ਆਦਰ੍ਸ਼ਨਗਰਾਕਾਰੇ ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਭਾਸ੍ਵਰੇ । ਦ੍ਵਿਚਨ੍ਦ੍ਰਵਿਭ੍ਰਮਾਭਾਸੇ ਸਰ੍ਗੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਕੇਵ ਸਤ੍ਯਤਾ
ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਨਗਰ ਦੀ ਪਰਛਾਈ, ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਚਮਕ ਜਾਂ ਦੋ ਚੰਦ ਦੇ ਭਰਮ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਅਸਲ ਸੱਚਾਈ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
ਮਾਯਾਚੂਰ੍ਣਪਰਿਕ੍ਸ਼ੇਪਾਦ੍ ਯਥਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਪੁਰਭ੍ਰਮਃ । ਤਥਾ ਸਂਵਿਦਿ ਸਂਸਾਰਸ੍ ਸਾਰੋ ऽਸਾਰਸ਼੍ ਚ ਭਾਸਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਜਾਦੂ ਦੀ ਚੂਰਨ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਭਰਮ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਸਾਰ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯਾਵਦ੍ ਵਿਚਾਰਦਹਨੇਨ ਸਮੂਲਦਾਹਂ ਦਗ੍ਧਾ ਨ ਜਰ੍ਜਰਲਤੇਵ ਬਲਾਦ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾ । ਸ਼ਾਖਾਪ੍ਰਤਾਨਗਹਨਾ ਗਹਨਾਨਿ ਤਾਵਨ੍ ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਿ ਸੁਖਦੁਃਖਵਨਾਨਿ ਸੂਤੇ
ਜਦ ਤਕ ਅਗਿਆਨਤਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਡਾਲੀਆਂ ਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਘਣੀ ਹਨ, ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਲਦੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਜੰਗਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਹੇਮੋਰ੍ਮਿਕਾਦਿਵਨ੍ ਮਿਥ੍ਯਾ ਕਚਿਤਾਯਾਃ ਕ੍ਸ਼ਯੋਨ੍ਮੁਖਮ੍ । ਤ੍ਵਮ੍ ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾਯਾਸ਼੍ ਸ਼ृਣੁ ਰਾਘਵ ਕੀਦृਸ਼ਮ੍
ਰਾਘਵ, ਸੁਣ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਅਗਿਆਨਤਾ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਝੂਠੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 'ਮੈਂ' ਤੇ 'ਮੇਰਾ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਕਿਵੇਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਲਵਣੋ ऽਸੌ ਮਹੀਪਾਲਸ੍ ਤਦਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਥਾ ਭ੍ਰਮਮ੍ । ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਦਿਵਸੇ ਗਨ੍ਤੁਂ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਸ੍ ਤਾਂ ਮਹਾਟਵੀਮ੍
ਉਹ ਮਹਾਰਾਜ ਲਵਣ, ਇਹ ਭਰਮ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਉਸ ਵੱਡੀ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਿਆ।
ਯਤ੍ ਤਦ੍ ਦृष੍ਟਂ ਮਯਾ ਦੁਃਖਮ੍ ਅਰਣ੍ਯਾਨੀਂ ਸ੍ਮਰਾਮਿ ਤਾਮ੍ । ਚਿਤ੍ਤਾਦਰ੍ਸ਼ਗਤਾ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਦਾਚਿਲ੍ ਲਭ੍ਯਤੇ ਚ ਸਾ
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦੁੱਖ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਕਈ ਵਾਰੀ ਮਨ ਦੇ ਆਇਨੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਸਚਿਵੈਸ੍ ਸ ਯਯੌ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਪਥਮ੍ । ਪੁਨਰ੍ ਦਿਗ੍ਵਿਜਯਾਯੈਵ ਪ੍ਰਾਪ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਮਹੀਧਰਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਫੈਸਲਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲਿਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਜਿੱਤ ਲਈ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਪੂਰ੍ਵਦਕ੍ਸ਼ਿਣਪਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਯਮਹਾਰ੍ਣਵਤਟਸ੍ਥਲੀਮ੍ । ਬਭ੍ਰਾਮ ਕੌਤੁਕਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਂ ਵ੍ਯੋਮਵੀਥੀਮ੍ ਇਵੋष੍ਣਰੁਕ੍
ਉਹ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਪੂਰਬ, ਦੱਖਣ ਤੇ ਪੱਛਮ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਥੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਤਾਂ ਭਿਤ੍ਤਾਵ੍ ਇਵ ਪੁਰੋਗਤਾਮ੍ । ਦਦਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਰਾਮ੍ ਅਰਣ੍ਯਾਨੀਂ ਪਰਲੋਕਮਹੀਮ੍ ਇਵ
ਫਿਰ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੇ, ਉਸਨੇ ਉਹ ਜੰਗਲ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੰਧ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਹ ਪਰਲੋਕ ਦੀ ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਿਹਰਂਸ੍ ਤਾਂਸ੍ ਤਾਨ੍ ਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਾਨ੍ ਸਕਲਾਨ੍ ਅਪਿ । ਦृष੍ਟਵਾਨ੍ ਦृष੍ਟਵਾਂਸ਼੍ ਚੈਵ ਜ੍ਞਾਤਵਾਂਸ਼੍ ਚ ਵਿਸਿਸ੍ਮਯੇ
ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹਨਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਸਮਝਿਆ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਤਾਨ੍ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਵਾਂਸ਼੍ ਚਾਸੀਦ੍ ਵ੍ਯਾਧਾਨ੍ ਪੁਕ੍ਕਸਜਾਨ੍ ਪੁਰਃ । ਵਿਸ੍ਮਯਾਕੁਲਯਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਭੂਯੋ ਬਭ੍ਰਾਮ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮੀ
ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪੁੱਕਸਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਹੋਰ ਵੀ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ।
ਅਥ ਪ੍ਰਾਪ ਮਹਾਟਵ੍ਯਾਃ ਪਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਧੂਮਧੂਸਰਮ੍ । ਤਮ੍ ਏਵ ਗ੍ਰਾਮਕਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਸੋ ऽਭਵਤ੍ ਪੁष੍ਟਪੁਕ੍ਕਸਃ
ਫਿਰ ਉਹ ਵੱਡੀ ਜੰਗਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਧੂੰਏ ਤੇ ਧੂੜ ਨਾਲ ਹਵਾ ਸੁਪਹਲੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਸੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਕਦੇ ਉਹ ਪੁੱਕਸਾ ਵਧੀਆ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ ਸੀ।
ਤਤ੍ਰਾਪਸ਼੍ਯਜ੍ ਜਨਾਂਸ੍ ਤਾਂਸ੍ ਤਾਂਸ੍ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ੍ ਤਾਸ੍ ਤਾਃ ਕੁਟੀਰਿਕਾਃ । ਤਾਨ੍ ਆਰਾਮਾਞ੍ ਜਲਾਧਾਰਾਂਸ੍ ਤਾਂਸ੍ ਤਾਂਸ਼੍ ਚ ਵਸੁਧਾਤਟਾਨ੍
ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਉਹ ਲੋਕ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ, ਉਹ ਛੋਟੀਆਂ ਝੁੱਗੀਆਂ, ਉਹ ਬਾਗ, ਉਹ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਵੇਖੇ।
ਤਂ ਚਾਕਾਣ੍ਡਪਰਿਭ੍ਰਂਸ਼ਂ ਤਾਨ੍ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਂਸ੍ ਤਾਨ੍ ਵृਤਿਵ੍ਰਜਾਨ੍ । ਤਾਂਸ੍ ਤਥੈਵ ਸਮੁਦ੍ਦੇਸ਼ਾਂਸ੍ ਤਦ੍ਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤੈਕਲਾਞ੍ਛਿਤਾਨ੍
ਉਸਨੇ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਹੋਈ ਤਬਾਹੀ, ਉਹ ਦਰਖ਼ਤ, ਉਹ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਅਤੇ ਉਹ ਥਾਂਵੇਂ ਵੇਖੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰੀਆਂ ਸਨ।
ਅਨ੍ਯਾਸੁ ਵृਦ੍ਧਾਸੁ ਸਬਾष੍ਪਨੇਤ੍ਰਾਸ੍ਵ੍ ਆਰ੍ਤ੍ਯਾਭਿਯੁਕ੍ਤਾਸੁ ਚ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤੀ । ਅਕਾਲਕਾਨ੍ਤਾਰਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਬਨ੍ਧੁਦੁਃਖਾਨ੍ਯ੍ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨਿ ਸਖੀ ਸਖੀषੁ
ਕਿਤੇ ਹੋਰ, ਵੱਡੀਆਂ ਉਮਰ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਅਣਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਗੁਆਉਣ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਦੁੱਖ ਦੱਸ ਰਹੀ ਸੀ।
ਵृਦ੍ਧਾ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧੋਜ੍ਜ੍ਵਲਬਾष੍ਪਾਨੇਤ੍ਰ ਕਨ੍ਥਾਵृਤਾ ਸ਼ੁष੍ਕਕੁਚਾ ਕृਸ਼ਾਙ੍ਗੀ । ਅਵਗ੍ਰਹੋਗ੍ਰਾਸ਼ਨਿਦਗ੍ਧਦੇਸ਼ੇ ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਾਨ੍ਤਾ ਪਰਿਰੋਦਿਤੀਯਮ੍
ਉਮਰਦراز, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਗਲਾ ਰੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਛਾਤੀ ਸੁੱਕ ਗਈ, ਸਰੀਰ ਕਮਜ਼ੋਰ—ਉਹ ਉਸ ਥਾਂ ਵਿਚ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਨੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਹਾ ਪੁਤ੍ਰ ਪੁਤ੍ਰਾਵृਤਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰ ਦਿਨਤ੍ਰਯਾਭੋਜਨਜਰ੍ਜਰਾਙ੍ਗ । ਕृਤ੍ਤੇਸ਼ੁਨਾ ਚਰ੍ਮਣਿ ਜੀਰ੍ਣਦੇਹਾਤ੍ ਕਥਂ ਕ੍ਵ ਮੁਕ੍ਤਾ ਭਵਤਾਸਵਸ੍ ਤੇ
ਹਾ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ! ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਜਖ਼ਮ ਹਨ ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਭੁੱਖੇ ਰਹਿ ਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਥੱਕ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਕਿਵੇਂ, ਕਿੱਥੇ, ਤੇਰਾ ਜੀਵਨ ਉਸ ਕੱਟੇ ਹੋਏ, ਸੜਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਰੁਖਸਤ ਹੋ ਗਿਆ?
ਤਾਲੀਲਤਾਲਮ੍ਬਨਮ੍ ਅਮ੍ਬੁਦਾਰ੍ਦ੍ਰਦਨ੍ਤਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥਾਰੁਣਸਤ੍ਫਲਸ੍ਯ । ਸ੍ਮਰਾਮਿ ਗੁਞ੍ਜਾਫਲਦਾਮਹੇਤੋਃ ਪੁਰਸ੍ ਸ੍ਵਵਧ੍ਵਾ ਰਸਹਾਸਿਨਸ੍ ਤੇ
ਮੈਂ ਗੂੰਜਾ ਫਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿੱਠੀ ਹਾਸੀ, ਤੇ ਤੇਰੇ ਨਮੀਲੇ ਦੰਦਾਂ ਵਿਚ ਰੱਖੀ ਪੱਕੀ ਫਲ, ਤੇ ਤਾਲ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ 'ਤੇ ਝੂਲੇ ਪਾਉਣ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਕਦਮ੍ਬਜਮ੍ਬੀਰਲਵਙ੍ਗਗੁਞ੍ਜਕੁਞ੍ਜਾਨ੍ਤਰ੍ ਅਤ੍ਰਸ੍ਤਤਰਤ੍ਤਰਕ੍ਸ਼ੋਃ । ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਕਦਾ ਨੁ ਭੂਯੋ ਭਯਙ੍ਕਰਾਣ੍ਯ੍ ਆਪ੍ਲੁਤਿਵਲ੍ਗਿਤਾਨਿ
ਕਦੰਬ, ਜੰਬੀਰ, ਲਵੰਗ ਤੇ ਗੂੰਜਾ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ, ਜਿਥੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਕਦੋਂ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਹ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਉੱਚਲਦੇ ਤੇ ਡੁੱਬਦੇ ਵੇਖਾਂਗਾ?
ਨ ਤਾਨਿ ਤਾਮ੍ਬੂਲਵਿਲਾਸਿਨੀਨਾਂ ਮੁਖੇषੁ ਸ਼ੋਭਲਲਿਤਾਨਿ ਸਨ੍ਤਿ । ਤਮਾਲਨੀਲੇ ਚਿਬੁਕੈਕਦੇਸ਼ੇ ਸੁਤਸ੍ਯ ਯਾਨ੍ਯ੍ ਆਸ੍ਯਗਤਾਮਿषਸ੍ਯ
ਬੀੜੀ ਚਬਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨੀਲੇ ਗਲ 'ਤੇ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਮਾਸ ਖਾਣ ਨਾਲ ਪਾਏ ਸਨ।
ਸੁਤਾਪਿ ਨੀਤਾ ਸਹ ਤੇਨ ਭਰ੍ਤ੍ਰਾ ਯਮੇਨ ਯਾਸ੍ਯਾ ਯਮੁਨਾ ਸਮਾਨਾ । ਤਮਾਲਵਲ੍ਲੀ ਸਹਪੁष੍ਪਗੁਚ੍ਛਾ ਸਮੀਰਣੇਨੇਵ ਵਨੇਚਰੇਣ
ਮੇਰੀ ਧੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਈ ਗਈ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਯਮ ਦੇ ਪਾਸ ਜਾਵੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਯਮੁਨਾ ਦਰਿਆ ਯਮੁਨਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਗੁੱਛੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਹੈ।
ਹਾ ਪੁਤ੍ਰਿ ਗੁਞ੍ਜਾਫਲਦਾਮਹਾਰੇ ਸਮੁਨ੍ਨਤਾਭੋਗਪਯੋਧਰਾਙ੍ਗਿ । ਵਾਤੋਲ੍ਲਸਤ੍ਕਜ੍ਜਲਨੀਲਵਰ੍ਣੇ ਪਰ੍ਣਾਮ੍ਬਰੇ ऽਬਾਧਰਜੇ ऽਮ੍ਬੁਦਨ੍ਤੇ
ਹਾਇ ਮੇਰੀ ਧੀ, ਗੁੰਜਾ ਫਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾਈ ਹੋਈ, ਉੱਚੀਆਂ ਤੇ ਭਰੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਵਾਲੀ, ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਨੀਲਾ ਰੰਗ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਧੂੜ ਤੋਂ ਬੇਪਰਵਾਹ।
ਹਾ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੇਨ੍ਦੁਸਮਾਨ ਕਾਨ੍ਤ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨ੍ਤਵਿਲਾਸਿਨੀਸ੍ ਤਾਃ । ਰਤਿਂ ਪ੍ਰਯਾਤੋ ऽਸਿ ਮਮਾਤ੍ਮਜਾਯਾਂ ਨ ਸਾਪਿ ਤੇ ਸੁਸ੍ਥਿਰਤਾਮ੍ ਉਪੇਤਾ
ਹਾਇ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰ, ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਤੂੰ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਧੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ; ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਪੱਕੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕੀ।
ਸਂਸਾਰਨਦ੍ਯਾਸ੍ ਸ੍ਵਤਰਙ੍ਗਭਙ੍ਗੈਃ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਲਾਸੈਰ੍ ਵਿਹਿਤੋਪਹਾਸੈਃ । ਕਿਂ ਨਾਮ ਤੁਚ੍ਛਂ ਨ ਕृਤਂ ਨृਪੋ ऽਸੌ ਯਦ੍ ਯੋਜਿਤਃ ਪੁਕ੍ਕਸਕਨ੍ਯਕਾਯਾਮ੍
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨਦੀ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਾਕ ਬਣਦਾ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਪੁੱਕਸਾ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਕਿਹੜਾ ਵੱਡਾ-ਛੋਟਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ?
ਸਾ ਤ੍ਰਸ੍ਤਸਾਰਙ੍ਗਸਮਾਨਨੇਤ੍ਰਾ ਸ ਤृਪ੍ਤਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਸਮਾਨਵੀਰ੍ਯਃ । ਉਭੌ ਗਤਾਵ੍ ਏਕਪਦੇਨ ਨਾਸ਼ਮ੍ ਆਸ਼ਾ ਸਹਾਰ੍ਥੇਨ ਯਥਾ ਚ ਹੇਮ
ਉਹ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤ੍ਰਿੱਪਤ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਸੀ—ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਪੈਰ ਨਾਲ ਨਾਸ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਆਸ ਤੇ ਧਨ ਇਕਠੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮृਤੇਸ਼੍ਵਰਾਸ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਮਿਤਾਤ੍ਮਜਾਸ੍ਮਿ ਦੁਰ੍ਦੇਸ਼ਯਾਤਾਸ੍ਮਿ ਚ ਦੁਰ੍ਗਤਾਸ੍ਮਿ । ਦੁਰ੍ਜਾਤਜਾਤਾਸ੍ਮਿ ਮਹਾਪਦਾਸ੍ਮਿ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ ਸ੍ਵਯਂ ਵੋਨ੍ਨਮਿਤਾਪਦਾਸ੍ਮਿ
ਮੈਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਪਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਮੁਰਝਾ ਗਏ ਹਨ, ਮੈਂ ਪਰਦੇਸ ਚਲੀ ਗਈ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਬੇਸਹਾਰਾ ਹਾਂ, ਨੀਚ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਹੋਈ ਹਾਂ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਬੇਹਾਲੀ ਦੀ ਗਵਾਹ ਹਾਂ।
ਨੀਚਾਵਮਾਨਪ੍ਰਭਵਸ੍ਯ ਮਨ੍ਯੋਃ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਵਸਨ੍ਨਸ੍ਯ ਕਲਤ੍ਰਕਸ੍ਯ । ਸ਼ੋਕਸ੍ਯ ਵੇਗਾਦ੍ ਅਨਿਵਾਰ੍ਯਵृਤ੍ਤੇਰ੍ ਨਾਰ੍ਯਸ੍ ਸਦੈਕਾਯਤਨਂ ਵਿਨਾਥਾਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਨੀਚਤਾ ਤੇ ਤਿਰਸਕਾਰ ਦਾ ਦੁਖ ਸਹਿ ਰਹੇ ਹਨ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹਨ, ਤੇ ਅਟੱਲ ਗਮ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਹੀ ਇਕੱਲਾ ਸਹਾਰਾ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀਆਂ।
ਦੈਵੋਪਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਬਾਨ੍ਧਵਸ੍ਯ ਮੂਢਸ੍ਯ ਰੂਢਸ੍ਯ ਮਹਾਧਿਭੂਮੌ । ਯਤ੍ ਪ੍ਰਾਣਨਂ ਤਨ੍ ਮਰਣਂ ਮਹਾਪਦ੍ ਯਾ ਸ੍ਯਾਨ੍ ਮृਤਿਰ੍ ਜੀਵਿਤਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਂ ਤਤ੍
ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਤਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਮਨ ਵਿਚ ਭਟਕਦਾ ਤੇ ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਜੀਣਾ ਮਰਨੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ; ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਾਤ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜਨੈਰ੍ ਵਿਹੀਨਸ੍ਯ ਵਿਦੇਸ਼ਵृਤ੍ਤੇਰ੍ ਦੁਃਖਾਨ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਨਿ ਸਮੁਲ੍ਲਸਨ੍ਤਿ । ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਾਖਾਰਸਸਙ੍ਕੁਲਾਨਿ ਤृਣਾਨਿ ਵਰ੍षਾਸ੍ਵ੍ ਇਵ ਪਰ੍ਵਤਸ੍ਯ
ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰਦੇਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਅੰਤਹੀਨ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਤੇ ਘਾਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਦੁੱਖ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਲਪਨ੍ਤੀਂ ਸ੍ਵਕਲਤ੍ਰਵृਦ੍ਧਾਂ ਦਾਸਿਭਿਰ੍ ਆਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਨृਪਸ੍ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਤਾਮ੍ । ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਕਿਂ ਵृਤ੍ਤਮ੍ ਇਹਾਸਿ ਕਾ ਚ ਕਾ ਤੇ ਸੁਤਾ ਕਸ਼੍ ਚ ਪਤਿਸ੍ ਤਵੇਤਿ
ਉਸ ਔਰਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਦਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਹੌਸਲਾ ਦੇ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਇੱਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਤੇਰੀ ਧੀ ਕੌਣ ਹੈ? ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਕੌਣ ਹੈ?'