ਰਜ੍ਜੁਸਰ੍ਪਵਿਕਲ੍ਪੌ ਦ੍ਵਾਵ੍ ਅਜ੍ਞਾਨੈਕੋਪਕਲ੍ਪਿਤੌ । ਜ੍ਞੇਨ ਤ੍ਵ੍ ਏਕੈਵ ਨਿਰ੍ਣੀਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦृष੍ਟਿਰ੍ ਅਕृਤ੍ਰਿਮਾ
ਰੱਸੀ ਤੇ ਸੱਪ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਹੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੀ ਨਿਸਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਨਿਰਲੇਪ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ।
ਮਾ ਭਵਾਜ੍ਞੋ ਭਵ ਜ੍ਞਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਜਹਿ ਸਂਸਾਰਵਾਸਨਾਃ । ਅਨਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਭਾਵੇਨ ਕਿਮ੍ ਅਨ੍ਯ ਇਵ ਰੋਦਿषਿ
ਅਗਿਆਨ ਨਾ ਰਹੋ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਬਣੋ। ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਲਗਨਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦੋ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾ-ਅਸਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਦੂਜੇ ਵਾਂਗ ਰੋਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ?
ਕਸ੍ ਤਵਾਯਂ ਜਡੋ ਮੂਕੋ ਦੇਹੋ ਭਵਤਿ ਰਾਘਵ । ਯਦਰ੍ਥਂ ਸੁਖਦੁਃਖਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਅਵਸ਼ਃ ਪਰਿਹੀਯਤੇ
ਰਾਘਵ, ਇਹ ਮੂਰਖ ਤੇ ਗੂੰਗਾ ਸਰੀਰ ਤੇਰਾ ਕੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਤੂੰ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਯਥਾ ਹਿ ਕਾष੍ਠਜਤੁਨੋਰ੍ ਯਥਾ ਬਦਰਕੁਣ੍ਡਯੋਃ । ਸ਼੍ਲਿष੍ਟਯੋਰ੍ ਅਪਿ ਨੈਕਤ੍ਵਂ ਦੇਹਦੇਹਵਤੋਸ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਤੇ ਰਾਲ, ਜਾਂ ਦੋ ਬੇਰੀਆਂ ਦੇ ਕੌਂਡੇ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਤੇ ਜਿੰਦ ਵਿਚ ਇਕਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਭਸ੍ਤ੍ਰਾਦਾਹੇ ਯਥਾ ਦਾਹੋ ਨ ਭਸ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਵਰ੍ਤਿਨਃ । ਪਵਨਸ੍ਯ ਤਥਾ ਦੇਹਨਾਸ਼ੇ ਨਾਤ੍ਮ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਭੱਠੀ ਵਿਚ ਅੱਗ ਹੋਣ ਨਾਲ ਭੱਠੀ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਦੁਃਖਿਤੋ ऽਹਂ ਸੁਖਾਢ੍ਯੋ ऽਹਮ੍ ਇਤਿ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤੀ ਰਘੂਦ੍ਵਹ । ਅਨਯੋਪਹਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਦੁष੍ਪਾਰੇਹ ਕਦਰ੍ਥਨਾ
ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, 'ਮੈਂ ਦੁੱਖੀ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹਾਂ' — ਐਸਾ ਭ੍ਰਮ ਮਨ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਤਕਲੀਫ਼ ਪਾਰ ਕਰਨੀ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ।
ਮਿਥ੍ਯੈਵਾਨਰ੍ਥਕਾਰਿਣ੍ਯਾ ਮਨੋਮਨਨਪੀਨਯਾ । ਅਨਯਾ ਦੁਃਖਦਾਯਿਨ੍ਯਾ ਮਹਾਮੋਹਮਲਾਨ੍ਧਯਾ
ਇਹ ਝੂਠੀ, ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਫੁਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੋਚ — ਇਹ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਵੱਡੇ ਭਟਕਣ ਦੀ ਗੰਦ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ —
ਚਨ੍ਦ੍ਰਬਿਮ੍ਬੇ ਸੁਧਾਰ੍ਦ੍ਰੇ ऽਪਿ ਕृਤ੍ਵਾ ਰੌਰਵਕਲ੍ਪਨਾਮ੍ । ਨਾਰਕਂ ਦਾਹਸਂਸ਼ੋषਦੁਃਖਂ ਸਮਨੁਭੂਯਤੇ
ਜੇ ਚੰਦ ਦੀ ਚਕਤੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਹੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਕੋਈ ਉਸਨੂੰ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਸਮਝ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਰਕ ਵਾਲੇ ਸੜਨ ਅਤੇ ਸੁੱਕਣ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਲਲੋਲੋਚ੍ਚਕਲ੍ਹਾਰਪੁष੍ਪਸ਼ੀਤਲਵੀਚਿषੁ । ਸਰਸ੍ਸੁ ਮृਗਤृष੍ਣਾਢ੍ਯਂ ਮਹਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪਰਿਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਜਲ ਦੀ ਠੰਡੀ ਲਹਿਰਾਂ, ਜਲ ਵਿੱਚ ਹਿਲਦੇ ਕੌਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਹੱਤਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨਭੋਨਗਰਨਿਰ੍ਮਾਣਪਾਤੋਤ੍ਪਤਨਸਮ੍ਭ੍ਰਮਾਃ । ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦਿष੍ਵ੍ ਅਨੁਭੂਯਨ੍ਤੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰਸੁਖਦੁਃਖਦਾਃ
ਸੁਪਨੇ ਆਦਿ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਉਣ, ਡਿੱਗਣ ਜਾਂ ਉੱਡਣ ਦੀ ਉਤਸ਼ਾਹਤਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸਂਸਾਰਵਾਸਨਾ ਚੇਤੋ ਯਦਿ ਨਾਮ ਨ ਪੂਰਯੇਤ੍ । ਤਜ੍ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਂਰਮ੍ਭਾਃ ਕਂ ਨਯੇਯੁਰ੍ ਇਹਾਪਦਮ੍
ਜੇ ਮਨ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਵਾਸਨਾ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜਾਗਣ ਜਾਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀਆਂ ਉਲਝਣਾਂ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ।
ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਰੌਰਵਾਵੀਚਿਨਰਕਾਨਰ੍ਥਸ਼ਾਸਨਾਃ । ਮਿਥ੍ਯਾਜ੍ਞਾਨੇ ਗਤੇ ਵृਦ੍ਧਿਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗੋਪਵਨਭੂਮਿषੁ
ਰੌਰਵ, ਅਵੀਚੀ ਤੇ ਹੋਰ ਨਰਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜਾ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ, ਝੂਠੀ ਗਿਆਨ ਹੋਣ ਤੇ, ਸਵਰਗ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਨਯਾ ਵੇਧਿਤਂ ਚੇਤੋ ਬਿਸਤਨ੍ਤਾਵ੍ ਅਪਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਖਿਲਸਂਸਾਰਸਾਗਰਾਵਰ੍ਤਵਿਭ੍ਰਮਮ੍
ਜਦੋਂ ਇਹ ਅਗਿਆਨ ਮਨ ਨੂੰ ਵਿਆਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਧਾਗੇ ਦਾ ਇਕ ਰੇਸ਼ਾ ਵੀ ਪਲ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਭਟਕਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨਯੋਪਹਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਰਾਜ੍ਯ ਏਵ ਹਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ । ਤਾਸ੍ ਤਾ ਦਸ਼ਾ ਜਨੋ ਯਾਤਿ ਯਾ ਨ ਯੋਗ੍ਯਾਸ਼੍ ਸ਼੍ਵਪਾਕਿਨਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆਂ ਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਉਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਉਟਕਾਸਟਾਂ ਲਈ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਰਾਮ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਵਾਸਨਾਂ ਭਵਬਨ੍ਧਨੀਮ੍ । ਸਰ੍ਵਭਾਵਮਯੀਂ ਤਿष੍ਠ ਨੀਰਾਗਸ੍ ਸ੍ਫਟਿਕੋ ਯਥਾ
ਇਸ ਲਈ, ਰਾਮਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਾਲੀ ਵਾਸਨਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰਹੋ, ਬਿਨਾ ਲਗਨ ਦੇ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਾਂਗ।
