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾ । ਯੈषਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨੁਭੂਤਿਰ੍ ਹਿ ਸੋ ऽਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਚਿਦਵ੍ਯਯਃ
ਜਦੋਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਨਫ਼ਰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਨੁਭਵ ਹੀ ਅਟੱਲ ਚੇਤਨ ਆਤਮਾ ਹੈ।
ਆਕਾਸ਼ਾਤਿਤਰਾਚ੍ਛਾਚ੍ਛਮ੍ ਇਦਂ ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ ਚਿਦਾਤ੍ਮਨਿ । ਸ੍ਵਾਭੋਗ ਏਵ ਹਿ ਜਗਤ੍ ਪृਥਗ੍ਵਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਤਿ
ਇਹ ਚੇਤਨ ਆਤਮਾ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਵੱਖਰਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮੌਜ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧਾਸ੍ ਤਦ੍ਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਲੋਭਮੋਹਾਦਯੋ ऽਰਿਤਾਮ੍ । ਯਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਥਾਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਬੁਦ੍ਧਾਸ੍ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤਦੈਵ ਤੇ
ਜਦੋਂ ਬੁੱਧੀ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਲਾਲਚ, ਭਟਕਾਵਾ ਆਦਿ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਬੁੱਧੀਆਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਦੇਹਸ੍ਯੈਵ ਤੇ ਨਾਮ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਚਿਦਾਕृਤੇਃ । ਲਜ੍ਜਾਭਯਵਿषਾਦਾਖ੍ਯਃ ਕੁਤੋ ਮੋਹਸ੍ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਰੂਪ ਨਿਰਵਿਕਲਪ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੱਜਾ, ਡਰ ਜਾਂ ਦੁਖ ਵਾਂਗ ਭਟਕਾਵਾ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਦੇਹੋ ਦੇਹਜੈਰ੍ ਦੋषੈਰ੍ ਲਜ੍ਜਾਦਿਭਿਰ੍ ਅਸਨ੍ਮਯੈਃ । ਕਿਂ ਮੂਰ੍ਖ ਇਵ ਦੁਰ੍ਬੁਦ੍ਧੇ ਵਿਕਲ੍ਪੈਰ੍ ਅਭਿਭੂਯਸੇ
ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਲਾਜ਼, ਆਦਿ ਜਿਹੜੀਆਂ ਝੂਠੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਮੂਰਖ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਘੇਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?