ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥਾ ਬੋਧਿਤਾਸ੍ ਸਨ੍ਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਾਚਾਰੇ ਕ੍ਰਮਾਗਤਮ੍ । ਆਚਾਰਮ੍ ਆਚਰਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸੁਪ੍ਤਬੁਦ੍ਧਵਦ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਤਾਃ
ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਕੋਈ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਰ ਕੰਮ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਵਿਚ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ।
ਆਤ੍ਮਾਰਾਮਤਯਾ ਤਾਂਸ੍ ਤਾਸ੍ ਸੁਖਯਨ੍ਤਿ ਨ ਕਾਸ਼੍ਚਨ । ਜਗਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ ਸੁਸਂਸੁਪ੍ਤਾਨ੍ ਰੂਪਾਲੋਕਸ਼੍ਰਿਯੋ ਯਥਾ
ਆਤਮ ਵਿਚ ਰਮਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਕੋਈ ਰੂਪ ਜਾਂ ਚਮਕ ਦੇ ਸੁਆਦ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਭੂਮਿਕਾਸਪ੍ਤਕਂ ਤ੍ਵ੍ ਏਤਦ੍ ਧੀਮਤਾਮ੍ ਏਵ ਗੋਚਰਮ੍ । ਨ ਪਸ਼ੁਸ੍ਥਾਵਰਾਦੀਨਾਂ ਨ ਚ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਾਦਿਚੇਤਸਾਮ੍
ਇਹ ਸੱਤ ਭੂਮੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨਵਾਨਾਂ ਲਈ ਹੀ ਹਨ। ਇਹ ਪਸ਼ੂ, ਪੌਦੇ ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਅਣਜਾਣ ਜਾਂ ਅਜਿਹੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਜ੍ਞਾਨਦਸ਼ਾਮ੍ ਏਤਾਂ ਪਸ਼ੁਮ੍ਲੇਚ੍ਛਾਦਯੋ ऽਪਿ ਯੇ । ਸਦੇਹਾ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਦੇਹਾ ਵਾ ਤੇ ਮੁਕ੍ਤਾ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਜਾਂ ਅਜਾਣ ਲੋਕ ਵੀ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਦੇ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਰ੍ ਹਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਵਿਚ੍ਛੇਦਸ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਤਿ ਵਿਮੁਕ੍ਤਤਾ । ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਕਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਸੌ
ਗਿਆਨ ਹੀ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਤੋੜਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕੇਵਲ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਰਗੀਆਂ ਭ੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ।
ਯੇ ਤੁ ਮੋਹਾਦ੍ ਘਨਾਤ੍ ਤੀਰ੍ਣਾ ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਪਾਵਨਂ ਪਦਮ੍ । ਤੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਭੂਮਿਕਾਸ੍ਵ੍ ਆਸੁ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਲਾਭਪਰਾਯਣਾਃ
ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਗੂੜ੍ਹ ਭੁਲੇਖੇ ਤੋਂ ਬਚ ਗਏ ਹਨ ਪਰ ਪਵਿੱਤਰ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਭੂਮਿਗਤਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਕੇਚਿਦ੍ ਆਨ੍ਤੈਕਭੂਮਿਕਾਃ । ਭੂਮਿਤ੍ਰਯਗਤਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਞ੍ਚਮਭੂਗਤਾਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਾਰੀਆਂ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਕੇਵਲ ਸਭ ਤੋਂ ਅੰਦਰਲੇ ਪੜਾਵ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਤਿੰਨ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਕੁਝ ਪੰਜਵੇਂ ਪੜਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਭੂਮਿषਟ੍ਕਗਤਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਕੇਚਿਤ੍ ਸਾਰ੍ਧੈਕਭੂਮਿਕਾਃ । ਭੂਚਤੁष੍ਟਯਗਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਕੇਚਿਦ੍ ਭੂਮਿਦ੍ਵਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਕੋਈ ਛੇ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਕੋਈ ਇੱਕ ਤੇ ਅੱਧ ਪੜਾਵ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਕੁਝ ਚਾਰ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਦੋ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਭੂਮ੍ਯਂਸ਼ਭਾਜਨਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਕੇਚਿਤ੍ ਸਾਰ੍ਧਤ੍ਰਿਭੂਮਿਕਾਃ । ਕੇਚਿਤ੍ ਸਾਰ੍ਧਚਤੁਰ੍ਭੂਕਾਸ੍ ਸਾਰ੍ਧषਡ੍ਭੂਮਿਕਾਃ ਪਰੇ
