ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਜ੍ਜਨਸਮ੍ਪਰ੍ਕਵੈਰਾਗ੍ਯਾਭ੍ਯਾਸਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ । ਸਦਾਚਾਰਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਰ੍ ਯਾ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਸਾ ਵਿਚਾਰਣਾ
ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਵੈਰਾਗ ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਉਪਜਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਵਿਚਾਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰਣਾਸ਼ੁਭੇਚ੍ਛਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇष੍ਵ੍ ਅਰਕ੍ਤਤਾ । ਯਤ੍ਰਾਸ਼ਾਤਨੁਤਾਭਾਵਾਤ੍ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਤਨੁਮਾਨਸਾ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਇੱਛਾ ਰਾਹੀਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਲਈ ਮੋਹ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤੇ ਲੋਭ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ 'ਮਨ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਮਿਕਾਤ੍ਰਿਤਯਾਭ੍ਯਾਸਾਚ੍ ਚਿਤ੍ਤੇ ऽਰ੍ਥਵਿਰਤੇਰ੍ ਵਸ਼ਾਤ੍ । ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਥਿਤੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਉਦਾਹृਤਾ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਭੂਮੀਆਂ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰਾਹੀਂ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤ੍ਵ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ 'ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਿਚ ਟਿਕਣਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਸ਼ਾਚਤੁष੍ਟਯਾਭ੍ਯਾਸਾਦ੍ ਅਸਂਸਙ੍ਗਫਲੇਨ ਵੈ । ਰੂਢਸਤ੍ਤ੍ਵਚਮਤ੍ਕਾਰਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸਂਸਕ੍ਤਿਨਾਮਿਕਾ
ਚੌਦਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਅਭਿਆਸ ਰਾਹੀਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਫਲ ਅਸੰਗਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਸਤ੍ਵ ਦੀ ਅਡੋਲਤਾ ਅਤੇ ਅਚੰਭਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਅਸੰਗਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਮਿਕਾਪਾਞ੍ਚਕਾਭ੍ਯਾਸਾਤ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਰਾਮਤਯਾ ਦृਢਮ੍ । ਆਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਬਾਹ੍ਯਾਨਾਂ ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਮ੍ ਅਭਾਵਨਾਤ੍
ਪੰਜ ਭੂਮੀਆਂ ਦੀ ਅਭਿਆਸ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਪੱਕੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਜਾਂ ਬਾਹਰਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਰਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇਨ ਚਿਰਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨਾਰ੍ਥਬੋਧਨਾਤ੍ । ਪਦਾਰ੍ਥਾਭਾਵਨਾਨਾਮ੍ਨੀ षष੍ਠੀ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਗਤਿਃ
ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਤੇ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ 'ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਅਭਾਵਨਾ' ਨਾਮ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਅਵਸਥਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਭੂਮਿषਟ੍ਕਚਿਰਾਭ੍ਯਾਸਾਦ੍ ਭੇਦਸ੍ਯਾਨੁਪਲਮ੍ਭਤਃ । ਯਤ੍ ਸ੍ਵਭਾਵੈਕਨਿष੍ਠਤ੍ਵਂ ਸਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਤੁਰ੍ਯਗਾ ਗਤਿਃ
ਇਹ ਛੇ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇਪਣ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਣ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ 'ਚੌਥੀ' ਜਾਣੋ।
ਏषਾ ਹਿ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤੇषੁ ਤੁਰ੍ਯਾਵਸ੍ਥੇਹ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਵਿਦੇਹਮੁਕ੍ਤਵਿषਯਂ ਤੁਰ੍ਯਾਤੀਤਮ੍ ਅਤਃ ਪਰਮ੍
ਇਹ ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਜੀਵਨ ਮੁਕਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਰ 'ਚੌਥੀ ਤੋਂ ਪਰੇ' ਅਵਸਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਹ ਮੁਕਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ।
ਯੇ ਹਿ ਨਾਮ ਮਹਾਭਾਗਾਸ੍ ਸਪ੍ਤਮੀਂ ਭੂਮਿਕਾਮ੍ ਇਤਾਃ । ਆਤ੍ਮਾਰਾਮਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ ਤੇ ਮਹਤ੍ ਪਦਮ੍ ਆਗਤਾਃ
ਜੋ ਵੱਡੀ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਸਤਵੀਂ ਭੂਮਿਕਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਦਰਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਨ ਮਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸੁਖਦੁਃਖਰਸਸ੍ਥਿਤੌ । ਪ੍ਰਾਕृਤੇਨਾਰ੍ਯਕਾਰ੍ਯੇਣ ਕਿਂਚਿਤ੍ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਵਾ ਨ ਵਾ
ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਲੋਕ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਦੇ ਰਸ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦੇ। ਉਹ ਕੁਝ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਜਾਂ ਉੱਚੀ ਸੋਚ ਵਾਲੀ ਕਰਤੂਤ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥਾ ਬੋਧਿਤਾਸ੍ ਸਨ੍ਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਾਚਾਰੇ ਕ੍ਰਮਾਗਤਮ੍ । ਆਚਾਰਮ੍ ਆਚਰਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸੁਪ੍ਤਬੁਦ੍ਧਵਦ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਤਾਃ
ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਕੋਈ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਰ ਕੰਮ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਵਿਚ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ।
ਆਤ੍ਮਾਰਾਮਤਯਾ ਤਾਂਸ੍ ਤਾਸ੍ ਸੁਖਯਨ੍ਤਿ ਨ ਕਾਸ਼੍ਚਨ । ਜਗਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ ਸੁਸਂਸੁਪ੍ਤਾਨ੍ ਰੂਪਾਲੋਕਸ਼੍ਰਿਯੋ ਯਥਾ
ਆਤਮ ਵਿਚ ਰਮਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਕੋਈ ਰੂਪ ਜਾਂ ਚਮਕ ਦੇ ਸੁਆਦ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਭੂਮਿਕਾਸਪ੍ਤਕਂ ਤ੍ਵ੍ ਏਤਦ੍ ਧੀਮਤਾਮ੍ ਏਵ ਗੋਚਰਮ੍ । ਨ ਪਸ਼ੁਸ੍ਥਾਵਰਾਦੀਨਾਂ ਨ ਚ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਾਦਿਚੇਤਸਾਮ੍
ਇਹ ਸੱਤ ਭੂਮੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨਵਾਨਾਂ ਲਈ ਹੀ ਹਨ। ਇਹ ਪਸ਼ੂ, ਪੌਦੇ ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਅਣਜਾਣ ਜਾਂ ਅਜਿਹੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਜ੍ਞਾਨਦਸ਼ਾਮ੍ ਏਤਾਂ ਪਸ਼ੁਮ੍ਲੇਚ੍ਛਾਦਯੋ ऽਪਿ ਯੇ । ਸਦੇਹਾ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਦੇਹਾ ਵਾ ਤੇ ਮੁਕ੍ਤਾ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਜਾਂ ਅਜਾਣ ਲੋਕ ਵੀ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਦੇ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਰ੍ ਹਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਵਿਚ੍ਛੇਦਸ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਤਿ ਵਿਮੁਕ੍ਤਤਾ । ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਕਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਸੌ
ਗਿਆਨ ਹੀ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਤੋੜਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕੇਵਲ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਰਗੀਆਂ ਭ੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ।
ਯੇ ਤੁ ਮੋਹਾਦ੍ ਘਨਾਤ੍ ਤੀਰ੍ਣਾ ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਪਾਵਨਂ ਪਦਮ੍ । ਤੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਭੂਮਿਕਾਸ੍ਵ੍ ਆਸੁ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਲਾਭਪਰਾਯਣਾਃ
ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਗੂੜ੍ਹ ਭੁਲੇਖੇ ਤੋਂ ਬਚ ਗਏ ਹਨ ਪਰ ਪਵਿੱਤਰ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਭੂਮਿਗਤਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਕੇਚਿਦ੍ ਆਨ੍ਤੈਕਭੂਮਿਕਾਃ । ਭੂਮਿਤ੍ਰਯਗਤਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਞ੍ਚਮਭੂਗਤਾਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਾਰੀਆਂ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਕੇਵਲ ਸਭ ਤੋਂ ਅੰਦਰਲੇ ਪੜਾਵ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਤਿੰਨ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਕੁਝ ਪੰਜਵੇਂ ਪੜਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਭੂਮਿषਟ੍ਕਗਤਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਕੇਚਿਤ੍ ਸਾਰ੍ਧੈਕਭੂਮਿਕਾਃ । ਭੂਚਤੁष੍ਟਯਗਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਕੇਚਿਦ੍ ਭੂਮਿਦ੍ਵਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਕੋਈ ਛੇ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਕੋਈ ਇੱਕ ਤੇ ਅੱਧ ਪੜਾਵ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਕੁਝ ਚਾਰ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਦੋ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਭੂਮ੍ਯਂਸ਼ਭਾਜਨਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਕੇਚਿਤ੍ ਸਾਰ੍ਧਤ੍ਰਿਭੂਮਿਕਾਃ । ਕੇਚਿਤ੍ ਸਾਰ੍ਧਚਤੁਰ੍ਭੂਕਾਸ੍ ਸਾਰ੍ਧषਡ੍ਭੂਮਿਕਾਃ ਪਰੇ
ਕੋਈ ਕੁਝ ਪੜਾਵਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਕੋਈ ਤਿੰਨ ਤੇ ਅੱਧ ਪੜਾਵ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਕੁਝ ਚਾਰ ਤੇ ਅੱਧ ਪੜਾਵ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਛੇ ਤੇ ਅੱਧ ਪੜਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਵਿਵੇਕਿਨੋ ਨਰਾ ਲੋਕੇ ਚਰਨ੍ਤ ਇਤਿ ਭੂਮਿषੁ । ਗृਹਾਯਤਨਤਾਪਸ੍ਯ ਦਸ਼ਾਵੇਸ਼ੇषੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ—ਘਰਵਾਲਾ, ਅਰਾਮੀ ਜਾਂ ਤਪੱਸਵੀ—ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।
ਤੇ ਹਿ ਧੀਰਾਸ੍ ਸੁਰਾਜਾਨੋ ਦਸ਼ਾਸ੍ਵ੍ ਆਸੁ ਜਯਨ੍ਤਿ ਤੇ । ਤृਣਾਯਤੇ ਤੁ ਦਿਗ੍ਦਨ੍ਤਿਘਟਾਭਟਪਰਾਜਯਃ
ਇਹੀ ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਉੱਚੇ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਲੀ ਫੌਜ ਦੀ ਹਾਰ ਵੀ ਘਾਹ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ।
ਏਤਾਸੁ ਭੂਮਿषੁ ਜਯਨ੍ਤਿ ਹਿ ਯੇ ਮਹਾਨ੍ਤੋ ਵਨ੍ਦ੍ਯਾਸ੍ ਤ ਏਵ ਹਿ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ਼ਾਤ੍ਰਵਾਸ੍ ਤੇ । ਸਮ੍ਰਾਡ੍ ਵਿਰਾਡ੍ ਅਪਿ ਚ ਯਤ੍ਰ ਤृਣਾਯਤੇ ਤਤ੍ ਸ੍ਫਾਰਂ ਪਦਂ ਝਗਿਤਿ ਤੇ ਸਮਵਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਜਿਹੜੇ ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਹਨ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਵੱਸ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਜਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਹਕੂਮਤ ਵੀ ਘਾਸ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਊਰ੍ਮਿਕਾਸਂਵਿਦਾ ਹੇਮ ਯਥਾ ਵਿਸ੍ਮृਤ੍ਯ ਹੇਮਤਾਮ੍ । ਵਿਰੌਤਿ ਨਾਹਂ ਹੇਮੇਤਿ ਵृਥਾਤ੍ਮਾਹਨ੍ਤਯਾ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਗਹਿਣਾ ਆਪਣੀ ਸੋਨੇ ਵਾਲੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਕੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਖਦਾ ਕਿ 'ਮੈਂ ਸੋਨਾ ਹਾਂ', ਤੇ ਨਾਹ ਹੀ ਵਿਅਰਥ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ 'ਮੈਂ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਹੈ।
ਊਰ੍ਮਿਕਾਸਂਵਿਦੁਦਯਃ ਕਥਂ ਹੇਮ੍ਨੋ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਅਹਮ੍ਭਾਵਾਤ੍ਮਕ ਇਤਿ ਯਥਾਵਦ੍ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਪ੍ਰਭੋ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੋਨੇ ਵਿਚੋਂ ਗਹਿਣੇ ਦੀ ਸੋਚ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਹ 'ਮੈਂ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਕਿਵੇਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਤ ਏਵਾਗਮਾਪਾਯੌ ਪ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯੌ ਨਾਸਤਸ੍ ਸਦਾ । ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਊਰ੍ਮਿਕਾਤ੍ਵਂ ਚ ਸਤੀ ਤੁ ਨ ਕਦਾਚਨ
ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਆਉਣਾ-ਜਾਣਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦਾ ਭਾਵ ਤੇ ਗਹਿਣਾ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਕਦੇ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਹੇਮ ਦੇਹ੍ਯ੍ ਊਰ੍ਮਿਕਾਤ੍ਵਂ ਤ੍ਵਂ ਗृਹਾਣੇਤ੍ਯ੍ ਉਦਿਤੇ ਯਦਿ । ਤਦ੍ ਦੀਯਤੇ ਸੋਰ੍ਮਿਕੇਣ ਤਤ੍ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਜੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜਾਵੇ, 'ਤੂੰ ਗਹਿਣਾ ਬਣ ਜਾ,' ਤੇ ਜੇ ਉਹ ਗਹਿਣਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਗਹਿਣਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਏਵਂ ਚੇਤ੍ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਭੋ ऽਤ੍ਰ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਊਰ੍ਮਿਕਾਤ੍ਵਂ ਤੁ ਕੀਦृਸ਼ਮ੍ । ਅਨਯੈਵਾਰ੍ਥਵਿਚ੍ਛਿਤ੍ਤ੍ਯਾ ਜ੍ਞਾਸ੍ਯਾਮਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਪੁਃ
ਜੇ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਮਾਲਕ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਗਹਿਣਾ ਬਣਨ ਦੀ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਕੇ ਹੀ ਮੈਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸੱਚੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਵਾਂਗਾ।
ਰੂਪਂ ਰਾਘਵ ਨੀਰੂਪਮ੍ ਅਸਤਸ਼੍ ਚੇਨ੍ ਨਿਰੂਪ੍ਯਤੇ । ਤਦ੍ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਤਨਯਾਕਾਰਗੁਣਾਨ੍ ਮੇ ਤ੍ਵਮ੍ ਉਦਾਹਰ
ਰਾਘਵ, ਜੇ ਨਿਰਾਕਾਰ ਤੇ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਬਾਂਝੀ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਗੁਣ ਤੇ ਕੰਮ ਵੀ ਦੱਸ ਦੇ।
ਊਰ੍ਮਿਕਾਤ੍ਵਂ ਮੁਧਾ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਮਾਯੇਵਾਸਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਿਣੀ । ਰੂਪਂ ਤਦ੍ ਏਤਦ੍ ਏਵਾਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਯਨ੍ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਲਹਿਰ ਹੋਣ ਦਾ ਭਰਮ ਵੀ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਇਆ ਵਾਲੀ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਫਿਤਰਤ ਹੈ—ਜੋ ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਭਸਿ ਦ੍ਵੀਨ੍ਦਾਵ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਰੁਚਕਾਦਿषੁ । ਏਤਾਵਦ੍ ਏਵ ਰੂਪਂ ਯਤ੍ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਂ ਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਚੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਚਮਕ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਰੂਪ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਪਕੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।