ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਸਂਸृਤਯੋ ਦੀਰ੍ਘਸ੍ਵਪ੍ਨਜਾਗ੍ਰਤ੍ਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਪੁਨਃਪੁਨਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਸ੍ ਤਥੇਤਰਾਃ
ਕੁਝ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਲੰਮੇ ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਜਾਗਣ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਹੋਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁਪਨੇ, ਜਾਂ ਜਾਗਣ ਤੇ ਸੁਪਨੇ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਜ੍ਞਾਨਭੂਮਿਰ੍ ਇਤਿ ਸਪ੍ਤਪਦਾ ਮਯੋਕ੍ਤਾ ਨਾਨਾਵਿਕਾਰਦਪਦਾਨ੍ਤਰਭੇਦਭਿਨ੍ਨਾ । ਅਸ੍ਯਾਸ੍ ਸਮੁਤ੍ਤਰਸਿ ਚਾਰੁਵਿਚਾਰਣਾਭਿਰ੍ ਦृष੍ਟੇ ਪ੍ਰਬੋਧਵਿਮਲੇ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਨੀਤਿ
ਇਹ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸੱਤ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਹ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਦਲਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਵੱਖਰੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਸੋਹਣੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਇਸ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਜਦ ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਤਦ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਆਪ ਹੀ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ।
ਇਮਾਂ ਸਪ੍ਤਪਦਾਂ ਜ੍ਞਾਨਭੂਮਿਮ੍ ਆਕਰ੍ਣਯਾਨਘ । ਨ ਯਯਾ ਜ੍ਞਾਤਯਾ ਮੋਹਪਙ੍ਕੇ ਭੂਯੋ ਨਿਮਜ੍ਜਸਿ
ਇਹ ਸੱਤ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਸੁਣ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ! ਜੇ ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੁੜ ਭੁਲੇਖੇ ਦੇ ਕੀਚੜ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬੇਂਗਾ।
ਵਦਨ੍ਤਿ ਬਹੁਭੇਦੇਨ ਵਾਦਿਨੋ ਯੋਗਭੂਮਿਕਾਃ । ਮਮ ਤ੍ਵ੍ ਅਭਿਮਤਾ ਨੂਨਮ੍ ਇਮਾ ਏਵ ਸ਼ੁਭਪ੍ਰਦਾਃ
ਯੋਗ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵਾਦੀ ਲੋਕ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹੀ ਪੱਧਰ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹਨ।
ਅਵਬੋਧਂ ਵਿਦੁਰ੍ ਜ੍ਞਾਨਂ ਤਦ੍ ਇਦਂ ਸਾਪ੍ਤਭੂਮਿਕਮ੍ । ਮੁਕ੍ਤਿਸ੍ ਤਜ੍ ਜ੍ਞੇਯਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਾ ਭੂਮਿਕਾ ਸਪ੍ਤਕਾਤ੍ ਪਰਮ੍
ਉਹ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸੱਤ ਪੱਧਰਾਂ ਵਾਲੀ ਭੂਮਿ ਹੈ। ਮੁਕਤੀ ਉਸ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਉਪਰ ਦੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਤ੍ਯਾਵਬੋਧੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ ਚੈਵੇਤਿ ਪਰ੍ਯਾਯਨਾਮਨੀ । ਸਤ੍ਯਬੋਧੇਨ ਜੀਵੋ ऽਯਂ ਨੇਹ ਭੂਯਃ ਪ੍ਰਰੋਹਤਿ
ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਇਕੋ ਹੀ ਨਾਮ ਹਨ; ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਇਹ ਜੀਵ ਦੁਬਾਰਾ ਇਥੇ ਨਹੀਂ ਉੱਗਦਾ।
ਜ੍ਞਾਨਭੂਮਿਸ਼੍ ਸ਼ੁਭੇਚ੍ਛਾਖ੍ਯਾ ਪ੍ਰਥਮਾ ਸਮੁਦਾਹृਤਾ । ਵਿਚਾਰਣਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਤ੍ਰ ਤृਤੀਯਾ ਤਨੁਮਾਨਸਾ
ਗਿਆਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿ 'ਸ਼ੁੱਧ ਇੱਛਾ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਦੂਜੀ 'ਵਿਚਾਰ' ਹੈ, ਤੇ ਤੀਜੀ 'ਮਨ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ' ਹੈ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਪਤ੍ਤਿਸ਼੍ ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਤੋ ऽਸਂਸਕ੍ਤਿਨਾਮਿਕਾ । ਪਦਾਰ੍ਥਾਭਾਵਨੀ षष੍ਠੀ ਸਪ੍ਤਮੀ ਤੁਰ੍ਯਗਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਚੌਥੀ ਭੂਮਿ ਹੈ ਪਵਿਤਰਤਾ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਣਾ, ਫਿਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਲੱਗ ਰਹਿਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ। ਛੇਵੀਂ ਹੈ ਮਨ ਵਿਚ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨਾ ਹੋਣਾ, ਤੇ ਸੱਤਵੀਂ ਅਵਸਥਾ ਚੌਥੀ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾਣੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਸਾਮ੍ ਅਨ੍ਤੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਮੁਕ੍ਤਿਸ੍ ਤਸ੍ਯਾਂ ਭੂਯੋ ਨ ਸ਼ੋਚਤੇ । ਏਤਾਸਾਂ ਭੂਮਿਕਾਨਾਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਇਦਂ ਨਿਰ੍ਵਚਨਂ ਸ਼ृਣੁ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੂਮੀਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਵਿਚ ਮੁੜ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੂਮੀਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਸੁਣ।
ਸ੍ਥਿਤਃ ਕਿਂ ਮੂਢ ਏਵਾਸ੍ਮਿ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ੇ ऽਹਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਜ੍ਜਨਮ੍ । ਵੈਰਾਗ੍ਯਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਇਚ੍ਛੇਤਿ ਸ਼ੁਭੇਚ੍ਛੇਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ
ਜੋ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, 'ਕੀ ਮੈਂ ਮੂਰਖ ਹੀ ਹਾਂ ਜਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ? ਮੈਂ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ,'—ਇਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ 'ਪਵਿਤਰ ਇੱਛਾ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਜ੍ਜਨਸਮ੍ਪਰ੍ਕਵੈਰਾਗ੍ਯਾਭ੍ਯਾਸਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ । ਸਦਾਚਾਰਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਰ੍ ਯਾ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਸਾ ਵਿਚਾਰਣਾ
ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਵੈਰਾਗ ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਉਪਜਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਵਿਚਾਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰਣਾਸ਼ੁਭੇਚ੍ਛਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇष੍ਵ੍ ਅਰਕ੍ਤਤਾ । ਯਤ੍ਰਾਸ਼ਾਤਨੁਤਾਭਾਵਾਤ੍ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਤਨੁਮਾਨਸਾ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਇੱਛਾ ਰਾਹੀਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਲਈ ਮੋਹ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤੇ ਲੋਭ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ 'ਮਨ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਮਿਕਾਤ੍ਰਿਤਯਾਭ੍ਯਾਸਾਚ੍ ਚਿਤ੍ਤੇ ऽਰ੍ਥਵਿਰਤੇਰ੍ ਵਸ਼ਾਤ੍ । ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਥਿਤੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਉਦਾਹृਤਾ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਭੂਮੀਆਂ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰਾਹੀਂ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤ੍ਵ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ 'ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਿਚ ਟਿਕਣਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਸ਼ਾਚਤੁष੍ਟਯਾਭ੍ਯਾਸਾਦ੍ ਅਸਂਸਙ੍ਗਫਲੇਨ ਵੈ । ਰੂਢਸਤ੍ਤ੍ਵਚਮਤ੍ਕਾਰਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸਂਸਕ੍ਤਿਨਾਮਿਕਾ
ਚੌਦਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਅਭਿਆਸ ਰਾਹੀਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਫਲ ਅਸੰਗਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਸਤ੍ਵ ਦੀ ਅਡੋਲਤਾ ਅਤੇ ਅਚੰਭਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਅਸੰਗਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਮਿਕਾਪਾਞ੍ਚਕਾਭ੍ਯਾਸਾਤ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਰਾਮਤਯਾ ਦृਢਮ੍ । ਆਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਬਾਹ੍ਯਾਨਾਂ ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਮ੍ ਅਭਾਵਨਾਤ੍
