ਨ ਦੇਸ਼ਕਾਲਬੋਧਾਯ ਤਥਾ ਸਰ੍ਗਾਸ਼੍ ਚਿਤਿ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਭੇਦਬੋਧੋ ਹਿ ਸਰ੍ਗਤ੍ਵਮ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਦਿਭ੍ਰਮੋਦਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਚਨਾਵਾਂ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਮਝ ਲਈ; ਅੰਤਰ ਦੀ ਸਮਝ ਹੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਆਦਿ ਭੁਲਾਵੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹੇਮਸਂਵਿਤ੍ਪਰਿਤ੍ਯਾਗੇ ਕਟਕਾਦਿਭ੍ਰਮੋ ਯਥਾ । ਕਟਕਾਦਿਭ੍ਰਮੋ ਹੇਮ੍ਨਿ ਦੇਸ਼ਾਦੇਸ੍ ਸਮ੍ਭਵਾਦ੍ ਭਵੇਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸੂਝ ਛੱਡਣ 'ਤੇ ਕੜੇ ਆਦਿ ਦੀ ਭੁਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਵਿਚ ਕੜੇ ਆਦਿ ਦੀ ਭੁਲ ਥਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਵਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਪਰੀਤਾਤ੍ ਤੁ ਨਾਵਿਦ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਪृਥਕ੍ ਪਰਾ । ਕਟਕਾਦਿਮਹਾਭੇਦਮ੍ ਏਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਥਾਮਲਮ੍
ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਖਰੀ ਵੱਡੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ; ਕੜੇ ਆਦਿ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਵੀ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ।
ਬੋਧੈਕਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਯਂ ਸਰ੍ਗਸ੍ ਸਤ੍ਤੈਵਾਸਦ੍ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਸੇਨਾ ਮृਤ੍ਸਂਵਿਦਾ ਚਿਤ੍ਰਾ ਮृਣ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਇਵ ਮृਣ੍ਮਯੀ
ਸੂਝ ਦੀ ਇਕਤਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਿਰਫ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਨਾ-ਹੋਣ ਵਾਲੀ; ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਫੌਜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਹੀ ਹੈ।
ਜਲਮ੍ ਏਕਂ ਤਰਙ੍ਗਾਦਿ ਦਾਰ੍ਵ੍ ਏਕਂ ਸਾਲਭਞ੍ਜਿਕਾਃ । ਮृਣ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਕਂ ਕੁਮ੍ਭਾਦਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਕਂ ਤ੍ਰਿਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮਃ
ਪਾਣੀ ਇਕ ਹੈ, ਪਰ ਲਹਿਰਾਂ ਆਦਿ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਲੱਕੜ ਇਕ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਲ ਦੇ ਬੁੱਟੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮਿੱਟੀ ਇਕ ਹੈ, ਪਰ ਘੜੇ ਆਦਿ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤਿੰਨ ਜਗਤਾਂ ਦੀ ਭੁਲ ਵੀ ਇਕ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ।
ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਦ੍ਰष੍ਟृਦृਸ਼੍ਯਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਦ੍ਰष੍ਟੁਰ੍ ਹਿ ਯਦ੍ ਵਪੁਃ । ਦ੍ਰष੍ਟृਦਰ੍ਸ਼ਨਦृਸ਼੍ਯਾਦਿਵਰ੍ਜਿਤਂ ਤਦ੍ ਇਦਂ ਪਰਮ੍
ਜੋ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵੇਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਚ, ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੱਚੀ ਹਸਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਵੇਖਣਾ ਤੇ ਵੇਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ਾਦ੍ ਦੇਸ਼ਂ ਗਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਮਧ੍ਯੇ ਯਸ਼੍ ਚੇਤਸੋ ਵਪੁਃ । ਅਜਾਡ੍ਯਸਂਵਿਨ੍ਮਨਨਂ ਤਨ੍ਮਯੋ ਭਵ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਸੱਚੀ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਸਤਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਸਦਾ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾ।
ਅਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਨਿਦ੍ਰਸ੍ਯ ਯਤ੍ ਤੇ ਰੂਪਂ ਸਨਾਤਨਮ੍ । ਅਚੇਤਨਂ ਚਾਜਡਂ ਚ ਤਨ੍ਮਯੋ ਭਵ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਸਦਾ ਉਸ ਆਪਣੇ ਅਜਨਮ, ਸਦੀਵੀ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾ, ਜੋ ਜਾਗਣ, ਸੁਪਨਾ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ — ਜੋ ਅਚੇਤਨ, ਅਸੰਵੇਦਨ ਤੇ ਸੁਸਤਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਜਡਤਾਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵੈਕਾਂ ਸ਼ਿਲਾਯਾ ਹृਦਯਂ ਹਿ ਯਤ੍ । ਅਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧੋ ਵਾਥਵਾ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਸ੍ ਤਨ੍ਮਯੋ ਭਵ ਰਾਘਵ