ਤਿष੍ਠਤਸ੍ ਤਵ ਕਾਰ੍ਯੇषੁ ਮਾਸ੍ਤੁ ਰਾਗਾਨੁਰਞ੍ਜਨਾ । ਸ੍ਫਟਿਕਸ੍ਯੇਵ ਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਾਨਿ ਗृਹ੍ਣਤਃ
ਜਦ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਦੀ ਰੰਗਤ ਨਾ ਆਵੇ—ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਅਨੇਕ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪ ਅਣਛੁਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਗਤਕੌਤੁਕਸਙ੍ਗਸਮਿਦ੍ਧਯਾ ਯਦਿ ਕਰੋषਿ ਸਦੈਵ ਹਿ ਲੀਲਯਾ । ਵਰਧਿਯਾ ਜਗਤਿ ਪ੍ਰਕृਤਿਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ ਤਦ੍ ਅਸਿ ਕੇਨ ਮਹਾਨ੍ ਉਪਮੀਯਸੇ
ਜੇ ਤੇਰਾ ਮਨ ਜਿਗਿਆਸਾ ਤੇ ਲਗਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ, ਉੱਚੀ ਸਮਝ ਨਾਲ, ਕੁਦਰਤੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਮਹਾਨਤਾ ਕਿਸ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਏਵਮ੍ ਉਕ੍ਤੋ ਭਗਵਤਾ ਵਸਿष੍ਠੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਰਾਮਃ ਕਮਲਪਤ੍ਤ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ ਉਨ੍ਮੀਲਿਤ ਇਵਾਬਭੌ
ਵਿਸ਼ਵਾਸਤ ਅਤੇ ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਕਮਲ ਦੀ ਪੱਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਮ ਜੀ ਜਿਵੇਂ ਜਾਗ ਪਿਆ ਹੋਵੇ, ਐਸਾ ਲੱਗਾ।
ਵਿਕਾਸਿਤਾਨ੍ਤਃਕਰਣਸ਼੍ ਸ਼ੋਭਾਮ੍ ਅਲਮ੍ ਉਪਾਯਯੌ । ਆਸ਼੍ਵਸ੍ਤਸ੍ ਤਮਸਿ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਪਦ੍ਮੋ ऽਰ੍ਕਾਲੋਕਵਾਨ੍ ਇਵ
ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਖਿੜ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਚਮਕ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਕਮਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਉਸ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਆ ਗਿਆ।
ਬੋਧਵਿਸ੍ਮਯਸਞ੍ਜਾਤਸੌਮ੍ਯਸ੍ਮਿਤਸਿਤਾਨਨਃ । ਦਨ੍ਤਰਸ਼੍ਮਿਸੁਧਾਧੌਤਾਮ੍ ਇਮਾਂ ਵਾਚਮ੍ ਉਵਾਚ ਚ
ਜਾਗਣ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਨ ਦੀ ਚਾਨਣ ਵਰਗਾ ਨਿਕਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਬੋਲਿਆ:
ਅਹੋ ਨੁ ਚਿਤ੍ਰਂ ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਥੈਰ੍ ਬਦ੍ਧਾਸ੍ ਤਨ੍ਤੁਭਿਰ੍ ਅਦ੍ਰਯਃ । ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨਾ ਯਾਵਿਦ੍ਯਾ ਤਯਾ ਸਰ੍ਵੇ ਵਸ਼ੀਕृਤਾਃ
ਵਾਹ, ਕਿੰਨਾ ਅਜੀਬ ਹੈ! ਕਮਲ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇਹ ਅਗਿਆਨਤਾ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਾਰੇ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਦਂ ਤਦ੍ ਵਜ੍ਰਤਾਂ ਯਾਤਂ ਰੂਪਮ੍ ਅਸ੍ਮਿਞ੍ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ । ਅਵਿਦ੍ਯਯਾਪਿ ਯਨ੍ ਨਾਮ ਸਦ੍ ਏਵਾਸਦ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਹੀ ਉਹ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਤਿੰਨ ਜਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀਰੇ ਵਾਂਗ ਕੜਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਅਗਿਆਨ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਅਸਲ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਝੂਠ ਸੱਚ ਬਣ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਅਸ੍ਯਾਸ੍ ਸਂਸਾਰਮਾਯਾਯਾ ਨਟ੍ਯਾਸ੍ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨਾਙ੍ਗਨੇ । ਰੂਪਂ ਸਦਵਬੋਧਾਰ੍ਥਂ ਕਥਯਾਨੁਗ੍ਰਹਾਤ੍ ਪੁਨਃ
ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਇਆ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਮੰਚ 'ਤੇ ਨੱਚ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕੇ।
ਅਨ੍ਯਚ੍ ਚ ਸਂਸ਼ਯੋ ऽਯਂ ਮੇ ਮਹਾਤ੍ਮਨ੍ ਹृਦਿ ਵਰ੍ਤਤੇ । ਲਵਣੋ ऽਸੌ ਮਹਾਭਾਗਃ ਕਿਂ ਤਾਮ੍ ਆਪਦਮ੍ ਆਪ੍ਤਵਾਨ੍
ਹੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਦੇਹ ਉਠ ਰਿਹਾ ਹੈ: ਕੀ ਉਹ ਉੱਚਾ ਲਵਣ ਵਾਕਈ ਐਸੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ ਸੀ?
ਸਂਸ਼੍ਲਿष੍ਟਯੋਰ੍ ਅਹਤਯੋਰ੍ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ ਵਾ ਦੇਹਦੇਹਿਨੋਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਕ ਇਵ ਸਂਸਾਰੀ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਫਲੈਕਭੁਕ੍
ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ, ਸਰੀਰ ਤੇ ਆਤਮਾ, ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੌਣ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ?
ਲਵਣਸ੍ਯ ਤਥਾ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤਾਮ੍ ਆਪਦਮ੍ ਅਨੁਤ੍ਤਮਾਮ੍ । ਕਿਂ ਗਤਸ਼੍ ਚਞ੍ਚਲਾਰਮ੍ਭਃ ਕਸ਼੍ ਚਾਸਾਵ੍ ਐਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਿਕਃ
ਲਵਣ ਨੂੰ ਉਹ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ, ਕੌਣ ਸੀ ਜੋ ਚਲ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੇਚੈਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ? ਕੌਣ ਸੀ ਉਹ ਜਾਦੂਗਰ?
ਕਾष੍ਠਕੁਡ੍ਯੋਪਮੋ ਦੇਹੋ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ ਇਵਾਨਘ । ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਲੋਕ ਇਵਾਨੇਨ ਚੇਤਸਾ ਪਰਿਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ
ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਲੱਕੜ ਦੀ ਕੰਧ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਮਨ ਦੁਆਰਾ, ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਜਗਤ ਵਾਂਗ, ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚੇਤਸ੍ ਤੁ ਜੀਵਤਾਂ ਯਾਤਂ ਚਿਚ੍ਛਕ੍ਤਿਪਰਿਰੂषਿਤਮ੍ । ਵਿਦ੍ਧਿ ਸਂਸਾਰਿ ਸੁਮਤੇ ਕਪਿਪੋਤਕਚਞ੍ਚਲਮ੍
ਪਰ ਮਨ, ਜਗਦੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਬੁਧੀਮਾਨ, ਇਹੀ ਮਨ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਂਦਰ ਵਾਂਗ ਬੇਚੈਨ।
ਚੇਤੋ ਹਿ ਕਰ੍ਮਭਾਗ੍ ਦੇਹੇ ਨਾਨਾਕਾਰਂ ਸ਼ਰੀਰਧृਤ੍ । ਅਹਙ੍ਕਾਰਮਨੋਜੀਵਨਾਮਭਿਃ ਪਰਿਕਥ੍ਯਤੇ
ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨ, ਅਹੰਕਾਰ, ਮਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯੇਮਾਨ੍ਯ੍ ਅਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸੁਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਰਾਘਵ । ਸੁਖਦੁਖਾਨ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਨਿ ਨ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਕਾਨਿਚਿਤ੍
ਰਾਘਵ, ਜੇ ਮਨ ਜਾਗਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਜਾਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੇ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ ਅਨੇਕ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ।