ਈषਦ੍ਵਿਦਨ੍ ਸ੍ਵਯਂ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਨ੍ਯਤਾਮ੍ ਇਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਗ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸ਼ਮਾਚ੍ ਛਾਮ੍ਯਤਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍
ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਹਿਲਚਲ ਨਾਲ, ਚੇਤਨਾ ਆਪ ਹੀ ਹੋਰ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਰਚਨਾ (ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ) ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਦਾ ਲਈ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਗਸ੍ ਤੁ ਪਰਮਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਸਞ੍ਜ੍ਞੇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ । ਨ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨਾਯਮ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਮ੍ਬਰਸ੍ਯ ਯਥਾਮ੍ਬਰਮ੍
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਮ ਸੱਚ ਦੀ ਇੱਕ ਨਾਂ ਹੀ ਹੈ—ਇਹੀ ਨਿਸਚਿਤ ਗੱਲ ਹੈ; ਇਹ ਨਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਨਾ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ, ਬਿਲਕੁਲ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਅੰਦਰ ਅਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਗਸਮਾਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਅਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਗਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਪਰੇ ਪਰਮਂ ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਹੇਮ੍ਨੀਵ ਕਟਕਭ੍ਰਮਃ
ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ; ਮਨ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤਿ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਭ੍ਰਾਂਤੀ ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਚੂੜੀ ਦੇ ਭਰਮ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਸਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਸਰ੍ਗੋ ऽਸਰ੍ਗਤ੍ਵਮ੍ ਏਤਿ ਵਿਤ੍ਤ੍ਵਸ਼ਮੋਦਯੇ । ਅਸਤ੍ ਸਤ੍ਤਾਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸ੍ਵਤਸ੍ ਸਂਵੇਦਨੋਦਯੇ
ਜਦੋਂ ਮਲਕੀਅਤ ਦਾ ਭਾਵ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅੰਦਰੋਂ ਆਪ ਹੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਅਸਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਂਵੇਦਨਮ੍ ਅਹਮ੍ਭਾਵਸਰ੍ਗਸਮ੍ਭਵਸਮ੍ਭ੍ਰਮਃ । ਅਸਂਵੇਦਨਮ੍ ਆਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਪਰਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਨ ਤਜ੍ ਜਡਮ੍
ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੀ 'ਮੈਂ' ਦੇ ਭਾਵ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਭਰਮ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੁੱਕੂਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਮੂੜਤਾ ਨਹੀਂ।
ਨਾਨੇਨ ਸਰ੍ਗੋ ਨਾਨਾਯਂ ਜ੍ਞਾਸ੍ਯੈਕਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ਿਵਾਤ੍ਮਕਃ । ਪੁਸ੍ਤਕਰ੍ਮਕृਤਾ ਸੇਨਾ ਮृਣ੍ਮਯੀ ਸ਼ਿਲ੍ਪਿਨਾਂ ਯਥਾ
ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਾ ਤਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਨੇਕ ਹੈ, ਨਾ ਇਹ ਅਨੇਕਤਾ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਗਿਆਈ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਫੌਜ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਵਲੋਂ ਇਕੋ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਦਂ ਪੂਰ੍ਣਮ੍ ਅਨਾਰਮ੍ਭਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਵੋਦਯਮ੍ । ਪੂਰ੍ਣੇ ਪੂਰ੍ਣਂ ਪਰਾਪੂਰੈਃ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਏਵਾਵਤਿष੍ਠਤੇ
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਾ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ, ਅਨੰਤ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਪੂਰਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪੂਰਨਤਾ ਆਉਣ ਤੇ ਵੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪੂਰਨਤਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਅਯਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਗਸ੍ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਨਭੋ ਨਭਸਿ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਿਵਂ ਸ਼ਿਵੇ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਜੋਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਮੰਗਲ ਮੰਗਲ ਵਿੱਚ।
ਮਕੁਰਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਸ੍ਥੇ ਨਗਰੇ ਨਗਰਂ ਜਨੇ । ਯਥਾ ਦੂਰਮ੍ ਅਦੂਰਂ ਚ ਤਥੇਸ਼ੇ ਤਦਤਤ੍ਕ੍ਰਮਃ
ਜਿਵੇਂ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਨਗਰ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਨਗਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਨੇੜਤਾ ਤੇ ਦੂਰਤਾ, ਇਹ ਤੇ ਉਹ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਸਦ੍ ਅਭ੍ਯੁਤ੍ਥਿਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਸਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਭ੍ਯੁਦਿਤਂ ਸਦਾ । ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਾਤ੍ ਸਦਾਭਾਸਮ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਮ੍
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੱਚਾ ਵੀ ਲੱਗੇ, ਤਦ ਵੀ ਇਹ ਸਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਵਾ ਹੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਛਲਾਵਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠਾ ਹੀ ਹੈ।
ਆਦਰ੍ਸ਼ਨਗਰਾਕਾਰੇ ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਭਾਸ੍ਵਰੇ । ਦ੍ਵਿਚਨ੍ਦ੍ਰਵਿਭ੍ਰਮਾਭਾਸੇ ਸਰ੍ਗੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਕੇਵ ਸਤ੍ਯਤਾ
ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਨਗਰ ਦੀ ਪਰਛਾਈ, ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਚਮਕ ਜਾਂ ਦੋ ਚੰਦ ਦੇ ਭਰਮ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਅਸਲ ਸੱਚਾਈ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
ਮਾਯਾਚੂਰ੍ਣਪਰਿਕ੍ਸ਼ੇਪਾਦ੍ ਯਥਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਪੁਰਭ੍ਰਮਃ । ਤਥਾ ਸਂਵਿਦਿ ਸਂਸਾਰਸ੍ ਸਾਰੋ ऽਸਾਰਸ਼੍ ਚ ਭਾਸਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਜਾਦੂ ਦੀ ਚੂਰਨ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਭਰਮ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਸਾਰ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯਾਵਦ੍ ਵਿਚਾਰਦਹਨੇਨ ਸਮੂਲਦਾਹਂ ਦਗ੍ਧਾ ਨ ਜਰ੍ਜਰਲਤੇਵ ਬਲਾਦ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾ । ਸ਼ਾਖਾਪ੍ਰਤਾਨਗਹਨਾ ਗਹਨਾਨਿ ਤਾਵਨ੍ ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਿ ਸੁਖਦੁਃਖਵਨਾਨਿ ਸੂਤੇ
ਜਦ ਤਕ ਅਗਿਆਨਤਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਡਾਲੀਆਂ ਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਘਣੀ ਹਨ, ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਲਦੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਜੰਗਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਹੇਮੋਰ੍ਮਿਕਾਦਿਵਨ੍ ਮਿਥ੍ਯਾ ਕਚਿਤਾਯਾਃ ਕ੍ਸ਼ਯੋਨ੍ਮੁਖਮ੍ । ਤ੍ਵਮ੍ ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾਯਾਸ਼੍ ਸ਼ृਣੁ ਰਾਘਵ ਕੀਦृਸ਼ਮ੍
ਰਾਘਵ, ਸੁਣ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਅਗਿਆਨਤਾ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਝੂਠੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 'ਮੈਂ' ਤੇ 'ਮੇਰਾ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਕਿਵੇਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਲਵਣੋ ऽਸੌ ਮਹੀਪਾਲਸ੍ ਤਦਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਥਾ ਭ੍ਰਮਮ੍ । ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਦਿਵਸੇ ਗਨ੍ਤੁਂ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਸ੍ ਤਾਂ ਮਹਾਟਵੀਮ੍
ਉਹ ਮਹਾਰਾਜ ਲਵਣ, ਇਹ ਭਰਮ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਉਸ ਵੱਡੀ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਿਆ।
ਯਤ੍ ਤਦ੍ ਦृष੍ਟਂ ਮਯਾ ਦੁਃਖਮ੍ ਅਰਣ੍ਯਾਨੀਂ ਸ੍ਮਰਾਮਿ ਤਾਮ੍ । ਚਿਤ੍ਤਾਦਰ੍ਸ਼ਗਤਾ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਦਾਚਿਲ੍ ਲਭ੍ਯਤੇ ਚ ਸਾ
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦੁੱਖ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਕਈ ਵਾਰੀ ਮਨ ਦੇ ਆਇਨੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਸਚਿਵੈਸ੍ ਸ ਯਯੌ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਪਥਮ੍ । ਪੁਨਰ੍ ਦਿਗ੍ਵਿਜਯਾਯੈਵ ਪ੍ਰਾਪ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਮਹੀਧਰਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਫੈਸਲਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲਿਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਜਿੱਤ ਲਈ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਪੂਰ੍ਵਦਕ੍ਸ਼ਿਣਪਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਯਮਹਾਰ੍ਣਵਤਟਸ੍ਥਲੀਮ੍ । ਬਭ੍ਰਾਮ ਕੌਤੁਕਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਂ ਵ੍ਯੋਮਵੀਥੀਮ੍ ਇਵੋष੍ਣਰੁਕ੍
ਉਹ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਪੂਰਬ, ਦੱਖਣ ਤੇ ਪੱਛਮ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਥੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਤਾਂ ਭਿਤ੍ਤਾਵ੍ ਇਵ ਪੁਰੋਗਤਾਮ੍ । ਦਦਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਰਾਮ੍ ਅਰਣ੍ਯਾਨੀਂ ਪਰਲੋਕਮਹੀਮ੍ ਇਵ
ਫਿਰ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੇ, ਉਸਨੇ ਉਹ ਜੰਗਲ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੰਧ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਹ ਪਰਲੋਕ ਦੀ ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਿਹਰਂਸ੍ ਤਾਂਸ੍ ਤਾਨ੍ ਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਾਨ੍ ਸਕਲਾਨ੍ ਅਪਿ । ਦृष੍ਟਵਾਨ੍ ਦृष੍ਟਵਾਂਸ਼੍ ਚੈਵ ਜ੍ਞਾਤਵਾਂਸ਼੍ ਚ ਵਿਸਿਸ੍ਮਯੇ
ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹਨਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਸਮਝਿਆ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਤਾਨ੍ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਵਾਂਸ਼੍ ਚਾਸੀਦ੍ ਵ੍ਯਾਧਾਨ੍ ਪੁਕ੍ਕਸਜਾਨ੍ ਪੁਰਃ । ਵਿਸ੍ਮਯਾਕੁਲਯਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਭੂਯੋ ਬਭ੍ਰਾਮ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮੀ
ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪੁੱਕਸਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਹੋਰ ਵੀ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ।
ਅਥ ਪ੍ਰਾਪ ਮਹਾਟਵ੍ਯਾਃ ਪਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਧੂਮਧੂਸਰਮ੍ । ਤਮ੍ ਏਵ ਗ੍ਰਾਮਕਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਸੋ ऽਭਵਤ੍ ਪੁष੍ਟਪੁਕ੍ਕਸਃ
ਫਿਰ ਉਹ ਵੱਡੀ ਜੰਗਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਧੂੰਏ ਤੇ ਧੂੜ ਨਾਲ ਹਵਾ ਸੁਪਹਲੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਸੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਕਦੇ ਉਹ ਪੁੱਕਸਾ ਵਧੀਆ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ ਸੀ।
ਤਤ੍ਰਾਪਸ਼੍ਯਜ੍ ਜਨਾਂਸ੍ ਤਾਂਸ੍ ਤਾਂਸ੍ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ੍ ਤਾਸ੍ ਤਾਃ ਕੁਟੀਰਿਕਾਃ । ਤਾਨ੍ ਆਰਾਮਾਞ੍ ਜਲਾਧਾਰਾਂਸ੍ ਤਾਂਸ੍ ਤਾਂਸ਼੍ ਚ ਵਸੁਧਾਤਟਾਨ੍
ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਉਹ ਲੋਕ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ, ਉਹ ਛੋਟੀਆਂ ਝੁੱਗੀਆਂ, ਉਹ ਬਾਗ, ਉਹ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਵੇਖੇ।
ਤਂ ਚਾਕਾਣ੍ਡਪਰਿਭ੍ਰਂਸ਼ਂ ਤਾਨ੍ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਂਸ੍ ਤਾਨ੍ ਵृਤਿਵ੍ਰਜਾਨ੍ । ਤਾਂਸ੍ ਤਥੈਵ ਸਮੁਦ੍ਦੇਸ਼ਾਂਸ੍ ਤਦ੍ਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤੈਕਲਾਞ੍ਛਿਤਾਨ੍
ਉਸਨੇ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਹੋਈ ਤਬਾਹੀ, ਉਹ ਦਰਖ਼ਤ, ਉਹ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਅਤੇ ਉਹ ਥਾਂਵੇਂ ਵੇਖੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰੀਆਂ ਸਨ।
ਅਨ੍ਯਾਸੁ ਵृਦ੍ਧਾਸੁ ਸਬਾष੍ਪਨੇਤ੍ਰਾਸ੍ਵ੍ ਆਰ੍ਤ੍ਯਾਭਿਯੁਕ੍ਤਾਸੁ ਚ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤੀ । ਅਕਾਲਕਾਨ੍ਤਾਰਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਬਨ੍ਧੁਦੁਃਖਾਨ੍ਯ੍ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨਿ ਸਖੀ ਸਖੀषੁ
ਕਿਤੇ ਹੋਰ, ਵੱਡੀਆਂ ਉਮਰ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਅਣਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਗੁਆਉਣ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਦੁੱਖ ਦੱਸ ਰਹੀ ਸੀ।
ਵृਦ੍ਧਾ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧੋਜ੍ਜ੍ਵਲਬਾष੍ਪਾਨੇਤ੍ਰ ਕਨ੍ਥਾਵृਤਾ ਸ਼ੁष੍ਕਕੁਚਾ ਕृਸ਼ਾਙ੍ਗੀ । ਅਵਗ੍ਰਹੋਗ੍ਰਾਸ਼ਨਿਦਗ੍ਧਦੇਸ਼ੇ ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਾਨ੍ਤਾ ਪਰਿਰੋਦਿਤੀਯਮ੍
ਉਮਰਦراز, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਗਲਾ ਰੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਛਾਤੀ ਸੁੱਕ ਗਈ, ਸਰੀਰ ਕਮਜ਼ੋਰ—ਉਹ ਉਸ ਥਾਂ ਵਿਚ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਨੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਹਾ ਪੁਤ੍ਰ ਪੁਤ੍ਰਾਵृਤਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰ ਦਿਨਤ੍ਰਯਾਭੋਜਨਜਰ੍ਜਰਾਙ੍ਗ । ਕृਤ੍ਤੇਸ਼ੁਨਾ ਚਰ੍ਮਣਿ ਜੀਰ੍ਣਦੇਹਾਤ੍ ਕਥਂ ਕ੍ਵ ਮੁਕ੍ਤਾ ਭਵਤਾਸਵਸ੍ ਤੇ
ਹਾ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ! ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਜਖ਼ਮ ਹਨ ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਭੁੱਖੇ ਰਹਿ ਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਥੱਕ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਕਿਵੇਂ, ਕਿੱਥੇ, ਤੇਰਾ ਜੀਵਨ ਉਸ ਕੱਟੇ ਹੋਏ, ਸੜਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਰੁਖਸਤ ਹੋ ਗਿਆ?
ਤਾਲੀਲਤਾਲਮ੍ਬਨਮ੍ ਅਮ੍ਬੁਦਾਰ੍ਦ੍ਰਦਨ੍ਤਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥਾਰੁਣਸਤ੍ਫਲਸ੍ਯ । ਸ੍ਮਰਾਮਿ ਗੁਞ੍ਜਾਫਲਦਾਮਹੇਤੋਃ ਪੁਰਸ੍ ਸ੍ਵਵਧ੍ਵਾ ਰਸਹਾਸਿਨਸ੍ ਤੇ
ਮੈਂ ਗੂੰਜਾ ਫਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿੱਠੀ ਹਾਸੀ, ਤੇ ਤੇਰੇ ਨਮੀਲੇ ਦੰਦਾਂ ਵਿਚ ਰੱਖੀ ਪੱਕੀ ਫਲ, ਤੇ ਤਾਲ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ 'ਤੇ ਝੂਲੇ ਪਾਉਣ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਕਦਮ੍ਬਜਮ੍ਬੀਰਲਵਙ੍ਗਗੁਞ੍ਜਕੁਞ੍ਜਾਨ੍ਤਰ੍ ਅਤ੍ਰਸ੍ਤਤਰਤ੍ਤਰਕ੍ਸ਼ੋਃ । ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਕਦਾ ਨੁ ਭੂਯੋ ਭਯਙ੍ਕਰਾਣ੍ਯ੍ ਆਪ੍ਲੁਤਿਵਲ੍ਗਿਤਾਨਿ
ਕਦੰਬ, ਜੰਬੀਰ, ਲਵੰਗ ਤੇ ਗੂੰਜਾ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ, ਜਿਥੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਕਦੋਂ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਹ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਉੱਚਲਦੇ ਤੇ ਡੁੱਬਦੇ ਵੇਖਾਂਗਾ?
ਨ ਤਾਨਿ ਤਾਮ੍ਬੂਲਵਿਲਾਸਿਨੀਨਾਂ ਮੁਖੇषੁ ਸ਼ੋਭਲਲਿਤਾਨਿ ਸਨ੍ਤਿ । ਤਮਾਲਨੀਲੇ ਚਿਬੁਕੈਕਦੇਸ਼ੇ ਸੁਤਸ੍ਯ ਯਾਨ੍ਯ੍ ਆਸ੍ਯਗਤਾਮਿषਸ੍ਯ
ਬੀੜੀ ਚਬਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨੀਲੇ ਗਲ 'ਤੇ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਮਾਸ ਖਾਣ ਨਾਲ ਪਾਏ ਸਨ।