ਅਚਲੇ ਚਞ੍ਚਲਾਕਾਰਃ ਪਾਦਪੇ ਪਵਨੋ ਯਥਾ । ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਮਨੋ ਦੇਹੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਦੇਹੋ ਨ ਚੇਤਸਿ
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਅਡੋਲ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਚਲ ਹੋ ਕੇ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹਿਲਦਾ-ਡੁੱਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਰੀਰ ਕਦੇ ਵੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਸਰ੍ਵੇषੁ ਸੁਖਦੁਃਖੇषੁ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਕਲਨਾਸੁ ਚ । ਮਨਃ ਕਰ੍ਤृ ਮਨੋ ਭੋਕ੍ਤृ ਮਾਨਸਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਾਨਵਮ੍
ਸਾਰੇ ਸੁਖਾਂ ਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਹਰ ਇਕ ਸੋਚ ਵਿਚ, ਮਨ ਹੀ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਹੀ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮਨ ਨੂੰ ਹੀ ਅਸਲ ਇਨਸਾਨ ਸਮਝ।
ਅਤ੍ਰ ਤੇ ਸ਼ृਣੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਮ੍ ਇਮਮ੍ ਅਦ੍ਭੁਤਮ੍ । ਲਵਣੋ ऽਸੌ ਯਥਾ ਯਾਤਸ਼੍ ਚਣ੍ਡਾਲਤ੍ਵਂ ਮਨੋਭ੍ਰਮਾਤ੍
ਹੁਣ ਤੂੰ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਕ ਅਜੀਬ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਕਿਵੇਂ ਲਵਣ ਨੇ ਮਨ ਦੇ ਭਰਮ ਨਾਲ ਚੰਡਾਲ ਬਣ ਗਿਆ।
ਮਨਃ ਕਰ੍ਮਫਲਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਸ਼ੁਭਂ ਵਾਸ਼ੁਭਮ੍ ਏਵ ਵਾ । ਯਥੈਤਦ੍ ਬੁਧ੍ਯਸੇ ਨੂਨਂ ਤਥਾਕਰ੍ਣਯ ਰਾਘਵ
ਮਨ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ, ਚੰਗੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਮਾੜੇ, ਆਪ ਹੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਜ਼ਰੂਰ ਸਮਝ ਲਵੇਂਗਾ, ਐ ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਕੁਲੋਤ੍ਥੇਨ ਲਵਣੇਨ ਪੁਰਾਨਘ । ਏਕਾਨ੍ਤੈਕੋਪਵਿष੍ਟੇਨ ਚਿਨ੍ਤਿਤਂ ਮਨਸਾ ਚਿਰਮ੍
ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਲਵਣ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਇਕ ਵਾਰੀ ਇਕੱਲਾ ਬੈਠ ਕੇ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ।
ਪਿਤਾਮਹੋ ਮੇ ਸੁਮਹਾਨ੍ ਰਾਜਸੂਯਸ੍ਯ ਯਾਜਕਃ । ਅਹਂ ਤਸ੍ਯ ਕੁਲੇ ਜਾਤਸ੍ ਤਂ ਯਜੇ ਮਨਸਾ ਮਖਮ੍
ਮੇਰੇ ਦਾਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਸਨ, ਉਹ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹਾਂ ਤੇ ਉਹੀ ਯਜਨ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਇਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਮਨਸਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਭਾਰਮ੍ ਆਦਿਤਃ । ਰਾਜਸੂਯਸ੍ਯ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾਯਾਂ ਵਿਵੇਸ਼ ਸ ਮਹੀਪਤਿਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਰਾਜਸੂਯ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।
ऋਤ੍ਵਿਜਸ਼੍ ਚਾਰ੍ਚਯਾਮ੍ ਆਸ ਪੂਜਯਾਮ੍ ਆਸ ਸਨ੍ਮੁਨੀਨ੍ । ਦੇਵਤਾ ਵਨ੍ਦਯਾਮ੍ ਆਸ ਜ੍ਵਾਲਯਾਮ੍ ਆਸ ਪਾਵਕਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਯਜਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਚੰਗੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ।
ਤਸ੍ਯੇਤ੍ਥਂ ਯਜਮਾਨਸ੍ਯ ਮਨਸ੍ਯ੍ ਉਪਵਨਾਨ੍ਤਰੇ । ਯਯੌ ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ੍ ਸਾਗ੍ਰੋ ਦੇਵਰ੍षਿਦ੍ਵਿਜਪੂਜਯਾ
ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਯਜਮਾਨ ਦਾ ਮਨ ਉਪਵਨ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪੂਰਾ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਿਆ।