ਕੋਈ ਕੁਝ ਪੜਾਵਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਕੋਈ ਤਿੰਨ ਤੇ ਅੱਧ ਪੜਾਵ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਕੁਝ ਚਾਰ ਤੇ ਅੱਧ ਪੜਾਵ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਛੇ ਤੇ ਅੱਧ ਪੜਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਵਿਵੇਕਿਨੋ ਨਰਾ ਲੋਕੇ ਚਰਨ੍ਤ ਇਤਿ ਭੂਮਿषੁ । ਗृਹਾਯਤਨਤਾਪਸ੍ਯ ਦਸ਼ਾਵੇਸ਼ੇषੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ—ਘਰਵਾਲਾ, ਅਰਾਮੀ ਜਾਂ ਤਪੱਸਵੀ—ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।
ਤੇ ਹਿ ਧੀਰਾਸ੍ ਸੁਰਾਜਾਨੋ ਦਸ਼ਾਸ੍ਵ੍ ਆਸੁ ਜਯਨ੍ਤਿ ਤੇ । ਤृਣਾਯਤੇ ਤੁ ਦਿਗ੍ਦਨ੍ਤਿਘਟਾਭਟਪਰਾਜਯਃ
ਇਹੀ ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਉੱਚੇ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਲੀ ਫੌਜ ਦੀ ਹਾਰ ਵੀ ਘਾਹ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ।
ਏਤਾਸੁ ਭੂਮਿषੁ ਜਯਨ੍ਤਿ ਹਿ ਯੇ ਮਹਾਨ੍ਤੋ ਵਨ੍ਦ੍ਯਾਸ੍ ਤ ਏਵ ਹਿ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ਼ਾਤ੍ਰਵਾਸ੍ ਤੇ । ਸਮ੍ਰਾਡ੍ ਵਿਰਾਡ੍ ਅਪਿ ਚ ਯਤ੍ਰ ਤृਣਾਯਤੇ ਤਤ੍ ਸ੍ਫਾਰਂ ਪਦਂ ਝਗਿਤਿ ਤੇ ਸਮਵਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਜਿਹੜੇ ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਹਨ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਵੱਸ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਜਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਹਕੂਮਤ ਵੀ ਘਾਸ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਊਰ੍ਮਿਕਾਸਂਵਿਦਾ ਹੇਮ ਯਥਾ ਵਿਸ੍ਮृਤ੍ਯ ਹੇਮਤਾਮ੍ । ਵਿਰੌਤਿ ਨਾਹਂ ਹੇਮੇਤਿ ਵृਥਾਤ੍ਮਾਹਨ੍ਤਯਾ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਗਹਿਣਾ ਆਪਣੀ ਸੋਨੇ ਵਾਲੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਕੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਖਦਾ ਕਿ 'ਮੈਂ ਸੋਨਾ ਹਾਂ', ਤੇ ਨਾਹ ਹੀ ਵਿਅਰਥ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ 'ਮੈਂ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਹੈ।
ਊਰ੍ਮਿਕਾਸਂਵਿਦੁਦਯਃ ਕਥਂ ਹੇਮ੍ਨੋ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਅਹਮ੍ਭਾਵਾਤ੍ਮਕ ਇਤਿ ਯਥਾਵਦ੍ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਪ੍ਰਭੋ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੋਨੇ ਵਿਚੋਂ ਗਹਿਣੇ ਦੀ ਸੋਚ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਹ 'ਮੈਂ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਕਿਵੇਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਤ ਏਵਾਗਮਾਪਾਯੌ ਪ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯੌ ਨਾਸਤਸ੍ ਸਦਾ । ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਊਰ੍ਮਿਕਾਤ੍ਵਂ ਚ ਸਤੀ ਤੁ ਨ ਕਦਾਚਨ
ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਆਉਣਾ-ਜਾਣਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦਾ ਭਾਵ ਤੇ ਗਹਿਣਾ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਕਦੇ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਹੇਮ ਦੇਹ੍ਯ੍ ਊਰ੍ਮਿਕਾਤ੍ਵਂ ਤ੍ਵਂ ਗृਹਾਣੇਤ੍ਯ੍ ਉਦਿਤੇ ਯਦਿ । ਤਦ੍ ਦੀਯਤੇ ਸੋਰ੍ਮਿਕੇਣ ਤਤ੍ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਜੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜਾਵੇ, 'ਤੂੰ ਗਹਿਣਾ ਬਣ ਜਾ,' ਤੇ ਜੇ ਉਹ ਗਹਿਣਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਗਹਿਣਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਏਵਂ ਚੇਤ੍ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਭੋ ऽਤ੍ਰ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਊਰ੍ਮਿਕਾਤ੍ਵਂ ਤੁ ਕੀਦृਸ਼ਮ੍ । ਅਨਯੈਵਾਰ੍ਥਵਿਚ੍ਛਿਤ੍ਤ੍ਯਾ ਜ੍ਞਾਸ੍ਯਾਮਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਪੁਃ
ਜੇ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਮਾਲਕ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਗਹਿਣਾ ਬਣਨ ਦੀ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਕੇ ਹੀ ਮੈਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸੱਚੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਵਾਂਗਾ।
ਰੂਪਂ ਰਾਘਵ ਨੀਰੂਪਮ੍ ਅਸਤਸ਼੍ ਚੇਨ੍ ਨਿਰੂਪ੍ਯਤੇ । ਤਦ੍ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਤਨਯਾਕਾਰਗੁਣਾਨ੍ ਮੇ ਤ੍ਵਮ੍ ਉਦਾਹਰ
ਰਾਘਵ, ਜੇ ਨਿਰਾਕਾਰ ਤੇ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਬਾਂਝੀ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਗੁਣ ਤੇ ਕੰਮ ਵੀ ਦੱਸ ਦੇ।
ਊਰ੍ਮਿਕਾਤ੍ਵਂ ਮੁਧਾ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਮਾਯੇਵਾਸਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਿਣੀ । ਰੂਪਂ ਤਦ੍ ਏਤਦ੍ ਏਵਾਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਯਨ੍ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਲਹਿਰ ਹੋਣ ਦਾ ਭਰਮ ਵੀ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਇਆ ਵਾਲੀ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਫਿਤਰਤ ਹੈ—ਜੋ ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਭਸਿ ਦ੍ਵੀਨ੍ਦਾਵ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਰੁਚਕਾਦਿषੁ । ਏਤਾਵਦ੍ ਏਵ ਰੂਪਂ ਯਤ੍ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਂ ਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਚੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਚਮਕ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਰੂਪ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਪਕੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਯਸ਼੍ ਸ਼ੁਕ੍ਤੌ ਰਜਤਾਕਾਰਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਤੇ ਰਜਤਸ੍ਯ ਸਃ । ਨ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯ੍ ਅਣੁਮ੍ ਅਪਿ ਕਣਂ ਕ੍ਸ਼ੀਣਮ੍ ਅਪਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਸਿੱਪ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਉਥੋਂ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਇਕ ਰਤਾ ਵੀ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਅਪਰ੍ਯਾਲੋਚਨੇਨੈਵ ਸਦ੍ ਇਵਾਸਦ੍ ਵਿਰਾਜਤੇ । ਯਥਾ ਸ਼ੁਕ੍ਤੌ ਰਜਤਤਾ ਜਲਂ ਮਰੁਮਰੀਚਿषੁ
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤਾਂ ਝੂਠਾ ਵੀ ਸੱਚਾ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਪ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਜਾਂ ਮਾਰੂਥਲ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਯਨ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤਿਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ । ਅਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਂ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਮृਗਤृष੍ਣਾਸ੍ਵ੍ ਇਵਾਮ੍ਬੁਧੀਃ
