ਉਵਾਚ ਸੋਦ੍ਬਾष੍ਪਵਿਲੋਚਨਾਥ ਗ੍ਰਾਮਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਯਂ ਪੁਕ੍ਕਸਘੋषਨਾਮਾ । ਇਹਾਭਵਤ੍ ਪੁਕ੍ਕਸਕਃ ਪਤਿਰ੍ ਮੇ ਬਭੂਵ ਤਸ੍ਯੇਨ੍ਦੁਸਮਾ ਸੁਤੈਕਾ
ਉਹ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੰਝੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: 'ਇਹ ਪਿੰਡ ਪੁੱਕਸਾ ਵਾਸੀ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਪੁੱਕਸਾ ਸੀ; ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਸੀ, ਜੋ ਚੰਦ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ ਸੀ।'
ਸਾ ਦੈਵਯੋਗਾਤ੍ ਪਤਿਮ੍ ਇਨ੍ਦੁਤੁਲ੍ਯਮ੍ ਇਹਾਗਤਂ ਦੈਵਵਸ਼ੇਨ ਭੂਪਮ੍ । ਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਂ ਮਧੁਕੁਮ੍ਭਮ੍ ਆਪ ਵਨੇ ਵਰਾਕੀ ਕਰਭੀ ਯਥੈਕਾ
ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਪਤੀ ਪਾਇਆ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਸੀ ਤੇ ਇੱਥੇ ਆਇਆ। ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਮਾਦਾ ਹਾਥੀ ਖਾਲੀ ਤੇ ਟੁੱਟੀ ਮਧੂ ਦੀ ਮਟਕੀ ਲੱਭਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਕੱਲੀ ਉਸ ਕੋਲ ਆਈ।
ਸਾ ਤੇਨ ਸਾਰ੍ਧਂ ਸੁਚਿਰਂ ਸੁਖਾਨਿ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਸੂਤਾ ਤਨਯਾਂ ਸੁਤਾਂਸ਼੍ ਚ । ਵृਦ੍ਧਿਂ ਗਤਾ ਕਾਨਨਕੋਟਰੇ ऽਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤੁਮ੍ਬੀਲਤਾ ਪਾਦਪਸਂਵृਤੇਵ
ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਭੋਗ ਕੇ, ਧੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਇਸ ਜੰਗਲ ਦੀ ਥਾਂ ਵਿਚ, ਟੰਬੀ ਦੀ ਬੇਲ ਵਾਂਗ, ਦਰਖ਼ਤ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵਧਦੀ ਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹੋ ਗਈ।
ਕੇਨਚਿਤ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਥ ਕਾਲੇਨ ਗ੍ਰਾਮਕੇ ऽਸ੍ਮਿਞ੍ ਜਨੇਸ਼੍ਵਰ । ਅਵृष੍ਟਿਦੁਃਖਮ੍ ਅਭਵਦ੍ ਭੀषਣਂ ਭਗ੍ਨਮਾਨਵਮ੍
ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਉਸ ਪਿੰਡ 'ਚ ਭਿਆਨਕ ਸੁੱਕਾ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੌਂਸਲਾ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।
ਮਹਤਾਨੇਨ ਦੁਃਖੇਨ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਗ੍ਰਾਮਕਾਜ੍ ਜਨਾਃ । ਵਿਨਿਰ੍ਗਤ੍ਯ ਗਤਾ ਦੂਰਂ ਤਤ੍ਰ ਪਞ੍ਚਤ੍ਵਮ੍ ਆਗਤਾਃ
ਉਸ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਕਰਕੇ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਰ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਤੇਨੇਮਾ ਦੁਃਖਭਾਗਿਨ੍ਯਸ਼੍ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾ ਵਯਮ੍ ਇਹ ਪ੍ਰਭੋ । ਸ਼ੋਚ੍ਯਾਸ਼੍ ਸ਼ੋਚਾਮ ਉਦ੍ਬਾष੍ਪਮ੍ ਆਚਾਨ੍ਤੇਕ੍ਸ਼ਣਵਾਰਯਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਜੋ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਾਂ, ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਤਰਸਯੋਗ ਹਾਂ, ਰੋਂਦੇ ਹਾਂ, ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਆਕਰ੍ਣ੍ਯਾਙ੍ਗਨਾਵਕ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ ਰਾਜਾ ਵਿਸ੍ਮਯਮ੍ ਆਗਤਃ । ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਾਂ ਮੁਖਮ੍ ਆਲੋਕ੍ਯ ਚਿਤ੍ਰਾਰ੍ਪਿਤ ਇਵਾਭਵਤ੍
ਇਹ ਗੱਲ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਅਜੋਕੇ ਚਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਭੂਯੋ ਵਿਚਾਰਯਾਮ੍ ਆਸ ਤਦ੍ ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯਮ੍ ਅਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਭੂਯੋ ਭੂਯਸ਼੍ ਚ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਬਭੂਵਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਵਾਨ੍ ਅਤਿ
ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਸ ਅਜੋਕੇ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ, ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਗਿਆ, ਹਰ ਵਾਰੀ ਹੋਰ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਤੇषਾਂ ਸਮੁਚਿਤੈਰ੍ ਮਾਨਸਮ੍ਮਾਨੈਰ੍ ਦੁਃਖਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ । ਕृਤ੍ਵਾ ਕਰੁਣਯਾਵਿਦ੍ਧੋ ਦृष੍ਟਲੋਕਪਰਾਵਰਃ
ਉਹ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਨ ਦੀਆਂ ਤਕਲੀਫਾਂ ਨੂੰ ਇੱਜ਼ਤ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰ ਚਿਰਂ ਕਾਲਂ ਵਿਮृਸ਼੍ਯ ਨਿਯਤੇਰ੍ ਗਤੀਃ । ਆਜਗਾਮ ਪੁਰਂ ਪੌਰੈਰ੍ ਵਨ੍ਦਿਤਃ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਚ
ਉਹ ਉਥੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿ ਕੇ, ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਰਸਤੇ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾ ਕੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਅੰਦਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਾਤਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਸਭਾਸ੍ਥਾਨੇ ਮਾਮ੍ ਅਪृਚ੍ਛਦ੍ ਅਸੌ ਨृਪਃ । ਕਥਮ੍ ਏष ਮੁਨੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ ਇਤਿ ਵਿਸ੍ਮਿਤਃ
ਸਵੇਰੇ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਮੁਨੀ ਜੀ, ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਅਸਲ ਜਿਹਾ ਕਿਵੇਂ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ?'
ਯਥਾਵਸ੍ਤੁ ਮਯਾ ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤਦ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ ਤਾਦृਸ਼ਃ । ਸਂਸ਼ਯੋ ਹृਦਯਾਨ੍ ਨੁਨ੍ਨੋ ਵਾਤੇਨੇਵਾਮ੍ਬੁਦੋਦਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਵਸਤੂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਹਾਲਤ ਅਤੇ ਠੀਕ ਤਰਕ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਸੰਦੇਹ ਹਵਾ ਨਾਲ ਬੱਦਲ ਹਟਣ ਵਾਂਗ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਇਤੀਯਂ ਰਾਘਵਾਵਿਦ੍ਯਾ ਮਹਤੀ ਭ੍ਰਮਦਾਯਿਨੀ । ਅਸਤ੍ ਸਤ੍ਤਾਂ ਨਯਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਸਚ੍ ਚਾਸਤ੍ਤਾਂ ਨਯਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਘਵ, ਇਹ ਵੱਡੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਭਟਕਾਵਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਝੂਠ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦਿਖਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕਥਮ੍ ਏਵਂ ਵਦ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ ਸਤ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਆਗਤਃ । ਭ੍ਰਮਭਾਰ ਇਵੈषੋ ऽਰ੍ਥੋ ਨ ਮੇ ਲਗਤਿ ਚੇਤਸਿ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਸੁਪਨਾ ਸੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਬਣ ਗਿਆ? ਇਹ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭਟਕਾਵੇ ਦੇ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਵਾਂਗ ਟਿਕਦੀ ਨਹੀਂ।
ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਤਦ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾਯਾਂ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਰਾਘਵ । ਘਟੇषੁ ਪਟਤਾ ਦृष੍ਟਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਮ੍ਭ੍ਰਮਣਾਦਿਵਤ੍
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਰਾਘਵ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿਚ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਘੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਪੜਾ ਵੇਖਣਾ ਜਾਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਭਟਕਾਵੀ ਹਾਲਤ।
ਦੂਰਂ ਨਿਕਟਵਦ੍ ਭਾਤਿ ਮਕੁਰੇ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਇਵਾਚਲਃ । ਚਿਰਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਤ੍ਵਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਯੂਨਸ੍ ਸੇष੍ਟੇਵ ਯਾਮਿਨੀ
ਜੋ ਦੂਰ ਹੈ, ਉਹ ਆਇਨੇ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਨਜ਼ਦੀਕ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਜਵਾਨ ਲਈ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਛੋਟਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਅਸਮ੍ਭਵਂ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸ੍ਵਮਰਣਂ ਯਥਾ । ਅਸਚ੍ ਚ ਸਦ੍ ਇਵੋਦੇਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇष੍ਵ੍ ਇਵ ਨਭੋਗਤਿਃ
ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਅਸੰਭਵ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਮਰਨੇ ਦਾ ਸੁਪਨਾ; ਅਤੇ ਜੋ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਾਂਗ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਡਣਾ।
ਸੁਸ੍ਥਿਰਂ ਸੁष੍ਠੁ ਚਲਤਿ ਭ੍ਰਮੇ ਭੂਮਿਵਿਵਰ੍ਤਵਤ੍ । ਅਬਲੋ ਬਲਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਮਦਵਿਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਚਿਤ੍ਤਵਤ੍
ਜੋ ਠੀਕ ਹੈ, ਉਹ ਭ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਂਗ ਚਲਦਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ, ਉਹ ਮਦ ਵਿੱਚ ਉਲਝੇ ਮਨ ਵਾਂਗ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਾਸਨਾਵਲਿਤਂ ਚੇਤੋ ਯਦ੍ ਯਥਾ ਭਾਵਯਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਤਤ੍ ਤਥਾਨੁਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਨ ਸਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਚਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍
ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਜੋ ਕੁਝ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਹ ਜਲਦੀ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਲ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੂਠ।
ਯਦੈਵਾਭ੍ਯੁਦਿਤਾਵਿਦ੍ਯਾ ਤ੍ਵ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਦਿਮਯੀ ਮੁਧਾ । ਤਦੈਵਾਨਾਦਿਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤਾ ਭ੍ਰਮਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਤੋਦਿਤਾ
ਜਦੋਂ ਅਗਿਆਨਤਾ, ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮੂਰਖਤਾ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਹੀ ਆਰੰਭ, ਮੱਧ ਜਾਂ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅੰਤਹੀਣ ਭਟਕਣ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਵਸ਼ਾਦ੍ ਏਵ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ । ਕ੍ਸ਼ਣਃ ਕਲ੍ਪਤ੍ਵਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਕਲ੍ਪਸ਼੍ ਚ ਭਵਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਸਿਰਫ਼ ਦਿੱਖ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਕ ਪਲ ਪੂਰੇ ਯੁਗ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਯੁਗ ਵੀ ਪਲ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਪਰ੍ਯਸ੍ਤਮਤਿਰ੍ ਜਨ੍ਤੁਃ ਕਾਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਾਂ ਨ ਵਾਪਤੇਤ੍ । ਬਿਭਰ੍ਤਿ ਸਿਂਹਤਾਮ੍ ਏਣੋ ਵਾਸਨਾਵਸ਼ਤਸ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਜਿਸ ਜੀਵ ਦੀ ਮੱਤ ਉਲਟ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਹਿਰਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿषਭ੍ਰਮਮਦਾਵਿਦ੍ਯਾਮੋਹਾਹਨ੍ਤਾਦਯਸ੍ ਸਮਾਃ । ਸਰ੍ਵੇ ਚਿਤ੍ਤਵਿਪਰ੍ਯਾਸਾਤ੍ ਫਲਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਹੇਤਵਃ
ਜ਼ਹਿਰ, ਭਟਕਣ, ਨਸ਼ਾ, ਅਗਿਆਨਤਾ, ਮੋਹ, ਅਹੰਕਾਰ ਆਦਿ ਸਭ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਨ ਦੇ ਉਲਟ ਜਾਣ ਨਾਲ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਲ ਮਿਲਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਕਾਕਤਲੀਯਵਚ੍ ਚੇਤੋਵਾਸਨਾਵਸ਼ਤਸ੍ ਸ੍ਵਤਃ । ਸਂਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਮਹਾਰਮ੍ਭਾ ਵ੍ਯਵਹਾਰਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਕਾਂ ਅਤੇ ਤਾਲ ਫਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਨ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵृਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਪਕ੍ਕਣੇ ਰਾਜ੍ਞਃ ਕਸ੍ਯਚਿਲ੍ ਲਵਣਸ੍ਯ ਯਤ੍ । ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਂ ਤਦ੍ ਏਤਸ੍ਯ ਸਦ੍ ਵਾਸਦ੍ ਵਾ ਮਨੋਗਤਮ੍
ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਲੂਣ, ਉਹ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ੍ਮਰਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਚੇਤਃਕृਤਾਂ ਯਥਾ । ਤਥਾ ਕृਤਾਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਕृਤਾਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਮਰਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍
ਮਨ ਵੱਡੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਕਰਤਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਯਾਦ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਥਾਪ੍ਯ੍ ਅਭੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ ਅਸ੍ਮਿ ਭੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ ਇਤਿ ਵੇਤ੍ਤਿ ਹਿ । ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਗਮਸ਼੍ ਚਾਕृਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਵਬੁਧ੍ਯਤੇ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਖਾਧਾ' ਜਾਂ 'ਮੈਂ ਖਾਧਾ', ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਦੂਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜਾਣਾ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਾ ਹੋਇਆ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਪੁਕ੍ਕਸਕ੍ਤਗ੍ਰਾਮਵ੍ਯਵਹਾਰੋ ऽਯਮ੍ ਈਦृਸ਼ਃ । ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਾਗਤਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਪੂਰ੍ਵਕਥਾ ਯਥਾ
ਵਿੰਧਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਕਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਾਪਰਨਾ, ਉਸ ਲਈ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਥ ਵਾ ਲਵਣੇਨਾਸ਼ੁ ਦृष੍ਟੋ ਯਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਿਭ੍ਰਮਃ । ਸ ਏਵ ਸਂਵਿਦਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਪੁਕ੍ਕਸਚੇਤਸਃ
ਜਾਂ ਲਵਣ ਨੇ ਜੋ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਭਟਕਾਵਾ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਹੁਣ ਵਿੰਧਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਕਸਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਪੁਕ੍ਕਸਸਂਵਿਦ੍ ਵਾਰੂਢਾ ਪਾਰ੍ਥਿਵਚੇਤਸਿ । ਯਥਾ ਬਹੂਨਾਂ ਸਦृਸ਼ਂ ਵਚਨਂ ਨਾਮ ਚਾਨਨਮ੍
ਵਿੰਧਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਕਸਾ ਦੀ ਸੋਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਤਰੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬਹੁਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੋਲਚਾਲ ਜਾਂ ਚਿਹਰਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।