ਪੰਜ ਭੂਮੀਆਂ ਦੀ ਅਭਿਆਸ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਪੱਕੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਜਾਂ ਬਾਹਰਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਰਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇਨ ਚਿਰਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨਾਰ੍ਥਬੋਧਨਾਤ੍ । ਪਦਾਰ੍ਥਾਭਾਵਨਾਨਾਮ੍ਨੀ षष੍ਠੀ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਗਤਿਃ
ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਤੇ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ 'ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਅਭਾਵਨਾ' ਨਾਮ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਅਵਸਥਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਭੂਮਿषਟ੍ਕਚਿਰਾਭ੍ਯਾਸਾਦ੍ ਭੇਦਸ੍ਯਾਨੁਪਲਮ੍ਭਤਃ । ਯਤ੍ ਸ੍ਵਭਾਵੈਕਨਿष੍ਠਤ੍ਵਂ ਸਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਤੁਰ੍ਯਗਾ ਗਤਿਃ
ਇਹ ਛੇ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇਪਣ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਣ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ 'ਚੌਥੀ' ਜਾਣੋ।
ਏषਾ ਹਿ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤੇषੁ ਤੁਰ੍ਯਾਵਸ੍ਥੇਹ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਵਿਦੇਹਮੁਕ੍ਤਵਿषਯਂ ਤੁਰ੍ਯਾਤੀਤਮ੍ ਅਤਃ ਪਰਮ੍
ਇਹ ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਜੀਵਨ ਮੁਕਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਰ 'ਚੌਥੀ ਤੋਂ ਪਰੇ' ਅਵਸਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਹ ਮੁਕਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ।
ਯੇ ਹਿ ਨਾਮ ਮਹਾਭਾਗਾਸ੍ ਸਪ੍ਤਮੀਂ ਭੂਮਿਕਾਮ੍ ਇਤਾਃ । ਆਤ੍ਮਾਰਾਮਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ ਤੇ ਮਹਤ੍ ਪਦਮ੍ ਆਗਤਾਃ
ਜੋ ਵੱਡੀ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਸਤਵੀਂ ਭੂਮਿਕਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਦਰਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਨ ਮਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸੁਖਦੁਃਖਰਸਸ੍ਥਿਤੌ । ਪ੍ਰਾਕृਤੇਨਾਰ੍ਯਕਾਰ੍ਯੇਣ ਕਿਂਚਿਤ੍ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਵਾ ਨ ਵਾ
ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਲੋਕ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਦੇ ਰਸ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦੇ। ਉਹ ਕੁਝ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਜਾਂ ਉੱਚੀ ਸੋਚ ਵਾਲੀ ਕਰਤੂਤ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥਾ ਬੋਧਿਤਾਸ੍ ਸਨ੍ਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਾਚਾਰੇ ਕ੍ਰਮਾਗਤਮ੍ । ਆਚਾਰਮ੍ ਆਚਰਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸੁਪ੍ਤਬੁਦ੍ਧਵਦ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਤਾਃ
ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਕੋਈ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਰ ਕੰਮ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਵਿਚ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ।
ਆਤ੍ਮਾਰਾਮਤਯਾ ਤਾਂਸ੍ ਤਾਸ੍ ਸੁਖਯਨ੍ਤਿ ਨ ਕਾਸ਼੍ਚਨ । ਜਗਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ ਸੁਸਂਸੁਪ੍ਤਾਨ੍ ਰੂਪਾਲੋਕਸ਼੍ਰਿਯੋ ਯਥਾ
ਆਤਮ ਵਿਚ ਰਮਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਕੋਈ ਰੂਪ ਜਾਂ ਚਮਕ ਦੇ ਸੁਆਦ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਭੂਮਿਕਾਸਪ੍ਤਕਂ ਤ੍ਵ੍ ਏਤਦ੍ ਧੀਮਤਾਮ੍ ਏਵ ਗੋਚਰਮ੍ । ਨ ਪਸ਼ੁਸ੍ਥਾਵਰਾਦੀਨਾਂ ਨ ਚ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਾਦਿਚੇਤਸਾਮ੍
ਇਹ ਸੱਤ ਭੂਮੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨਵਾਨਾਂ ਲਈ ਹੀ ਹਨ। ਇਹ ਪਸ਼ੂ, ਪੌਦੇ ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਅਣਜਾਣ ਜਾਂ ਅਜਿਹੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਜ੍ਞਾਨਦਸ਼ਾਮ੍ ਏਤਾਂ ਪਸ਼ੁਮ੍ਲੇਚ੍ਛਾਦਯੋ ऽਪਿ ਯੇ । ਸਦੇਹਾ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਦੇਹਾ ਵਾ ਤੇ ਮੁਕ੍ਤਾ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਜਾਂ ਅਜਾਣ ਲੋਕ ਵੀ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਦੇ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਰ੍ ਹਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਵਿਚ੍ਛੇਦਸ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਤਿ ਵਿਮੁਕ੍ਤਤਾ । ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਕਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਸੌ
ਗਿਆਨ ਹੀ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਤੋੜਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕੇਵਲ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਰਗੀਆਂ ਭ੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ।
ਯੇ ਤੁ ਮੋਹਾਦ੍ ਘਨਾਤ੍ ਤੀਰ੍ਣਾ ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਪਾਵਨਂ ਪਦਮ੍ । ਤੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਭੂਮਿਕਾਸ੍ਵ੍ ਆਸੁ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਲਾਭਪਰਾਯਣਾਃ
ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਗੂੜ੍ਹ ਭੁਲੇਖੇ ਤੋਂ ਬਚ ਗਏ ਹਨ ਪਰ ਪਵਿੱਤਰ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਭੂਮਿਗਤਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਕੇਚਿਦ੍ ਆਨ੍ਤੈਕਭੂਮਿਕਾਃ । ਭੂਮਿਤ੍ਰਯਗਤਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਞ੍ਚਮਭੂਗਤਾਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਾਰੀਆਂ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਕੇਵਲ ਸਭ ਤੋਂ ਅੰਦਰਲੇ ਪੜਾਵ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਤਿੰਨ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਕੁਝ ਪੰਜਵੇਂ ਪੜਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਭੂਮਿषਟ੍ਕਗਤਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਕੇਚਿਤ੍ ਸਾਰ੍ਧੈਕਭੂਮਿਕਾਃ । ਭੂਚਤੁष੍ਟਯਗਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਕੇਚਿਦ੍ ਭੂਮਿਦ੍ਵਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਕੋਈ ਛੇ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਕੋਈ ਇੱਕ ਤੇ ਅੱਧ ਪੜਾਵ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਕੁਝ ਚਾਰ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਦੋ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਭੂਮ੍ਯਂਸ਼ਭਾਜਨਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਕੇਚਿਤ੍ ਸਾਰ੍ਧਤ੍ਰਿਭੂਮਿਕਾਃ । ਕੇਚਿਤ੍ ਸਾਰ੍ਧਚਤੁਰ੍ਭੂਕਾਸ੍ ਸਾਰ੍ਧषਡ੍ਭੂਮਿਕਾਃ ਪਰੇ
ਕੋਈ ਕੁਝ ਪੜਾਵਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਕੋਈ ਤਿੰਨ ਤੇ ਅੱਧ ਪੜਾਵ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਕੁਝ ਚਾਰ ਤੇ ਅੱਧ ਪੜਾਵ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਛੇ ਤੇ ਅੱਧ ਪੜਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਵਿਵੇਕਿਨੋ ਨਰਾ ਲੋਕੇ ਚਰਨ੍ਤ ਇਤਿ ਭੂਮਿषੁ । ਗृਹਾਯਤਨਤਾਪਸ੍ਯ ਦਸ਼ਾਵੇਸ਼ੇषੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ—ਘਰਵਾਲਾ, ਅਰਾਮੀ ਜਾਂ ਤਪੱਸਵੀ—ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।