ਜੋ ਚੀਜ਼ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਨਾ-ਮੌਜੂਦਗੀ ਵੇਖਣ 'ਤੇ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਨਾ ਵੇਖੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਅਸਦ੍ ਏਵ ਚ ਤਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਕਰਂ ਭਵਤਿ ਚ ਸ੍ਥਿਰਮ੍ । ਬਾਲਾਨਾਂ ਮਰਣਾਯੈਵ ਵੇਤਾਲਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਸਙ੍ਗਮਃ
ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰੀ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪੱਕਾ ਵੀ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਸਿਰਫ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਭੂਤ ਦੀ ਭਟਕਣਾ, ਜੋ ਅਖਿਰਕਾਰ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਹੇਮਤਾਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵੈਕਾਂ ਵਰ੍ਤਤੇ ਹੇਮ੍ਨਿ ਨੇਤਰਤ੍ । ਊਰ੍ਮਿਕਾਕਟਕਾਦਿਤ੍ਵਂ ਤੈਲਾਦਿ ਸਿਕਤਾਸ੍ਵ੍ ਇਵ
ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਵਾਲਾ ਗੁਣ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਜਾਂ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਜਾਂ ਬੁੱਲਬੁਲਾ ਸਿਰਫ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਨੇਹਾਸ੍ਤਿ ਸਤ੍ਯਂ ਨੋ ਮਿਥ੍ਯਾ ਯਦ੍ ਯਥਾ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਤੇ । ਤਤ੍ ਤਥਾਰ੍ਥਕ੍ਰਿਯਾਕਾਰਿ ਬਾਲਯਕ੍ਸ਼ਵਿਕਾਰਵਤ੍
ਇੱਥੇ ਨਾ ਤਾਂ ਸੱਚ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਝੂਠ; ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਹਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰੰਗ-ਬਦਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸਦ੍ ਵਾ ਭਵਤ੍ਵ੍ ਅਸਦ੍ ਵਾਪਿ ਸੁਦृਢਂ ਹृਦਯੇ ਤੁ ਯਤ੍ । ਤਤ੍ ਤਦ੍ ਅਰ੍ਥਕ੍ਰਿਯਾਕਾਰਿ ਵਿषਸ੍ਯੇਵਾਮृਤਕ੍ਰਿਯਾ
ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਝੂਠ, ਜੋ ਕੁਝ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਵੱਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਅਸਰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਰਮੈਵ ਹਿ ਸਾਵਿਦ੍ਯਾ ਮਾਯੈषਾ ਸਂਸृਤਿਰ੍ ਹ੍ਯ੍ ਅਸੌ । ਅਸਤੋ ਨਿष੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਸ੍ਯ ਯਦਾਹਨ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਭਾਵਨਮ੍
ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਝੂਠੀ ਤੇ ਆਧਾਰ ਰਹਿਤ ਚੀਜ਼ 'ਚ 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹੇਮ੍ਨ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨੋਰ੍ਮਿਕਾਦਿਤ੍ਵਮ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਦ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨਾਤ੍ਮਨਿ । ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਾਭਾਵਤਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਏਵਂ ਸ੍ਵਚ੍ਛੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸਮੇ ਪਰੇ
ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕੀੜੇ ਵਾਲੀਆਂ ਖਾਸੀਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਲ ਅਤਮਾ ਵਿੱਚ 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਰਬੋਤਮ, ਸਾਫ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਇਕਸਾਰ ਸਰੂਪ ਹੀ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਸਨਾਤਨਤਾ ਕਾਚਿਨ੍ ਨ ਚ ਕਾਚਿਦ੍ ਵਿਰਿਞ੍ਚਤਾ । ਨ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਤਾ ਕਾਚਿਨ੍ ਨ ਚ ਕਾਚਿਤ੍ ਸੁਰਾਦਿਤਾ
ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਚਨਹਾਰ ਵਾਲੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ। ਨਾ ਕੋਈ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਾਲੀ ਸੁਭਾਵਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸੁਭਾਵਤਾ।