ਤਾਨ੍ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਵਾਂਸ਼੍ ਚਾਸੀਦ੍ ਵ੍ਯਾਧਾਨ੍ ਪੁਕ੍ਕਸਜਾਨ੍ ਪੁਰਃ । ਵਿਸ੍ਮਯਾਕੁਲਯਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਭੂਯੋ ਬਭ੍ਰਾਮ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮੀ
ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪੁੱਕਸਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਹੋਰ ਵੀ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ।
ਅਥ ਪ੍ਰਾਪ ਮਹਾਟਵ੍ਯਾਃ ਪਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਧੂਮਧੂਸਰਮ੍ । ਤਮ੍ ਏਵ ਗ੍ਰਾਮਕਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਸੋ ऽਭਵਤ੍ ਪੁष੍ਟਪੁਕ੍ਕਸਃ
ਫਿਰ ਉਹ ਵੱਡੀ ਜੰਗਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਧੂੰਏ ਤੇ ਧੂੜ ਨਾਲ ਹਵਾ ਸੁਪਹਲੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਸੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਕਦੇ ਉਹ ਪੁੱਕਸਾ ਵਧੀਆ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ ਸੀ।
ਤਤ੍ਰਾਪਸ਼੍ਯਜ੍ ਜਨਾਂਸ੍ ਤਾਂਸ੍ ਤਾਂਸ੍ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ੍ ਤਾਸ੍ ਤਾਃ ਕੁਟੀਰਿਕਾਃ । ਤਾਨ੍ ਆਰਾਮਾਞ੍ ਜਲਾਧਾਰਾਂਸ੍ ਤਾਂਸ੍ ਤਾਂਸ਼੍ ਚ ਵਸੁਧਾਤਟਾਨ੍
ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਉਹ ਲੋਕ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ, ਉਹ ਛੋਟੀਆਂ ਝੁੱਗੀਆਂ, ਉਹ ਬਾਗ, ਉਹ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਵੇਖੇ।
ਤਂ ਚਾਕਾਣ੍ਡਪਰਿਭ੍ਰਂਸ਼ਂ ਤਾਨ੍ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਂਸ੍ ਤਾਨ੍ ਵृਤਿਵ੍ਰਜਾਨ੍ । ਤਾਂਸ੍ ਤਥੈਵ ਸਮੁਦ੍ਦੇਸ਼ਾਂਸ੍ ਤਦ੍ਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤੈਕਲਾਞ੍ਛਿਤਾਨ੍
ਉਸਨੇ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਹੋਈ ਤਬਾਹੀ, ਉਹ ਦਰਖ਼ਤ, ਉਹ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਅਤੇ ਉਹ ਥਾਂਵੇਂ ਵੇਖੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰੀਆਂ ਸਨ।
ਅਨ੍ਯਾਸੁ ਵृਦ੍ਧਾਸੁ ਸਬਾष੍ਪਨੇਤ੍ਰਾਸ੍ਵ੍ ਆਰ੍ਤ੍ਯਾਭਿਯੁਕ੍ਤਾਸੁ ਚ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤੀ । ਅਕਾਲਕਾਨ੍ਤਾਰਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਬਨ੍ਧੁਦੁਃਖਾਨ੍ਯ੍ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨਿ ਸਖੀ ਸਖੀषੁ
ਕਿਤੇ ਹੋਰ, ਵੱਡੀਆਂ ਉਮਰ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਅਣਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਗੁਆਉਣ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਦੁੱਖ ਦੱਸ ਰਹੀ ਸੀ।
ਵृਦ੍ਧਾ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧੋਜ੍ਜ੍ਵਲਬਾष੍ਪਾਨੇਤ੍ਰ ਕਨ੍ਥਾਵृਤਾ ਸ਼ੁष੍ਕਕੁਚਾ ਕृਸ਼ਾਙ੍ਗੀ । ਅਵਗ੍ਰਹੋਗ੍ਰਾਸ਼ਨਿਦਗ੍ਧਦੇਸ਼ੇ ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਾਨ੍ਤਾ ਪਰਿਰੋਦਿਤੀਯਮ੍
ਉਮਰਦراز, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਗਲਾ ਰੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਛਾਤੀ ਸੁੱਕ ਗਈ, ਸਰੀਰ ਕਮਜ਼ੋਰ—ਉਹ ਉਸ ਥਾਂ ਵਿਚ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਨੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਹਾ ਪੁਤ੍ਰ ਪੁਤ੍ਰਾਵृਤਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰ ਦਿਨਤ੍ਰਯਾਭੋਜਨਜਰ੍ਜਰਾਙ੍ਗ । ਕृਤ੍ਤੇਸ਼ੁਨਾ ਚਰ੍ਮਣਿ ਜੀਰ੍ਣਦੇਹਾਤ੍ ਕਥਂ ਕ੍ਵ ਮੁਕ੍ਤਾ ਭਵਤਾਸਵਸ੍ ਤੇ
ਹਾ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ! ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਜਖ਼ਮ ਹਨ ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਭੁੱਖੇ ਰਹਿ ਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਥੱਕ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਕਿਵੇਂ, ਕਿੱਥੇ, ਤੇਰਾ ਜੀਵਨ ਉਸ ਕੱਟੇ ਹੋਏ, ਸੜਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਰੁਖਸਤ ਹੋ ਗਿਆ?
ਤਾਲੀਲਤਾਲਮ੍ਬਨਮ੍ ਅਮ੍ਬੁਦਾਰ੍ਦ੍ਰਦਨ੍ਤਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥਾਰੁਣਸਤ੍ਫਲਸ੍ਯ । ਸ੍ਮਰਾਮਿ ਗੁਞ੍ਜਾਫਲਦਾਮਹੇਤੋਃ ਪੁਰਸ੍ ਸ੍ਵਵਧ੍ਵਾ ਰਸਹਾਸਿਨਸ੍ ਤੇ
ਮੈਂ ਗੂੰਜਾ ਫਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿੱਠੀ ਹਾਸੀ, ਤੇ ਤੇਰੇ ਨਮੀਲੇ ਦੰਦਾਂ ਵਿਚ ਰੱਖੀ ਪੱਕੀ ਫਲ, ਤੇ ਤਾਲ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ 'ਤੇ ਝੂਲੇ ਪਾਉਣ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਕਦਮ੍ਬਜਮ੍ਬੀਰਲਵਙ੍ਗਗੁਞ੍ਜਕੁਞ੍ਜਾਨ੍ਤਰ੍ ਅਤ੍ਰਸ੍ਤਤਰਤ੍ਤਰਕ੍ਸ਼ੋਃ । ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਕਦਾ ਨੁ ਭੂਯੋ ਭਯਙ੍ਕਰਾਣ੍ਯ੍ ਆਪ੍ਲੁਤਿਵਲ੍ਗਿਤਾਨਿ
ਕਦੰਬ, ਜੰਬੀਰ, ਲਵੰਗ ਤੇ ਗੂੰਜਾ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ, ਜਿਥੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਕਦੋਂ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਹ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਉੱਚਲਦੇ ਤੇ ਡੁੱਬਦੇ ਵੇਖਾਂਗਾ?
ਨ ਤਾਨਿ ਤਾਮ੍ਬੂਲਵਿਲਾਸਿਨੀਨਾਂ ਮੁਖੇषੁ ਸ਼ੋਭਲਲਿਤਾਨਿ ਸਨ੍ਤਿ । ਤਮਾਲਨੀਲੇ ਚਿਬੁਕੈਕਦੇਸ਼ੇ ਸੁਤਸ੍ਯ ਯਾਨ੍ਯ੍ ਆਸ੍ਯਗਤਾਮਿषਸ੍ਯ
ਬੀੜੀ ਚਬਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨੀਲੇ ਗਲ 'ਤੇ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਮਾਸ ਖਾਣ ਨਾਲ ਪਾਏ ਸਨ।
ਸੁਤਾਪਿ ਨੀਤਾ ਸਹ ਤੇਨ ਭਰ੍ਤ੍ਰਾ ਯਮੇਨ ਯਾਸ੍ਯਾ ਯਮੁਨਾ ਸਮਾਨਾ । ਤਮਾਲਵਲ੍ਲੀ ਸਹਪੁष੍ਪਗੁਚ੍ਛਾ ਸਮੀਰਣੇਨੇਵ ਵਨੇਚਰੇਣ
ਮੇਰੀ ਧੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਈ ਗਈ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਯਮ ਦੇ ਪਾਸ ਜਾਵੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਯਮੁਨਾ ਦਰਿਆ ਯਮੁਨਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਗੁੱਛੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਹੈ।
ਹਾ ਪੁਤ੍ਰਿ ਗੁਞ੍ਜਾਫਲਦਾਮਹਾਰੇ ਸਮੁਨ੍ਨਤਾਭੋਗਪਯੋਧਰਾਙ੍ਗਿ । ਵਾਤੋਲ੍ਲਸਤ੍ਕਜ੍ਜਲਨੀਲਵਰ੍ਣੇ ਪਰ੍ਣਾਮ੍ਬਰੇ ऽਬਾਧਰਜੇ ऽਮ੍ਬੁਦਨ੍ਤੇ
ਹਾਇ ਮੇਰੀ ਧੀ, ਗੁੰਜਾ ਫਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾਈ ਹੋਈ, ਉੱਚੀਆਂ ਤੇ ਭਰੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਵਾਲੀ, ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਨੀਲਾ ਰੰਗ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਧੂੜ ਤੋਂ ਬੇਪਰਵਾਹ।
ਹਾ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੇਨ੍ਦੁਸਮਾਨ ਕਾਨ੍ਤ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨ੍ਤਵਿਲਾਸਿਨੀਸ੍ ਤਾਃ । ਰਤਿਂ ਪ੍ਰਯਾਤੋ ऽਸਿ ਮਮਾਤ੍ਮਜਾਯਾਂ ਨ ਸਾਪਿ ਤੇ ਸੁਸ੍ਥਿਰਤਾਮ੍ ਉਪੇਤਾ
ਹਾਇ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰ, ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਤੂੰ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਧੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ; ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਪੱਕੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕੀ।
ਸਂਸਾਰਨਦ੍ਯਾਸ੍ ਸ੍ਵਤਰਙ੍ਗਭਙ੍ਗੈਃ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਲਾਸੈਰ੍ ਵਿਹਿਤੋਪਹਾਸੈਃ । ਕਿਂ ਨਾਮ ਤੁਚ੍ਛਂ ਨ ਕृਤਂ ਨृਪੋ ऽਸੌ ਯਦ੍ ਯੋਜਿਤਃ ਪੁਕ੍ਕਸਕਨ੍ਯਕਾਯਾਮ੍
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨਦੀ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਾਕ ਬਣਦਾ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਪੁੱਕਸਾ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਕਿਹੜਾ ਵੱਡਾ-ਛੋਟਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ?
ਸਾ ਤ੍ਰਸ੍ਤਸਾਰਙ੍ਗਸਮਾਨਨੇਤ੍ਰਾ ਸ ਤृਪ੍ਤਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਸਮਾਨਵੀਰ੍ਯਃ । ਉਭੌ ਗਤਾਵ੍ ਏਕਪਦੇਨ ਨਾਸ਼ਮ੍ ਆਸ਼ਾ ਸਹਾਰ੍ਥੇਨ ਯਥਾ ਚ ਹੇਮ
ਉਹ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤ੍ਰਿੱਪਤ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਸੀ—ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਪੈਰ ਨਾਲ ਨਾਸ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਆਸ ਤੇ ਧਨ ਇਕਠੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮृਤੇਸ਼੍ਵਰਾਸ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਮਿਤਾਤ੍ਮਜਾਸ੍ਮਿ ਦੁਰ੍ਦੇਸ਼ਯਾਤਾਸ੍ਮਿ ਚ ਦੁਰ੍ਗਤਾਸ੍ਮਿ । ਦੁਰ੍ਜਾਤਜਾਤਾਸ੍ਮਿ ਮਹਾਪਦਾਸ੍ਮਿ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ ਸ੍ਵਯਂ ਵੋਨ੍ਨਮਿਤਾਪਦਾਸ੍ਮਿ
ਮੈਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਪਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਮੁਰਝਾ ਗਏ ਹਨ, ਮੈਂ ਪਰਦੇਸ ਚਲੀ ਗਈ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਬੇਸਹਾਰਾ ਹਾਂ, ਨੀਚ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਹੋਈ ਹਾਂ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਬੇਹਾਲੀ ਦੀ ਗਵਾਹ ਹਾਂ।
ਨੀਚਾਵਮਾਨਪ੍ਰਭਵਸ੍ਯ ਮਨ੍ਯੋਃ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਵਸਨ੍ਨਸ੍ਯ ਕਲਤ੍ਰਕਸ੍ਯ । ਸ਼ੋਕਸ੍ਯ ਵੇਗਾਦ੍ ਅਨਿਵਾਰ੍ਯਵृਤ੍ਤੇਰ੍ ਨਾਰ੍ਯਸ੍ ਸਦੈਕਾਯਤਨਂ ਵਿਨਾਥਾਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਨੀਚਤਾ ਤੇ ਤਿਰਸਕਾਰ ਦਾ ਦੁਖ ਸਹਿ ਰਹੇ ਹਨ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹਨ, ਤੇ ਅਟੱਲ ਗਮ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਹੀ ਇਕੱਲਾ ਸਹਾਰਾ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀਆਂ।
ਦੈਵੋਪਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਬਾਨ੍ਧਵਸ੍ਯ ਮੂਢਸ੍ਯ ਰੂਢਸ੍ਯ ਮਹਾਧਿਭੂਮੌ । ਯਤ੍ ਪ੍ਰਾਣਨਂ ਤਨ੍ ਮਰਣਂ ਮਹਾਪਦ੍ ਯਾ ਸ੍ਯਾਨ੍ ਮृਤਿਰ੍ ਜੀਵਿਤਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਂ ਤਤ੍
ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਤਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਮਨ ਵਿਚ ਭਟਕਦਾ ਤੇ ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਜੀਣਾ ਮਰਨੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ; ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਾਤ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜਨੈਰ੍ ਵਿਹੀਨਸ੍ਯ ਵਿਦੇਸ਼ਵृਤ੍ਤੇਰ੍ ਦੁਃਖਾਨ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਨਿ ਸਮੁਲ੍ਲਸਨ੍ਤਿ । ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਾਖਾਰਸਸਙ੍ਕੁਲਾਨਿ ਤृਣਾਨਿ ਵਰ੍षਾਸ੍ਵ੍ ਇਵ ਪਰ੍ਵਤਸ੍ਯ
ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰਦੇਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਅੰਤਹੀਨ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਤੇ ਘਾਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਦੁੱਖ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਲਪਨ੍ਤੀਂ ਸ੍ਵਕਲਤ੍ਰਵृਦ੍ਧਾਂ ਦਾਸਿਭਿਰ੍ ਆਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਨृਪਸ੍ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਤਾਮ੍ । ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਕਿਂ ਵृਤ੍ਤਮ੍ ਇਹਾਸਿ ਕਾ ਚ ਕਾ ਤੇ ਸੁਤਾ ਕਸ਼੍ ਚ ਪਤਿਸ੍ ਤਵੇਤਿ
ਉਸ ਔਰਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਦਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਹੌਸਲਾ ਦੇ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਇੱਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਤੇਰੀ ਧੀ ਕੌਣ ਹੈ? ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਕੌਣ ਹੈ?'
ਉਵਾਚ ਸੋਦ੍ਬਾष੍ਪਵਿਲੋਚਨਾਥ ਗ੍ਰਾਮਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਯਂ ਪੁਕ੍ਕਸਘੋषਨਾਮਾ । ਇਹਾਭਵਤ੍ ਪੁਕ੍ਕਸਕਃ ਪਤਿਰ੍ ਮੇ ਬਭੂਵ ਤਸ੍ਯੇਨ੍ਦੁਸਮਾ ਸੁਤੈਕਾ
ਉਹ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੰਝੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: 'ਇਹ ਪਿੰਡ ਪੁੱਕਸਾ ਵਾਸੀ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਪੁੱਕਸਾ ਸੀ; ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਸੀ, ਜੋ ਚੰਦ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ ਸੀ।'
ਸਾ ਦੈਵਯੋਗਾਤ੍ ਪਤਿਮ੍ ਇਨ੍ਦੁਤੁਲ੍ਯਮ੍ ਇਹਾਗਤਂ ਦੈਵਵਸ਼ੇਨ ਭੂਪਮ੍ । ਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਂ ਮਧੁਕੁਮ੍ਭਮ੍ ਆਪ ਵਨੇ ਵਰਾਕੀ ਕਰਭੀ ਯਥੈਕਾ
ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਪਤੀ ਪਾਇਆ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਸੀ ਤੇ ਇੱਥੇ ਆਇਆ। ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਮਾਦਾ ਹਾਥੀ ਖਾਲੀ ਤੇ ਟੁੱਟੀ ਮਧੂ ਦੀ ਮਟਕੀ ਲੱਭਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਕੱਲੀ ਉਸ ਕੋਲ ਆਈ।
ਸਾ ਤੇਨ ਸਾਰ੍ਧਂ ਸੁਚਿਰਂ ਸੁਖਾਨਿ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਸੂਤਾ ਤਨਯਾਂ ਸੁਤਾਂਸ਼੍ ਚ । ਵृਦ੍ਧਿਂ ਗਤਾ ਕਾਨਨਕੋਟਰੇ ऽਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤੁਮ੍ਬੀਲਤਾ ਪਾਦਪਸਂਵृਤੇਵ
ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਭੋਗ ਕੇ, ਧੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਇਸ ਜੰਗਲ ਦੀ ਥਾਂ ਵਿਚ, ਟੰਬੀ ਦੀ ਬੇਲ ਵਾਂਗ, ਦਰਖ਼ਤ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵਧਦੀ ਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹੋ ਗਈ।
ਕੇਨਚਿਤ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਥ ਕਾਲੇਨ ਗ੍ਰਾਮਕੇ ऽਸ੍ਮਿਞ੍ ਜਨੇਸ਼੍ਵਰ । ਅਵृष੍ਟਿਦੁਃਖਮ੍ ਅਭਵਦ੍ ਭੀषਣਂ ਭਗ੍ਨਮਾਨਵਮ੍
ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਉਸ ਪਿੰਡ 'ਚ ਭਿਆਨਕ ਸੁੱਕਾ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੌਂਸਲਾ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।
ਮਹਤਾਨੇਨ ਦੁਃਖੇਨ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਗ੍ਰਾਮਕਾਜ੍ ਜਨਾਃ । ਵਿਨਿਰ੍ਗਤ੍ਯ ਗਤਾ ਦੂਰਂ ਤਤ੍ਰ ਪਞ੍ਚਤ੍ਵਮ੍ ਆਗਤਾਃ
ਉਸ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਕਰਕੇ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਰ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਤੇਨੇਮਾ ਦੁਃਖਭਾਗਿਨ੍ਯਸ਼੍ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾ ਵਯਮ੍ ਇਹ ਪ੍ਰਭੋ । ਸ਼ੋਚ੍ਯਾਸ਼੍ ਸ਼ੋਚਾਮ ਉਦ੍ਬਾष੍ਪਮ੍ ਆਚਾਨ੍ਤੇਕ੍ਸ਼ਣਵਾਰਯਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਜੋ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਾਂ, ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਤਰਸਯੋਗ ਹਾਂ, ਰੋਂਦੇ ਹਾਂ, ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਆਕਰ੍ਣ੍ਯਾਙ੍ਗਨਾਵਕ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ ਰਾਜਾ ਵਿਸ੍ਮਯਮ੍ ਆਗਤਃ । ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਾਂ ਮੁਖਮ੍ ਆਲੋਕ੍ਯ ਚਿਤ੍ਰਾਰ੍ਪਿਤ ਇਵਾਭਵਤ੍
ਇਹ ਗੱਲ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਅਜੋਕੇ ਚਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਭੂਯੋ ਵਿਚਾਰਯਾਮ੍ ਆਸ ਤਦ੍ ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯਮ੍ ਅਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਭੂਯੋ ਭੂਯਸ਼੍ ਚ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਬਭੂਵਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਵਾਨ੍ ਅਤਿ
ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਸ ਅਜੋਕੇ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ, ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਗਿਆ, ਹਰ ਵਾਰੀ ਹੋਰ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਤੇषਾਂ ਸਮੁਚਿਤੈਰ੍ ਮਾਨਸਮ੍ਮਾਨੈਰ੍ ਦੁਃਖਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ । ਕृਤ੍ਵਾ ਕਰੁਣਯਾਵਿਦ੍ਧੋ ਦृष੍ਟਲੋਕਪਰਾਵਰਃ
ਉਹ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਨ ਦੀਆਂ ਤਕਲੀਫਾਂ ਨੂੰ ਇੱਜ਼ਤ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰ ਚਿਰਂ ਕਾਲਂ ਵਿਮृਸ਼੍ਯ ਨਿਯਤੇਰ੍ ਗਤੀਃ । ਆਜਗਾਮ ਪੁਰਂ ਪੌਰੈਰ੍ ਵਨ੍ਦਿਤਃ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਚ
ਉਹ ਉਥੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿ ਕੇ, ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਰਸਤੇ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾ ਕੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਅੰਦਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।