ਤਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ऽਪਿ ਭਵਤਿ ਕਾਲੋ ਦੇਸ਼ਃ ਕ੍ਰਿਯਾਪਿ ਚ । ਵ੍ਯਵਹਾਰਗਤੇਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਸ੍ਯਾਸ੍ ਸਤ੍ਤਾਸ੍ਤਿ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਤਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ, ਥਾਂ ਅਤੇ ਕਰਤਬ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਉਸ ਦੇ ਦਿੱਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਸਤ੍ਤਾ ਸਰ੍ਵਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਨਾਨ੍ਯਾ ਸਂਵੇਦਨਾਦ੍ ऋਤੇ । ਸਂਵੇਦਨੇ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਆਭਾਤਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾ ਸਰ੍ਗਸਨ੍ਤਤਿਃ
ਸਾਰੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੀ ਹੈ; ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਚਨਾ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੜੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ।
ਭੂਤਭਵ੍ਯਭਵਿष੍ਯਤ੍ਸ੍ਥਾ ਤਰੁਬੀਜੇ ਤਰੁਰ੍ ਯਥਾ । ਤਸ੍ਯਾਸ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਨ ਸਨ੍ ਨਾਸਦ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਆਪਣੀ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ, ਮੌਜੂਦਾ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਜਾਂ ਨਾ-ਅਸਲੀਅਤ, ਨਾ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸਤ੍ ਸਦ੍ ਏਵ ਹਿ ਸਂਵਿਤ੍ਤੇਰ੍ ਅਸਂਵਿਤ੍ਤੇਰ੍ ਨ ਸਨ੍ਮਯਮ੍ । ਨਾਵਿਦ੍ਯਾ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤੈਲਾਦਿ ਸਿਕਤਾਸ੍ਵ੍ ਇਵ
ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਅਸਲੀਅਤ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸਲੀਅਤ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਹੇਮ੍ਨਃ ਕਿਂ ਕਟੁਕਤ੍ਵਂ ਤਦ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਧੇਮਤਾਂ ਵਿਨਾ । ਅਵਿਦ੍ਯਯਾਤ੍ਮਨੋ ऽਚ੍ਛਸ੍ਯ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਨੋਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਕੜਵਾਪਣ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਤਾਂ ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜ ਸਕਦੀ।
ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਸਦृਸ਼ਾਨਾਂ ਯਸ੍ ਸ ਸ੍ਫੁਟਸ੍ ਸੋ ऽਨੁਭੂਤਿਦਃ । ਜਤੁਕਾष੍ਠਾਦਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਯਸ੍ ਸ ਨੋ ਸਮਯੋਰ੍ ਅਤਃ
ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਜੋੜ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਅਨੁਭਵ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਤੁ ਤੇ ਲੱਕੜ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਜੋੜ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਵਿਚ ਵੀ ਕੋਈ ਸਿੱਧਾ ਜੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਨਾਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਾਨੁਭਵਾਤ੍ਮਾਸੌ ਤਦ੍ ਏਕਾਸ੍ਪਦਮਾਤ੍ਰਕਮ੍ । ਪਰਮਾਰ੍ਥਮਯਂ ਸਰ੍ਵਂ ਯਦਾ ਤੇਨੋਪਲਾਦਯਃ
ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਪ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੀ ਅਸਲ ਮੂਲ ਹੈ। ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉੱਚੀ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਭੇਦ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਚਿਤਾ ਸਮਭਿਚੇਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਵਸ਼ਤਸ੍ ਸਮਾਤ੍ । ਯਦਾ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਸਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮਯਾਸ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਜਗਦ੍ਗਤਾਃ
ਚੇਤਨਾ, ਜੋੜ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਭਾਵਾਸ੍ ਤਦਾ ਵਿਭਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਮਿਥਸ੍ ਸ੍ਵਾਨੁਭਵਸ੍ਥਿਤੌ । ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਵਿषਮਾਣਾਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰਃ
ਫਿਰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਭਾਵ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਜੋੜ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ।
ਨ ਪਰਸ੍ਪਰਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਦ੍ ਵਿਨਾਨੁਭਵਨਂ ਮਿਥਃ । ਸਦृਸ਼ੇ ਸਦृਸ਼ਂ ਵਸ੍ਤੁ ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਗਤ੍ਵੈਕਤਾਮ੍ ਅਲਮ੍
ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਬਿਨਾਂ, ਆਪਸੀ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਇਕਸਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਰੂਪਮ੍ ਆਸ੍ਫਾਰਯਤ੍ਯ੍ ਏਕਮ੍ ਏਕਤ੍ਵਾਦ੍ ਏਵ ਨਾਨ੍ਯਥਾ । ਚਿਚ੍ ਚਿਤਾ ਮਿਲਿਤਾ ਦृਸ਼੍ਯਰੂਪਯੋਦੇਤਿ ਚੇਤਨਮ੍
ਇਕ ਰੂਪ ਸਿਰਫ਼ ਇਕਤਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਭਰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਸੂਝ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵੇਖੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਸਮਝ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜਡਂ ਜਡੇਨ ਮਿਲਿਤਂ ਜਡਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਘਨਮ੍ । ਨ ਚ ਚਿਜ੍ਜਡਯੋਰ੍ ਐਕ੍ਯਂ ਵੈਲਕ੍ਸ਼ਣ੍ਯਾਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਭਵੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਮੂਰਖਤਾ ਮੂਰਖਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਮੂਰਖਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਮੂਰਖਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਕਦੇ ਵੀ ਇਕਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਫਰਕ ਹੈ।
ਚਿਜ੍ਜਡੌ ਚੇਤ੍ ਸ੍ਤ ਏਕਤ੍ਰ ਨ ਤੌ ਸਮ੍ਮਿਲਤਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਚਿਨ੍ਮਯਤ੍ਵਾਚ੍ ਚਿਦਾਲੇਹੇ ਚਿਦਾਲੇਹੇਨ ਵੇਦਨਮ੍
ਜੇ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਮੂਰਖਤਾ ਇਕ ਥਾਂ ਤੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਨਹੀਂ। ਚੇਤਨਾ ਸੂਝ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸੂਝ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਦਾਰੁਪਾषਾਣਭੇਦਾਨਾਂ ਨ ਤੁ ਹ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਚਿਦਾਤ੍ਮਕਾਃ । ਪਦਾਰ੍ਥੋ ਹਿ ਪਦਾਰ੍ਥੇਨ ਪਰਿਣਮ੍ਯਾਨੁਭੂਯਤੇ
ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਚੇਤਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਵਸਤੂ ਹੀ ਤਜਰਬਾ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਬਦਲਦੀ ਹੈ।
ਜਿਹ੍ਵਯੇਵ ਰਸਸ੍ ਸਾ ਚ ਸਜਾਤੀਯੋਦਯਾ ਚਲਾ । ਐਕ੍ਯਂ ਚ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸਾਰਸਸਾਰਯੋਃ
ਜਿਵੇਂ ਜੀਭ ਰਸ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਰਸ ਆਪਣੀ ਹੀ ਕਿਸਮ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਮਝ ਲਓ ਕਿ ਜੋ ਪੱਕਾ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਨਿਕਾਰਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਇਕਤਾ ਜਾਂ ਜੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਜਡਚੇਤਨਯੋਸ੍ ਤੇਨ ਨੋਪਲਾਦਿ ਜਡਂ ਮਤਮ੍ । ਚਿਦ੍ ਏਵੋਪਲਕੁਡ੍ਯਾਦਿਰੂਪਿਣੀ ਮਿਲਿਤਾ ਚਿਤਾ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੜ ਅਤੇ ਚੇਤਨ ਵਿਚ ਇਕਤਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ; ਜੋ ਜੜ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੱਥਰ, ਕੰਧ ਆਦਿ ਰੂਪ ਵਿਚ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਏਕੀਭਾਵਂ ਗਤਾ ਦ੍ਰष੍ਟृਦृਸ਼੍ਯਾਦਿ ਕੁਰੁਤੇ ਭ੍ਰਮਮ੍ । ਕਾष੍ਠੋਪਲਾਦ੍ਯ੍ ਅਸ਼ੇषਂ ਹਿ ਪਰਮਾਰ੍ਥਮਯਂ ਯਦਾ
ਜਦੋਂ ਇਕਤਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਆਦਿ ਵਿਚ ਭੁਲਾਵਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਲੱਕੜ, ਪੱਥਰ ਆਦਿ ਸਭ ਕੁਝ ਅਸਲ ਵਿਚ ਉੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਤਦਾਤ੍ਮਨਾਨ੍ਤਸ੍ਸਮ੍ਬਦ੍ਧਂ ਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵੇਨੋਪਲਭ੍ਯਤੇ । ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਕਾਰਾਢ੍ਯਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਇਵ ਯਤ੍ ਤਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਹਰ ਰੂਪ ਤੇ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅੰਤਹੀਨ ਵਾਂਗ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਸਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵੈਤਦ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਦਾਂ ਵਰ । ਅਸਤਾਪ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗ ਵਿਸ਼੍ਵੇਨ ਵਿਸ਼੍ਵਲਕ੍ਸ਼ਸ਼ਤਭ੍ਰਮੈਃ
ਸੱਚ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਲੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੇਵਲ ਅਸਤਿਤਵ ਹੀ ਹੈ; ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਭੁਲਾਵੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਪੂਰਿਤਸ਼੍ ਚਿਚ੍ਚਮਤ੍ਕਾਰੋ ਨ ਚ ਕਿਞ੍ਚਨ ਪੂਰਿਤਮ੍ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਗਰਾ ਨॄਣਾਂ ਮਿਥਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਨੋ ਯਥਾ
ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਭਰਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਨਗਰੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ।
ਨ ਦੇਸ਼ਕਾਲਬੋਧਾਯ ਤਥਾ ਸਰ੍ਗਾਸ਼੍ ਚਿਤਿ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਭੇਦਬੋਧੋ ਹਿ ਸਰ੍ਗਤ੍ਵਮ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਦਿਭ੍ਰਮੋਦਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਚਨਾਵਾਂ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਮਝ ਲਈ; ਅੰਤਰ ਦੀ ਸਮਝ ਹੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਆਦਿ ਭੁਲਾਵੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹੇਮਸਂਵਿਤ੍ਪਰਿਤ੍ਯਾਗੇ ਕਟਕਾਦਿਭ੍ਰਮੋ ਯਥਾ । ਕਟਕਾਦਿਭ੍ਰਮੋ ਹੇਮ੍ਨਿ ਦੇਸ਼ਾਦੇਸ੍ ਸਮ੍ਭਵਾਦ੍ ਭਵੇਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸੂਝ ਛੱਡਣ 'ਤੇ ਕੜੇ ਆਦਿ ਦੀ ਭੁਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਵਿਚ ਕੜੇ ਆਦਿ ਦੀ ਭੁਲ ਥਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਵਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਪਰੀਤਾਤ੍ ਤੁ ਨਾਵਿਦ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਪृਥਕ੍ ਪਰਾ । ਕਟਕਾਦਿਮਹਾਭੇਦਮ੍ ਏਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਥਾਮਲਮ੍
ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਖਰੀ ਵੱਡੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ; ਕੜੇ ਆਦਿ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਵੀ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ।
ਬੋਧੈਕਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਯਂ ਸਰ੍ਗਸ੍ ਸਤ੍ਤੈਵਾਸਦ੍ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਸੇਨਾ ਮृਤ੍ਸਂਵਿਦਾ ਚਿਤ੍ਰਾ ਮृਣ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਇਵ ਮृਣ੍ਮਯੀ
ਸੂਝ ਦੀ ਇਕਤਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਿਰਫ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਨਾ-ਹੋਣ ਵਾਲੀ; ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਫੌਜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਹੀ ਹੈ।
ਜਲਮ੍ ਏਕਂ ਤਰਙ੍ਗਾਦਿ ਦਾਰ੍ਵ੍ ਏਕਂ ਸਾਲਭਞ੍ਜਿਕਾਃ । ਮृਣ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਕਂ ਕੁਮ੍ਭਾਦਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਕਂ ਤ੍ਰਿਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮਃ
ਪਾਣੀ ਇਕ ਹੈ, ਪਰ ਲਹਿਰਾਂ ਆਦਿ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਲੱਕੜ ਇਕ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਲ ਦੇ ਬੁੱਟੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮਿੱਟੀ ਇਕ ਹੈ, ਪਰ ਘੜੇ ਆਦਿ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤਿੰਨ ਜਗਤਾਂ ਦੀ ਭੁਲ ਵੀ ਇਕ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ।
ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਦ੍ਰष੍ਟृਦृਸ਼੍ਯਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਦ੍ਰष੍ਟੁਰ੍ ਹਿ ਯਦ੍ ਵਪੁਃ । ਦ੍ਰष੍ਟृਦਰ੍ਸ਼ਨਦृਸ਼੍ਯਾਦਿਵਰ੍ਜਿਤਂ ਤਦ੍ ਇਦਂ ਪਰਮ੍
ਜੋ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵੇਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਚ, ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੱਚੀ ਹਸਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਵੇਖਣਾ ਤੇ ਵੇਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ਾਦ੍ ਦੇਸ਼ਂ ਗਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਮਧ੍ਯੇ ਯਸ਼੍ ਚੇਤਸੋ ਵਪੁਃ । ਅਜਾਡ੍ਯਸਂਵਿਨ੍ਮਨਨਂ ਤਨ੍ਮਯੋ ਭਵ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਸੱਚੀ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਸਤਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਸਦਾ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾ।
ਅਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਨਿਦ੍ਰਸ੍ਯ ਯਤ੍ ਤੇ ਰੂਪਂ ਸਨਾਤਨਮ੍ । ਅਚੇਤਨਂ ਚਾਜਡਂ ਚ ਤਨ੍ਮਯੋ ਭਵ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਸਦਾ ਉਸ ਆਪਣੇ ਅਜਨਮ, ਸਦੀਵੀ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾ, ਜੋ ਜਾਗਣ, ਸੁਪਨਾ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ — ਜੋ ਅਚੇਤਨ, ਅਸੰਵੇਦਨ ਤੇ ਸੁਸਤਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਜਡਤਾਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵੈਕਾਂ ਸ਼ਿਲਾਯਾ ਹृਦਯਂ ਹਿ ਯਤ੍ । ਅਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧੋ ਵਾਥਵਾ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਸ੍ ਤਨ੍ਮਯੋ ਭਵ ਰਾਘਵ
ਪੱਥਰ ਦੇ ਦਿਲ ਵਰਗੀ ਸੁਸਤਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਚਾਹੇ ਤੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵਿਚ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾ, ਰਾਘਵ।
ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਨਾਪੀਹ ਨੋਦੇਤਿ ਨ ਵਿਲੀਯਤੇ । ਅਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧੋ ਵਾਥਵਾ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਸ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ ਤਿष੍ਠ ਯਥਾਸੁਖਮ੍
ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾਂ ਹੀ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ, ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਰਹੋ।