ਯਸ਼੍ ਸ਼ੁਕ੍ਤੌ ਰਜਤਾਕਾਰਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਤੇ ਰਜਤਸ੍ਯ ਸਃ । ਨ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯ੍ ਅਣੁਮ੍ ਅਪਿ ਕਣਂ ਕ੍ਸ਼ੀਣਮ੍ ਅਪਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਸਿੱਪ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਉਥੋਂ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਇਕ ਰਤਾ ਵੀ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਅਪਰ੍ਯਾਲੋਚਨੇਨੈਵ ਸਦ੍ ਇਵਾਸਦ੍ ਵਿਰਾਜਤੇ । ਯਥਾ ਸ਼ੁਕ੍ਤੌ ਰਜਤਤਾ ਜਲਂ ਮਰੁਮਰੀਚਿषੁ
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤਾਂ ਝੂਠਾ ਵੀ ਸੱਚਾ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਪ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਜਾਂ ਮਾਰੂਥਲ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਯਨ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤਿਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ । ਅਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਂ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਮृਗਤृष੍ਣਾਸ੍ਵ੍ ਇਵਾਮ੍ਬੁਧੀਃ
ਜੋ ਚੀਜ਼ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਨਾ-ਮੌਜੂਦਗੀ ਵੇਖਣ 'ਤੇ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਨਾ ਵੇਖੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਅਸਦ੍ ਏਵ ਚ ਤਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਕਰਂ ਭਵਤਿ ਚ ਸ੍ਥਿਰਮ੍ । ਬਾਲਾਨਾਂ ਮਰਣਾਯੈਵ ਵੇਤਾਲਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਸਙ੍ਗਮਃ
ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰੀ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪੱਕਾ ਵੀ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਸਿਰਫ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਭੂਤ ਦੀ ਭਟਕਣਾ, ਜੋ ਅਖਿਰਕਾਰ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਹੇਮਤਾਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵੈਕਾਂ ਵਰ੍ਤਤੇ ਹੇਮ੍ਨਿ ਨੇਤਰਤ੍ । ਊਰ੍ਮਿਕਾਕਟਕਾਦਿਤ੍ਵਂ ਤੈਲਾਦਿ ਸਿਕਤਾਸ੍ਵ੍ ਇਵ
ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਵਾਲਾ ਗੁਣ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਜਾਂ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਜਾਂ ਬੁੱਲਬੁਲਾ ਸਿਰਫ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਨੇਹਾਸ੍ਤਿ ਸਤ੍ਯਂ ਨੋ ਮਿਥ੍ਯਾ ਯਦ੍ ਯਥਾ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਤੇ । ਤਤ੍ ਤਥਾਰ੍ਥਕ੍ਰਿਯਾਕਾਰਿ ਬਾਲਯਕ੍ਸ਼ਵਿਕਾਰਵਤ੍
ਇੱਥੇ ਨਾ ਤਾਂ ਸੱਚ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਝੂਠ; ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਹਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰੰਗ-ਬਦਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸਦ੍ ਵਾ ਭਵਤ੍ਵ੍ ਅਸਦ੍ ਵਾਪਿ ਸੁਦृਢਂ ਹृਦਯੇ ਤੁ ਯਤ੍ । ਤਤ੍ ਤਦ੍ ਅਰ੍ਥਕ੍ਰਿਯਾਕਾਰਿ ਵਿषਸ੍ਯੇਵਾਮृਤਕ੍ਰਿਯਾ
ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਝੂਠ, ਜੋ ਕੁਝ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਵੱਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਅਸਰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਰਮੈਵ ਹਿ ਸਾਵਿਦ੍ਯਾ ਮਾਯੈषਾ ਸਂਸृਤਿਰ੍ ਹ੍ਯ੍ ਅਸੌ । ਅਸਤੋ ਨਿष੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਸ੍ਯ ਯਦਾਹਨ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਭਾਵਨਮ੍
ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਝੂਠੀ ਤੇ ਆਧਾਰ ਰਹਿਤ ਚੀਜ਼ 'ਚ 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹੇਮ੍ਨ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨੋਰ੍ਮਿਕਾਦਿਤ੍ਵਮ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਦ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨਾਤ੍ਮਨਿ । ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਾਭਾਵਤਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਏਵਂ ਸ੍ਵਚ੍ਛੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸਮੇ ਪਰੇ
ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕੀੜੇ ਵਾਲੀਆਂ ਖਾਸੀਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਲ ਅਤਮਾ ਵਿੱਚ 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਰਬੋਤਮ, ਸਾਫ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਇਕਸਾਰ ਸਰੂਪ ਹੀ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਸਨਾਤਨਤਾ ਕਾਚਿਨ੍ ਨ ਚ ਕਾਚਿਦ੍ ਵਿਰਿਞ੍ਚਤਾ । ਨ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਤਾ ਕਾਚਿਨ੍ ਨ ਚ ਕਾਚਿਤ੍ ਸੁਰਾਦਿਤਾ
ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਚਨਹਾਰ ਵਾਲੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ। ਨਾ ਕੋਈ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਾਲੀ ਸੁਭਾਵਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸੁਭਾਵਤਾ।
ਨ ਲੋਕਾਨ੍ਤਰਤਾ ਕਾਚਿਨ੍ ਨ ਚ ਸਰ੍ਗਾਦਿਤਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਨ ਮੇਰੁਤਾ ਨਾਮ੍ਬਰਤਾ ਨ ਮਨਸ੍ਤਾ ਨ ਦੇਹਤਾ
ਕੋਈ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੁਭਾਵਤਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਤੇ ਰਚਨਾ ਵਾਲੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ। ਨਾ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਵਾਲੀ, ਨਾ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਲੀ, ਨਾ ਮਨ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ ਸੁਭਾਵਤਾ ਕਿਤੇ ਹੈ।
ਨ ਮਹਾਭੂਤਤਾ ਕਾਚਿਨ੍ ਨ ਚ ਕਾਰਣਤਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਨ ਚਰ੍ਤੁਕਾਲਕਲਨਾ ਨ ਭਾਵਾਭਾਵਵਸ੍ਤੁਤਾ
ਕੋਈ ਵੀ ਵੱਡੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਕਿਤੇ ਹੈ। ਨਾ ਹੀ ਰੁੱਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਕਿਤੇ ਹੈ।
ਤ੍ਵਤ੍ਤਾਹਨ੍ਤਾਤ੍ਮਤਾ ਤਤ੍ਤਾ ਸਤ੍ਤਾਸਤ੍ਤਾ ਨ ਕਾਸ਼੍ਚਨ । ਨ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਭੇਦਕਲਨਾ ਨ ਭਾਵਾਭਾਵਰਞ੍ਜਨਾ
ਕਿਤੇ ਵੀ 'ਤੂੰ', 'ਮੈਂ', 'ਆਪ', 'ਉਹ', ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਈ ਅਸਲੀਅਤ ਨਹੀਂ। ਕਿਤੇ ਵੀ ਵੱਖਰੇਪਣ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਕੁਝ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਨਿਰਾਲਮ੍ਭਂ ਜ੍ਞਮ੍ ਅਚ੍ਛਂ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਸ਼ਿਵਮ੍ । ਅਨਾਮਯਮ੍ ਅਨਾਭਾਸਮ੍ ਅਨਾਮਕਮ੍ ਅਕਾਰਣਮ੍
ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ, ਸਾਫ, ਸਦਾ ਕਾਇਮ, ਮੰਗਲਮਈ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਦਿਖਾਵੇ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਨਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਨ ਸਨ੍ ਨਾਸਨ੍ ਨ ਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤਂ ਨ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਚ । ਮਨੋਵਚੋਭਿਰ੍ ਅਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਸੁਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍
ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਨਾ ਨਾ ਹੋਣਾ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ, ਨਾ ਅੰਤ; ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਪੂਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ। ਮਨ ਜਾਂ ਬੋਲ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਨਾ ਅਖਾਲੀ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਅਵਬੁਦ੍ਧਂ ਮਹਾਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਤਨ੍ ਮਯਾਧੁਨਾ । ਤਥਾਪਿ ਭੂਯਃ ਕਥਯ ਸਰ੍ਗਃ ਕਿਮ੍ ਅਵਲੋਕ੍ਯਤੇ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਇਹ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੀਵੇਂ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ?
ਪਰੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਪਰਂ ਨਾਮ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਇਤ੍ਥਮ੍ ਇਦਨ੍ਤਯਾ । ਨੇਹ ਸਰ੍ਗੋ ਨ ਸਰ੍ਗਾਖ੍ਯਾ ਕਾਚਨਾਸ੍ਤਿ ਕਦਾਚਨ
ਉੱਚੀ ਅਮਨਤਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਉਹ 'ਇਹ' ਤੇ 'ਉਹ' ਵਾਂਗ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਤਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਣ ਦਾ ਕੋਈ ਭਾਵ ਹੈ।
ਮਹਾਰ੍ਣਵਾਮ੍ਭਸੀਵਾਮ੍ਬੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਪਰਮੇ ਪਦੇ । ਜਲਂ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦੀਵ ਨਿਸ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਂ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਣੀ ਆਪਣੀ ਤਰਲਤਾ ਕਰਕੇ ਹਿਲਦਾ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਸਦਾ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਭਾਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨੀਵ ਕਚਤਿ ਨ ਕਚਚ੍ ਚੈਵ ਤਤ੍ ਪਦਮ੍ । ਭਾਸਤੇ ਕਚਨਂ ਭਾਸਾਂ ਪਰਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਕਚਨਂ ਵਿਦੁਃ
ਜਿਵੇਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਨਾ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਨਾ-ਚਮਕਦੀ। ਜੋ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਮਕਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ-ਚਮਕਣ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਧ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾਬ੍ਧੇਰ੍ ਉਦਰੇ ਪਯਃ । ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਪਰੇ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ਇਦਂ ਨਾਨੇਵ ਤਤ੍ਪਰਮ੍
ਉੱਤੇ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਾਣੀ ਹਿਲਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਮ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਓਹੀ ਪਰਮ ਚੇਤਨਾ ਹੈ।
ਈषਦ੍ਵਿਦਨ੍ ਸ੍ਵਯਂ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਨ੍ਯਤਾਮ੍ ਇਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਗ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸ਼ਮਾਚ੍ ਛਾਮ੍ਯਤਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍
ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਹਿਲਚਲ ਨਾਲ, ਚੇਤਨਾ ਆਪ ਹੀ ਹੋਰ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਰਚਨਾ (ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ) ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਦਾ ਲਈ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਗਸ੍ ਤੁ ਪਰਮਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਸਞ੍ਜ੍ਞੇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ । ਨ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨਾਯਮ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਮ੍ਬਰਸ੍ਯ ਯਥਾਮ੍ਬਰਮ੍
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਮ ਸੱਚ ਦੀ ਇੱਕ ਨਾਂ ਹੀ ਹੈ—ਇਹੀ ਨਿਸਚਿਤ ਗੱਲ ਹੈ; ਇਹ ਨਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਨਾ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ, ਬਿਲਕੁਲ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਅੰਦਰ ਅਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਗਸਮਾਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਅਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਗਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਪਰੇ ਪਰਮਂ ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਹੇਮ੍ਨੀਵ ਕਟਕਭ੍ਰਮਃ
ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ; ਮਨ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤਿ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਭ੍ਰਾਂਤੀ ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਚੂੜੀ ਦੇ ਭਰਮ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਸਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਸਰ੍ਗੋ ऽਸਰ੍ਗਤ੍ਵਮ੍ ਏਤਿ ਵਿਤ੍ਤ੍ਵਸ਼ਮੋਦਯੇ । ਅਸਤ੍ ਸਤ੍ਤਾਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸ੍ਵਤਸ੍ ਸਂਵੇਦਨੋਦਯੇ
ਜਦੋਂ ਮਲਕੀਅਤ ਦਾ ਭਾਵ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅੰਦਰੋਂ ਆਪ ਹੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਅਸਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਂਵੇਦਨਮ੍ ਅਹਮ੍ਭਾਵਸਰ੍ਗਸਮ੍ਭਵਸਮ੍ਭ੍ਰਮਃ । ਅਸਂਵੇਦਨਮ੍ ਆਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਪਰਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਨ ਤਜ੍ ਜਡਮ੍
ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੀ 'ਮੈਂ' ਦੇ ਭਾਵ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਭਰਮ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੁੱਕੂਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਮੂੜਤਾ ਨਹੀਂ।
ਨਾਨੇਨ ਸਰ੍ਗੋ ਨਾਨਾਯਂ ਜ੍ਞਾਸ੍ਯੈਕਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ਿਵਾਤ੍ਮਕਃ । ਪੁਸ੍ਤਕਰ੍ਮਕृਤਾ ਸੇਨਾ ਮृਣ੍ਮਯੀ ਸ਼ਿਲ੍ਪਿਨਾਂ ਯਥਾ
ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਾ ਤਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਨੇਕ ਹੈ, ਨਾ ਇਹ ਅਨੇਕਤਾ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਗਿਆਈ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਫੌਜ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਵਲੋਂ ਇਕੋ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਦਂ ਪੂਰ੍ਣਮ੍ ਅਨਾਰਮ੍ਭਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਵੋਦਯਮ੍ । ਪੂਰ੍ਣੇ ਪੂਰ੍ਣਂ ਪਰਾਪੂਰੈਃ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਏਵਾਵਤਿष੍ਠਤੇ
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਾ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ, ਅਨੰਤ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਪੂਰਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪੂਰਨਤਾ ਆਉਣ ਤੇ ਵੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪੂਰਨਤਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਅਯਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਗਸ੍ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਨਭੋ ਨਭਸਿ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਿਵਂ ਸ਼ਿਵੇ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਜੋਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਮੰਗਲ ਮੰਗਲ ਵਿੱਚ।
ਮਕੁਰਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਸ੍ਥੇ ਨਗਰੇ ਨਗਰਂ ਜਨੇ । ਯਥਾ ਦੂਰਮ੍ ਅਦੂਰਂ ਚ ਤਥੇਸ਼ੇ ਤਦਤਤ੍ਕ੍ਰਮਃ
ਜਿਵੇਂ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਨਗਰ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਨਗਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਨੇੜਤਾ ਤੇ ਦੂਰਤਾ, ਇਹ ਤੇ ਉਹ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਸਦ੍ ਅਭ੍ਯੁਤ੍ਥਿਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਸਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਭ੍ਯੁਦਿਤਂ ਸਦਾ । ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਾਤ੍ ਸਦਾਭਾਸਮ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਮ੍
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੱਚਾ ਵੀ ਲੱਗੇ, ਤਦ ਵੀ ਇਹ ਸਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਵਾ ਹੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਛਲਾਵਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠਾ ਹੀ ਹੈ।