ਪੱਥਰ ਦੇ ਦਿਲ ਵਰਗੀ ਸੁਸਤਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਚਾਹੇ ਤੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵਿਚ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾ, ਰਾਘਵ।
ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਨਾਪੀਹ ਨੋਦੇਤਿ ਨ ਵਿਲੀਯਤੇ । ਅਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧੋ ਵਾਥਵਾ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਸ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ ਤਿष੍ਠ ਯਥਾਸੁਖਮ੍
ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾਂ ਹੀ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ, ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਰਹੋ।
ਨਾਭਿਵਾਞ੍ਛਤਿ ਨ ਦ੍ਵੇष੍ਟਿ ਦੇਹੇ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪੁਮਾਨ੍ । ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ ਤਿष੍ਠ ਨਿਰਾਸ਼ਙ੍ਕਂ ਦੇਹਵृਤ੍ਤਿਮ੍ ਉਪਾਗਤਃ
ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਤੂੰ ਨਿਸਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਰਹੋ।
ਭਵਿष੍ਯਦ੍ਗ੍ਰਾਮਕਗ੍ਰਾਮ੍ਯਕਾਰ੍ਯੇ ਤਿष੍ਠਸਿ ਨੋ ਯਥਾ । ਚਿਤ੍ਤਵृਤ੍ਤਿषੁ ਮਾ ਤਿष੍ਠ ਤਥਾ ਤਥ੍ਯਾਤ੍ਮਤਾਂ ਗਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਟਿਕ।
ਯਥਾ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਨਰੋ ਯਥਾ ਕਾष੍ਠਂ ਯਥੋਪਲਃ । ਤਥੈਵ ਪਸ਼੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਚਿਤ੍ਤੈਵ ਯਥਾਤ੍ਮਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਪਰਦੇਸ ਵਿੱਚ ਆਦਮੀ, ਜਾਂ ਲੱਕੜ, ਜਾਂ ਪੱਥਰ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਰੂਪ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਨ ਨੂੰ ਬੇਹਿਸੀ ਸਮਝ ਕੇ ਵੇਖ।
ਯਥਾ ਦृषਦਿ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਬੁ ਯਥਾਮ੍ਭਸ੍ਯ੍ ਅਨਲਸ੍ ਤਥਾ । ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵਾਸ੍ਤਿ ਨੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ ਤਤ੍ ਕੁਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਵਿਚ ਮਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਤਾਂ ਫਿਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਮਨ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਸਕਦਾ?
ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਂ ਨ ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤੇਨ ਯਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਕृਤਂ ਭਵਤਿ ਤਨ੍ ਨੇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਾਤਿਗੋ ਭਵ
ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸਮਝੋ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਨਾਤ੍ਮਭੂਤਸ੍ਯ ਚੇਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯਾਨੁਵਰ੍ਤਸੇ । ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਵਾਸਿਨਃ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ ਨ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਸ੍ਯਾਨੁਵਰ੍ਤਸੇ
ਜੇ ਤੂੰ ਮਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਕਿਨਾਰੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ?
ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍ ਅਨਾਦृਤ੍ਯ ਤ੍ਵਮ੍ ਆਰਾਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਪੁਕ੍ਕਸਮ੍ । ਸ੍ਵਸ੍ਥਮ੍ ਆਸ੍ਸ੍ਵ ਨਿਰਾਸ਼ਙ੍ਕਂ ਪਙ੍ਕੇਨੇਵ ਕृਤੋ ਜਡਃ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਰਹਿ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੀਕੜ ਨਾਲ ਮੱਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਮੇ ਭੂਤਂ ਮृਤਮ੍ ਏਵਾਦ੍ਯ ਵੇਤਿ ਚ । ਭਵ ਨਿਸ਼੍ਚਯਵਾਨ੍ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਲਾਪੁਰੁषਨਿਸ਼੍ਚਲਃ
ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਨ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ; ਇਹ ਅੱਜ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿਸਚੇ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਹੋ ਕੇ, ਪੱਥਰ ਦੇ ਬੁੱਤ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾ।
ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਾਯਾਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤਦ੍ਵਿਹੀਨੋ ऽਸਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ । ਤਤ੍ ਕਿਮਰ੍ਥਮ੍ ਅਨਰ੍ਥੇਨ ਤਦਰ੍ਥੇਨ ਕਦਰ੍ਥ੍ਯਸੇ
ਨਿਰੀਖਣ ਵਿੱਚ ਮਨ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈਂ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਬੇਮਤਲਬ ਜਾਂ ਮਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?
ਅਸਤਾ ਚਿਤ੍ਤਯਕ੍ਸ਼ੇਣ ਯੇ ऽਥਵਾਤਿਵਸ਼ੀਕृਤਾਃ । ਤੇषਾਂ ਪੇਲਵਬੁਦ੍ਧੀਨਾਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦ੍ ਅਸ਼ਨਿਰ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਾ
ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਝੂਠੇ ਜੂਏ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਸ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬੁੱਧੀ ਲਈ ਚੰਦ ਤੋਂ ਵੀ ਸੌਂਹ ਉਠਦੀ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤਂ ਦੂਰੇ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਯੋ ऽਸਿ ਸੋ ऽਸਿ ਸ੍ਥਿਰੋ ਭਵ । ਭਵ ਭਾਵਨਯਾ ਮੁਕ੍ਤੋ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪਰਮਯਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਮਨ ਨੂੰ ਦੂਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਿਹੜਾ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਉਹੀ ਰਹਿ; ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾ। ਭਾਵਨਾ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾ।
ਅਸਤੋ ਯੇ ऽਨੁਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਚੇਤਸੋ ऽਸਤ੍ਤ੍ਵਰੂਪਿਣਃ । ਵ੍ਯੋਮਕਾਨਨਕਰ੍ਮੈਕਨੀਤਕਾਲਾਨ੍ ਧਿਗ੍ ਅਸ੍ਤੁ ਤਾਨ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਝੂਠ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਖੋਖਲਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਵੇ।
ਵ੍ਯਪਗਲਿਤਮਨਾ ਮਹਾਨੁਭਾਵੋ ਭਵ ਭਵਪਾਰਮ੍ ਉਪਾਗਤਾਮਲਾਤ੍ਮਾ । ਸੁਚਿਰਮ੍ ਅਪਿ ਵਿਚਾਰਿਤਂ ਨ ਲਬ੍ਧਮਲਮ੍ ਅਲਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਮਾਨਸਾਤ੍ਮ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍
ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਗਾ ਕੇ, ਵੱਡਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਬਣ। ਜਦ ਤੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਲੰਮੀ ਖੋਜ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਮਨ-ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮੈਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਨਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮ੍ ਅਭਿਸ਼ੋਚਤਿ । ਕੇਵਲਂ ਵਿਗਤਾਸ਼ਙ੍ਕਸ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮ੍ ਅਨੁਵਰ੍ਤਤੇ
ਉਹ ਜੋ ਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਜੋ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਵਯਾਪਿ ਰਾਘਵ ਜ੍ਞਾਤਂ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਮ੍ ਅਖਿਲਾਨ੍ਤਰਮ੍ । ਮਨ੍ਯੇ ਤੇ ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਵਾਸਨਾਸ੍ ਤਨੁਤਾਂ ਗਤਾਃ
ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਜੋ ਜਾਣਨਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਰੀਰਾਤੀਤਵृਤ੍ਤਿਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥੋ ऽਥਵਾ ਭਵ । ਮਾ ਗਾਸ਼੍ ਸ਼ੋਕਂ ਚ ਹਰ੍षਂ ਚ ਤ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਵਿਗਤਾਮਯਃ
ਤੂੰ ਚਾਹੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰਹਿ, ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿ; ਪਰ ਤੂੰ ਨਾ ਦੁਖ ਵਿਚ ਡਿੱਗ, ਨਾ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ। ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਤ੍ਵਯ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਥਿਤੇ ਸ੍ਵਚ੍ਛੇ ਸਰ੍ਵਗੇ ਸਤਤੋਦਿਤੇ । ਕੁਤੋ ਦੁਃਖਸੁਖੇ ਰਾਮ ਕੁਤੋ ਮਰਣਜਨ੍ਮਨੀ
ਜਦੋਂ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਸਾਫ, ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ, ਸਦਾ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ, ਰਾਮਾ, ਤਾਂ ਦੁਖ ਤੇ ਸੁਖ, ਜਾਂ ਜਨਮ ਤੇ ਮਰਨ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਅਬਨ੍ਧੁਰ੍ ਅਪਿ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਤ੍ਵਂ ਬਨ੍ਧੁਦੁਃਖਾਨਿ ਸ਼ੋਚਸਿ । ਅਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ਹ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਬਾਨ੍ਧਵਾਃ ਕ ਇਵਾਤ੍ਮਨਿ
ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਫਿਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਦੁਖਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂਦਾ ਹੈਂ? ਜਦੋਂ ਕੇਵਲ ਇਕ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਕੇਵਲਂ ਦੇਹਪਰਮਾਣੁਚਯਃ ਪਰਮ੍ । ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਨ੍ਯਤਾਪਤ੍ਤੇਰ੍ ਨਾਤ੍ਮੋਦੇਤਿ ਨ ਲੀਯਤੇ
ਜੋ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਣਾਂ ਦਾ ਹੀ ਜੋੜ ਹੈ; ਦੇਸ਼, ਸਮਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਖਰੇਪਣ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਨਾ ਉਭਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਲੁਕਦਾ ਹੈ।
ਅਵਿਨਾਸ਼ੋ ऽਪਿ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਤ੍ਵਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯਾਮੀਤਿ ਸ਼ੋਚਸਿ । ਅਮृਤ੍ਯੁਵਸ਼ਿਨਿ ਸ੍ਵਚ੍ਛੇ ਵਿਨਾਸ਼ਃ ਕ ਇਵਾਤ੍ਮਨਿ
ਤੂੰ ਅਬਿਨਾਸੀ ਹੈਂ, ਫਿਰ 'ਮੈਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ' ਕਹਿ ਕੇ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਹੋਣ ਦਾ ਕੀ ਸਵਾਲ ਹੈ?