ਭੂਤੇਭ੍ਯੋ ਦ੍ਵਿਜਪੂਰ੍ਵੇਭ੍ਯੋ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਸ੍ਵਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । ਵ੍ਯਬੁਧ੍ਯਤ ਦਿਨਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਸ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਉਪਵਨੇ ਨृਪਃ
ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਜਾਗ ਪਿਆ।
ਏਵਂ ਸ ਲਵਣੋ ਰਾਜਾ ਰਾਜਸੂਯਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ । ਮਨਸੈਵ ਹਿ ਪੁष੍ਟੇਨ ਯੁਕ੍ਤਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਫਲੇਨ ਚ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਵਣ ਰਾਜੇ ਨੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਅਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਰਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਭੋਕ੍ਤਾਰਂ ਸੁਖਦੁਃਖਯੋਃ । ਤਦ੍ ਅਨਾਦਾਵ੍ ਅਨਾਯਾਸੇ ਸਤ੍ਯੇ ਯੋਜਯ ਰਾਘਵ
ਇਸ ਲਈ, ਮਨ ਨੂੰ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦਾ ਭੋਗੀ ਜਾਣ, ਅਤੇ ਹੇ ਰਾਘਵ, ਉਸ ਅਦਿ ਰਹਿਤ ਤੇ ਆਸਾਨ ਸਚ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਲੈ।
ਪੂਰ੍ਣੇ ਚੇਤਸਿ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਃ ਪੁਮਾਨ੍ ਨष੍ਟੇ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਦੇਹੋ ऽਹਮ੍ ਇਤਿ ਯੇषਾਂ ਤੁ ਨਿਸ਼੍ਚਯਸ੍ ਤੈਰ੍ ਅਲਂ ਬੁਧੈਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਮਨ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਹਾਂ', ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਗਿਆਨੀ ਕੋਈ ਲੈਣਾ-ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ।
ਪੂਰ੍ਣੇ ਵਿਵੇਕਵਤਿ ਚੇਤਸਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੇ ਦੁਃਖਾਨ੍ਯ੍ ਅਲਂ ਵਿਗਲਿਤਾਨਿ ਵਿਵਿਕ੍ਤਬੁਦ੍ਧੇਃ । ਭਾਸ੍ਵਤ੍ਕਰਪ੍ਰਕਟਿਤੇ ਨਨੁ ਪਦ੍ਮषਣ੍ਡੇ ਸਙ੍ਕੋਚਜਾਡ੍ਯਤਿਮਿਰਾਣਿ ਚਿਰਂ ਕृਤਾਨਿ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਿਸ ਦੀ ਬੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਕੌਲ ਦੇ ਪੰਡ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰਹੀ ਹੋਈ ਸਹਿਮੀ ਹੋਈ ਤੇ ਸੁਸਤਤਾ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰਾਜਸੂਯਫਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਲਵਣੇਨ ਖਿਲ ਪ੍ਰਭੋ । ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਕਿਮ੍ ਇਵਾਤ੍ਰ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਲ੍ਪਨਾਜਾਲਸ਼ਮ੍ਬਰੇ
ਲਵਣ ਨੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਖੇਤ ਦੇ ਮਾਲਕ। ਇਸ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਜਾਲ ਵਿਚ ਹੋਰ ਕਿਹੜਾ ਸਬੂਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਯਦਾ ਸ਼ਾਮ੍ਬਰਿਕਃ ਕਾਲੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਲਾਵਣੀਂ ਸਭਾਮ੍ । ਤਦਾਹਮ੍ ਅਵਸਂ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ੇਣ ਦृष੍ਟਵਾਨ੍
ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਂਬਰਿਕਾ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਲਵਣ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਮੈਂ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਿੱਧਾ ਦੇਖਿਆ।
ਅਹਂ ਸਭ੍ਯੈਸ੍ ਤਤਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਗਤੇ ਸ਼ਮ੍ਬਰਕਾਰਿਣਿ । ਕਿਮ੍ ਏਤਦ੍ ਇਤਿ ਯਤ੍ਨੇਨ ਪृष੍ਟਸ਼੍ ਚ ਲਵਣੇਨ ਚ
ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਂਬਰਿਕਾ ਅੰਦਰ ਆਇਆ, ਮੈਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਲਵਣ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕੀ ਹੈ?
ਚਿਨ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾ ਮਯਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰ ਯਤ੍ ਕਥਿਤਂ ਤਤਃ । ਸ਼ृਣੁ ਤਤ੍ ਤੇ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਰਾਮ ਸ਼ਾਮ੍ਬਰਿਕੇਹਿਤਮ੍
ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਉਥੇ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਸੋਚਿਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਰਾਮਾ, ਸ਼ਾਂਬਰਿਕਾ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਰਾਜਸੂਯਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤਾਰੋ ਯੇ ਹਿ ਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਬ੍ਦਿਕਮ੍ । ਆਪਦ੍ਦੁਃਖਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਨਾਨਾਕਾਰਦਸ਼ਾਮਯਮ੍
ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਤਸ਼੍ ਸ਼ਕ੍ਰੇਣ ਗਗਨਾਦ੍ ਦੁਃਖਾਯ ਲਵਣਸ੍ਯ ਸਃ । ਪ੍ਰਹਿਤੋ ਦੇਵਦੂਤੋ ਹਿ ਰਾਮ ਸ਼ਾਮ੍ਬਰਿਕਾਕृਤਿਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਰਾਮਾ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਬਰਿਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੇਵਦੂਤ ਲਵਣ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ।
ਰਾਜਸੂਯਕ੍ਰਿਯਾਕਰ੍ਤੁਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਾਪਦਮ੍ । ਅਗਚ੍ਛਤ੍ ਸ੍ਵਨਭੋਮਾਰ੍ਗਂ ਸੁਰਸਿਦ੍ਧਨਿषੇਵਿਤਮ੍
ਰਾਜਸੂਯ ਕਰਤਾਰ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸਮਾਨੀ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਭਾਵਰਾਸ਼ਿਸ੍ ਤਥਾ ਬੋਧੇ ਸਰ੍ਵੋ ਯਾਤ੍ਯ੍ ਏਕਪਿਣ੍ਡਤਾਮ੍ । ਵਿਚਿਤ੍ਰਮृਦ੍ਭਾਣ੍ਡਗਣੋ ਯਥਾਪਕ੍ਵੋ ਜਲੇ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਜਾਗਣ ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੀਦृਸ਼੍ਯੋ ਭਗਵਨ੍ ਯੋਗਭੂਮਿਕਾਸ੍ ਸਪ੍ਤ ਸਿਦ੍ਧਿਦਾਃ । ਸਮਾਸੇਨੇਤਿ ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਸਰ੍ਵਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਦਾਂ ਵਰ
ਪੂਜਨਯੋਗ ਜੀ, ਉਹ ਸੱਤ ਯੋਗ ਦੀਆਂ ਪੜ੍ਹਾਵਾਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋ।
ਅਜ੍ਞਾਨਭੂਸ੍ ਸਪ੍ਤਪਦਾ ਜ੍ਞਭੂਸ੍ ਸਪ੍ਤਪਦੈਵ ਚ । ਪਦਾਨ੍ਤਰਾਣ੍ਯ੍ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਾਨ੍ਯ੍ ਅਥੈਤਯੋਃ
ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਵੀ ਵੀ ਸੱਤ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਵੀ ਵੀ ਸੱਤ ਹੀ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬੇਅੰਤ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ੍ਵਯਤ੍ਨਮਾਧਵਰਸਾਨ੍ ਮਹਾਸਤ੍ਤਾਤਰੌ ਲਤੇ । ਏਤੇ ਪ੍ਰਤਿਪਦਂ ਬਦ੍ਧਮੂਲੇ ਸ੍ਵਂ ਫਲਤਃ ਫਲਮ੍
ਆਤਮ-ਉਦਮ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਅਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ, ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਪੜ੍ਹਾਵ 'ਤੇ, ਆਪਣੀ ਜੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਨੀਂਹ ਤੋਂ, ਆਪਣਾ ਫਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰ ਸਪ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰਤ੍ਵਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਭੁਵਸ਼੍ ਸ਼ृਣੁ । ਤਤਸ੍ ਸਪ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰਤ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੋष੍ਯਸਿ ਜ੍ਞਾਨਭੂਮਿਜਮ੍
ਹੁਣ ਤੂੰ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੱਤ ਕਿਸਮਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਫਿਰ ਤੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੱਤ ਕਿਸਮਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੁਣੇਗਾ।
ਸ੍ਵਰੂਪਾਵਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਮੁਕ੍ਤਿਸ੍ ਤਦ੍ਭ੍ਰਂਸ਼ੋ ऽਹਨ੍ਤ੍ਵਵੇਦਨਮ੍ । ਏਤਤ੍ ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ੇਪਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤਜ੍ਜ੍ਞਤ੍ਵਾਜ੍ਞਤ੍ਵਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਣਾ 'ਮੈਂ' ਤੇ 'ਮੈਂ ਨਹੀਂ' ਵਾਲਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਹੀ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਸਂਵਿਤ੍ਤੇਸ੍ ਸ੍ਵਰੂਪਾਨ੍ ਨ ਚਲਨ੍ਤਿ ਯੇ । ਰਾਗਦ੍ਵੇषੋਦਯਾਭਾਵਾਤ੍ ਤੇषਾਂ ਨਾਜ੍ਞਤ੍ਵਸਮ੍ਭਵਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਚਿੱਤ-ਸੁਰਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਗ ਤੇ ਦਵੈਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦਾ।
ਯਤ੍ ਸ੍ਵਰੂਪਪਰਿਭ੍ਰਂਸ਼ਸ਼੍ ਚੇਤ੍ਯਾਰ੍ਥਪਰਿਮਜ੍ਜਨਮ੍ । ਏਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਪਰੋ ਮੋਹੋ ਨ ਭੂਤੋ ਨ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਵਸਤੂਵਾਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਣਾ ਹੀ ਮੋਹ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮੋਹ ਨਾਹ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾਹ ਹੋਵੇਗਾ।
ਅਰ੍ਥਾਦ੍ ਅਰ੍ਥਾਨ੍ਤਰਂ ਚਿਤ੍ਤੇ ਯਾਤੇ ਮਧ੍ਯੇ ਹਿ ਯਾ ਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਨਿਰਸ੍ਤਮਨਨਾਙ੍ਕਾਸੌ ਸ੍ਵਰੂਪਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਵਸਤੂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਹਾਲਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਛਾਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ—ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸਥਿਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।