ਰੂਪਮ੍ ਆਸ੍ਫਾਰਯਤ੍ਯ੍ ਏਕਮ੍ ਏਕਤ੍ਵਾਦ੍ ਏਵ ਨਾਨ੍ਯਥਾ । ਚਿਚ੍ ਚਿਤਾ ਮਿਲਿਤਾ ਦृਸ਼੍ਯਰੂਪਯੋਦੇਤਿ ਚੇਤਨਮ੍
ਇਕ ਰੂਪ ਸਿਰਫ਼ ਇਕਤਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਭਰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਸੂਝ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵੇਖੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਸਮਝ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜਡਂ ਜਡੇਨ ਮਿਲਿਤਂ ਜਡਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਘਨਮ੍ । ਨ ਚ ਚਿਜ੍ਜਡਯੋਰ੍ ਐਕ੍ਯਂ ਵੈਲਕ੍ਸ਼ਣ੍ਯਾਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਭਵੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਮੂਰਖਤਾ ਮੂਰਖਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਮੂਰਖਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਮੂਰਖਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਕਦੇ ਵੀ ਇਕਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਫਰਕ ਹੈ।
ਚਿਜ੍ਜਡੌ ਚੇਤ੍ ਸ੍ਤ ਏਕਤ੍ਰ ਨ ਤੌ ਸਮ੍ਮਿਲਤਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਚਿਨ੍ਮਯਤ੍ਵਾਚ੍ ਚਿਦਾਲੇਹੇ ਚਿਦਾਲੇਹੇਨ ਵੇਦਨਮ੍
ਜੇ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਮੂਰਖਤਾ ਇਕ ਥਾਂ ਤੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਨਹੀਂ। ਚੇਤਨਾ ਸੂਝ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸੂਝ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਦਾਰੁਪਾषਾਣਭੇਦਾਨਾਂ ਨ ਤੁ ਹ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਚਿਦਾਤ੍ਮਕਾਃ । ਪਦਾਰ੍ਥੋ ਹਿ ਪਦਾਰ੍ਥੇਨ ਪਰਿਣਮ੍ਯਾਨੁਭੂਯਤੇ
ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਚੇਤਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਵਸਤੂ ਹੀ ਤਜਰਬਾ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਬਦਲਦੀ ਹੈ।
ਜਿਹ੍ਵਯੇਵ ਰਸਸ੍ ਸਾ ਚ ਸਜਾਤੀਯੋਦਯਾ ਚਲਾ । ਐਕ੍ਯਂ ਚ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸਾਰਸਸਾਰਯੋਃ
ਜਿਵੇਂ ਜੀਭ ਰਸ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਰਸ ਆਪਣੀ ਹੀ ਕਿਸਮ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਮਝ ਲਓ ਕਿ ਜੋ ਪੱਕਾ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਨਿਕਾਰਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਇਕਤਾ ਜਾਂ ਜੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਜਡਚੇਤਨਯੋਸ੍ ਤੇਨ ਨੋਪਲਾਦਿ ਜਡਂ ਮਤਮ੍ । ਚਿਦ੍ ਏਵੋਪਲਕੁਡ੍ਯਾਦਿਰੂਪਿਣੀ ਮਿਲਿਤਾ ਚਿਤਾ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੜ ਅਤੇ ਚੇਤਨ ਵਿਚ ਇਕਤਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ; ਜੋ ਜੜ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੱਥਰ, ਕੰਧ ਆਦਿ ਰੂਪ ਵਿਚ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਏਕੀਭਾਵਂ ਗਤਾ ਦ੍ਰष੍ਟृਦृਸ਼੍ਯਾਦਿ ਕੁਰੁਤੇ ਭ੍ਰਮਮ੍ । ਕਾष੍ਠੋਪਲਾਦ੍ਯ੍ ਅਸ਼ੇषਂ ਹਿ ਪਰਮਾਰ੍ਥਮਯਂ ਯਦਾ
ਜਦੋਂ ਇਕਤਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਆਦਿ ਵਿਚ ਭੁਲਾਵਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਲੱਕੜ, ਪੱਥਰ ਆਦਿ ਸਭ ਕੁਝ ਅਸਲ ਵਿਚ ਉੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਤਦਾਤ੍ਮਨਾਨ੍ਤਸ੍ਸਮ੍ਬਦ੍ਧਂ ਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵੇਨੋਪਲਭ੍ਯਤੇ । ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਕਾਰਾਢ੍ਯਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਇਵ ਯਤ੍ ਤਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਹਰ ਰੂਪ ਤੇ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅੰਤਹੀਨ ਵਾਂਗ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਸਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵੈਤਦ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਦਾਂ ਵਰ । ਅਸਤਾਪ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗ ਵਿਸ਼੍ਵੇਨ ਵਿਸ਼੍ਵਲਕ੍ਸ਼ਸ਼ਤਭ੍ਰਮੈਃ
ਸੱਚ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਲੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੇਵਲ ਅਸਤਿਤਵ ਹੀ ਹੈ; ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਭੁਲਾਵੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਪੂਰਿਤਸ਼੍ ਚਿਚ੍ਚਮਤ੍ਕਾਰੋ ਨ ਚ ਕਿਞ੍ਚਨ ਪੂਰਿਤਮ੍ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਗਰਾ ਨॄਣਾਂ ਮਿਥਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਨੋ ਯਥਾ
ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਭਰਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਨਗਰੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ।
ਨ ਦੇਸ਼ਕਾਲਬੋਧਾਯ ਤਥਾ ਸਰ੍ਗਾਸ਼੍ ਚਿਤਿ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਭੇਦਬੋਧੋ ਹਿ ਸਰ੍ਗਤ੍ਵਮ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਦਿਭ੍ਰਮੋਦਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਚਨਾਵਾਂ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਮਝ ਲਈ; ਅੰਤਰ ਦੀ ਸਮਝ ਹੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਆਦਿ ਭੁਲਾਵੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹੇਮਸਂਵਿਤ੍ਪਰਿਤ੍ਯਾਗੇ ਕਟਕਾਦਿਭ੍ਰਮੋ ਯਥਾ । ਕਟਕਾਦਿਭ੍ਰਮੋ ਹੇਮ੍ਨਿ ਦੇਸ਼ਾਦੇਸ੍ ਸਮ੍ਭਵਾਦ੍ ਭਵੇਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸੂਝ ਛੱਡਣ 'ਤੇ ਕੜੇ ਆਦਿ ਦੀ ਭੁਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਵਿਚ ਕੜੇ ਆਦਿ ਦੀ ਭੁਲ ਥਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਵਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਪਰੀਤਾਤ੍ ਤੁ ਨਾਵਿਦ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਪृਥਕ੍ ਪਰਾ । ਕਟਕਾਦਿਮਹਾਭੇਦਮ੍ ਏਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਥਾਮਲਮ੍
ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਖਰੀ ਵੱਡੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ; ਕੜੇ ਆਦਿ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਵੀ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ।
ਬੋਧੈਕਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਯਂ ਸਰ੍ਗਸ੍ ਸਤ੍ਤੈਵਾਸਦ੍ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਸੇਨਾ ਮृਤ੍ਸਂਵਿਦਾ ਚਿਤ੍ਰਾ ਮृਣ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਇਵ ਮृਣ੍ਮਯੀ
ਸੂਝ ਦੀ ਇਕਤਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਿਰਫ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਨਾ-ਹੋਣ ਵਾਲੀ; ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਫੌਜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਹੀ ਹੈ।
ਜਲਮ੍ ਏਕਂ ਤਰਙ੍ਗਾਦਿ ਦਾਰ੍ਵ੍ ਏਕਂ ਸਾਲਭਞ੍ਜਿਕਾਃ । ਮृਣ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਕਂ ਕੁਮ੍ਭਾਦਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਕਂ ਤ੍ਰਿਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮਃ
ਪਾਣੀ ਇਕ ਹੈ, ਪਰ ਲਹਿਰਾਂ ਆਦਿ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਲੱਕੜ ਇਕ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਲ ਦੇ ਬੁੱਟੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮਿੱਟੀ ਇਕ ਹੈ, ਪਰ ਘੜੇ ਆਦਿ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤਿੰਨ ਜਗਤਾਂ ਦੀ ਭੁਲ ਵੀ ਇਕ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ।
ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਦ੍ਰष੍ਟृਦृਸ਼੍ਯਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਦ੍ਰष੍ਟੁਰ੍ ਹਿ ਯਦ੍ ਵਪੁਃ । ਦ੍ਰष੍ਟृਦਰ੍ਸ਼ਨਦृਸ਼੍ਯਾਦਿਵਰ੍ਜਿਤਂ ਤਦ੍ ਇਦਂ ਪਰਮ੍
ਜੋ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵੇਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਚ, ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੱਚੀ ਹਸਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਵੇਖਣਾ ਤੇ ਵੇਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ਾਦ੍ ਦੇਸ਼ਂ ਗਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਮਧ੍ਯੇ ਯਸ਼੍ ਚੇਤਸੋ ਵਪੁਃ । ਅਜਾਡ੍ਯਸਂਵਿਨ੍ਮਨਨਂ ਤਨ੍ਮਯੋ ਭਵ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਸੱਚੀ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਸਤਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਸਦਾ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾ।
ਅਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਨਿਦ੍ਰਸ੍ਯ ਯਤ੍ ਤੇ ਰੂਪਂ ਸਨਾਤਨਮ੍ । ਅਚੇਤਨਂ ਚਾਜਡਂ ਚ ਤਨ੍ਮਯੋ ਭਵ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਸਦਾ ਉਸ ਆਪਣੇ ਅਜਨਮ, ਸਦੀਵੀ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾ, ਜੋ ਜਾਗਣ, ਸੁਪਨਾ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ — ਜੋ ਅਚੇਤਨ, ਅਸੰਵੇਦਨ ਤੇ ਸੁਸਤਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਜਡਤਾਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵੈਕਾਂ ਸ਼ਿਲਾਯਾ ਹृਦਯਂ ਹਿ ਯਤ੍ । ਅਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧੋ ਵਾਥਵਾ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਸ੍ ਤਨ੍ਮਯੋ ਭਵ ਰਾਘਵ
ਪੱਥਰ ਦੇ ਦਿਲ ਵਰਗੀ ਸੁਸਤਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਚਾਹੇ ਤੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵਿਚ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾ, ਰਾਘਵ।
ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਨਾਪੀਹ ਨੋਦੇਤਿ ਨ ਵਿਲੀਯਤੇ । ਅਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧੋ ਵਾਥਵਾ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਸ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ ਤਿष੍ਠ ਯਥਾਸੁਖਮ੍
ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾਂ ਹੀ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ, ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਰਹੋ।
ਨਾਭਿਵਾਞ੍ਛਤਿ ਨ ਦ੍ਵੇष੍ਟਿ ਦੇਹੇ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪੁਮਾਨ੍ । ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ ਤਿष੍ਠ ਨਿਰਾਸ਼ਙ੍ਕਂ ਦੇਹਵृਤ੍ਤਿਮ੍ ਉਪਾਗਤਃ
ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਤੂੰ ਨਿਸਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਰਹੋ।
ਭਵਿष੍ਯਦ੍ਗ੍ਰਾਮਕਗ੍ਰਾਮ੍ਯਕਾਰ੍ਯੇ ਤਿष੍ਠਸਿ ਨੋ ਯਥਾ । ਚਿਤ੍ਤਵृਤ੍ਤਿषੁ ਮਾ ਤਿष੍ਠ ਤਥਾ ਤਥ੍ਯਾਤ੍ਮਤਾਂ ਗਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਟਿਕ।
ਯਥਾ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਨਰੋ ਯਥਾ ਕਾष੍ਠਂ ਯਥੋਪਲਃ । ਤਥੈਵ ਪਸ਼੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਚਿਤ੍ਤੈਵ ਯਥਾਤ੍ਮਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਪਰਦੇਸ ਵਿੱਚ ਆਦਮੀ, ਜਾਂ ਲੱਕੜ, ਜਾਂ ਪੱਥਰ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਰੂਪ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਨ ਨੂੰ ਬੇਹਿਸੀ ਸਮਝ ਕੇ ਵੇਖ।
ਯਥਾ ਦृषਦਿ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਬੁ ਯਥਾਮ੍ਭਸ੍ਯ੍ ਅਨਲਸ੍ ਤਥਾ । ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵਾਸ੍ਤਿ ਨੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ ਤਤ੍ ਕੁਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਵਿਚ ਮਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਤਾਂ ਫਿਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਮਨ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਸਕਦਾ?
ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਂ ਨ ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤੇਨ ਯਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਕृਤਂ ਭਵਤਿ ਤਨ੍ ਨੇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਾਤਿਗੋ ਭਵ
ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸਮਝੋ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਨਾਤ੍ਮਭੂਤਸ੍ਯ ਚੇਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯਾਨੁਵਰ੍ਤਸੇ । ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਵਾਸਿਨਃ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ ਨ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਸ੍ਯਾਨੁਵਰ੍ਤਸੇ
ਜੇ ਤੂੰ ਮਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਕਿਨਾਰੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ?
ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍ ਅਨਾਦृਤ੍ਯ ਤ੍ਵਮ੍ ਆਰਾਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਪੁਕ੍ਕਸਮ੍ । ਸ੍ਵਸ੍ਥਮ੍ ਆਸ੍ਸ੍ਵ ਨਿਰਾਸ਼ਙ੍ਕਂ ਪਙ੍ਕੇਨੇਵ ਕृਤੋ ਜਡਃ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਰਹਿ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੀਕੜ ਨਾਲ ਮੱਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਮੇ ਭੂਤਂ ਮृਤਮ੍ ਏਵਾਦ੍ਯ ਵੇਤਿ ਚ । ਭਵ ਨਿਸ਼੍ਚਯਵਾਨ੍ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਲਾਪੁਰੁषਨਿਸ਼੍ਚਲਃ
ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਨ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ; ਇਹ ਅੱਜ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿਸਚੇ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਹੋ ਕੇ, ਪੱਥਰ ਦੇ ਬੁੱਤ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾ।
ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਾਯਾਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤਦ੍ਵਿਹੀਨੋ ऽਸਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ । ਤਤ੍ ਕਿਮਰ੍ਥਮ੍ ਅਨਰ੍ਥੇਨ ਤਦਰ੍ਥੇਨ ਕਦਰ੍ਥ੍ਯਸੇ
ਨਿਰੀਖਣ ਵਿੱਚ ਮਨ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈਂ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਬੇਮਤਲਬ ਜਾਂ ਮਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?
ਅਸਤਾ ਚਿਤ੍ਤਯਕ੍ਸ਼ੇਣ ਯੇ ऽਥਵਾਤਿਵਸ਼ੀਕृਤਾਃ । ਤੇषਾਂ ਪੇਲਵਬੁਦ੍ਧੀਨਾਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦ੍ ਅਸ਼ਨਿਰ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਾ
ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਝੂਠੇ ਜੂਏ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਸ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬੁੱਧੀ ਲਈ ਚੰਦ ਤੋਂ ਵੀ ਸੌਂਹ ਉਠਦੀ ਹੈ।