ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨਯੈਵੇਦਂ ਪੇਲਵਾਙ੍ਗ੍ਯਾ ਸੁਤੁਚ੍ਛਯਾ । ਮਿਥ੍ਯਾਭਾਵਨਯਾ ਨਾਮ ਚਿਤ੍ਰਮ੍ ਅਨ੍ਧੀਕृਤਂ ਜਗਤ੍
ਜੋ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਝੂਠੀ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਜੀਬ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਰੂਪਯਾ ਨਿਰਾਕृਤ੍ਯਾ ਚਾਰੁਚੇਤਨਹੀਨਯਾ । ਅਸਤ੍ਯੇਵਾਸ਼ੁ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਾ ਚਿਤ੍ਰਮ੍ ਅਨ੍ਧੀਕृਤਂ ਜਗਤ੍
ਜੋ ਰੂਪ ਰਹਿਤ, ਆਕਾਰ ਰਹਿਤ, ਸੁੱਚੀ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਵੰਞੀ ਹੋਈ ਤੇ ਝੂਠ ਵਾਂਗ ਜਲਦੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਜੀਬ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਲੋਕੇਨ ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤ੍ਯਾ ਤਮਸੋ ऽਨ੍ਤਰੇ । ਕੌਸ਼ਿਕੇਕ੍ਸ਼ਣਧਰ੍ਮਿਣ੍ਯਾ ਚਿਤ੍ਰਮ੍ ਅਨ੍ਧੀਕृਤਂ ਜਗਤ੍
ਜੋ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਝਲਕਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਲੂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਰਗਾ ਸੁਭਾਵ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਜੀਬ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੁਕਰ੍ਮੈਕਾਨ੍ਤਕਾਰਿਣ੍ਯਾ ਨ ਸਹਨ੍ਤ੍ਯਾਵਲੋਕਨਮ੍ । ਦੇਹਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਵਿਜਾਨਨ੍ਤ੍ਯਾ ਚਿਤ੍ਰਮ੍ ਅਨ੍ਧੀਕृਤਂ ਜਗਤ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੰਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦਾ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਜੀਬ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਧੀਰਾਚਾਰਧਰ੍ਮਿਣ੍ਯਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਕृਤਕਾਨ੍ਤਯਾ । ਅਨਾਰਤਾਸ੍ਤਙ੍ਗਤਯਾ ਚਿਤ੍ਰਮ੍ ਅਨ੍ਧੀਕृਤਂ ਜਗਤ੍
ਜੋ ਸਿਆਣਿਆਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਸੋਹਣੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਠੰਢਾ ਪੈਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਜੀਬ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨਨ੍ਤਦੁਃਖਾਕੁਲਯਾ ਸਦੈਵ ਧृਤਯਾਨਯਾ । ਸਮ੍ਬੋਧਹੀਨਯਾ ਨਾਮ ਚਿਤ੍ਰਮ੍ ਅਨ੍ਧੀਕृਤਂ ਜਗਤ੍
ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੰਤਹੀਣ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਗਲਤ ਨੀਅਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਜੀਬ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਘਨਸ੍ਤਨ੍ਯਾ ਤਮਃਪ੍ਰਸਰਵਕ੍ਤ੍ਰਯਾ । ਅਚੇਤਨਸ਼ਰੀਰਿਣ੍ਯਾ ਚਿਤ੍ਰਮ੍ ਅਨ੍ਧੀਕृਤਂ ਜਗਤ੍
ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸੁੰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਹਨੇਰਾ ਫੈਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਜੀਬ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਧਕੂਪਾਸ੍ਪਦਯਾ ਜਡਯਾ ਜਾਡ੍ਯਜੀਰ੍ਣਯਾ । ਦੁਃਖਦੀਰ੍ਘਪ੍ਰਲਾਪਿਨ੍ਯਾ ਚਿਤ੍ਰਮ੍ ਅਨ੍ਧੀਕृਤਂ ਜਗਤ੍
ਆਤਮ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਕੂਏ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ, ਆਲਸੀ ਤੇ ਸੁਸਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ, ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਲੰਬਾ ਰੋਣਾ ਰੋਣ ਵਾਲੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਜੀਬ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰੁषਾਸਙ੍ਗਭਙ੍ਗਿਨ੍ਯਾ ਰੋਗਿਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ਤਮਾਯਯਾ । ਵਿਵਰ੍ਤਿਨ੍ਯਾ ਵਿਵਕ੍ਸ਼ਾਸੁ ਚਿਤ੍ਰਮ੍ ਅਨ੍ਧੀਕृਤਂ ਜਗਤ੍
ਜੋ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੋੜਦੀ ਹੈ, ਬਿਮਾਰ ਹੈ ਤੇ ਭ੍ਰਮ ਵਿਚ ਪੱਕੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਨੀਅਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਜੀਬ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਨ ਯਾ ਸ਼ਕ੍ਤਾ ਸੋਢੁਮ੍ ਈਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਤਯਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਸ਼ਰਣਯਾ ਚਿਤ੍ਰਮ੍ ਅਨ੍ਧੀਕृਤਃ ਪੁਮਾਨ੍
ਜਿਸ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਝਲਕ ਵੀ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤੇ ਜੋ ਐਸੀ ਔਰਤ ਦੀ ਪਨਾਹ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਅਜੀਬ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਯਸ੍ਯਾਸ਼੍ ਚੇਤਨੈਵਾਸ੍ਤਿ ਯਾਪ੍ਯ੍ ਅਨष੍ਟੈਵ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਤਯਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਪੁਰੁषਯਾ ਚਿਤ੍ਰਮ੍ ਅਨ੍ਧੀਕृਤਃ ਪੁਮਾਨ੍
ਜਿਸ ਔਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜੋ ਨਸ਼ਟ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਆਦਮੀ ਅਜੀਬ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨਨ੍ਤਦੁष੍ਪ੍ਰਸਰਵਿਲਾਸਕਾਰਿਣੀ ਕ੍ਸ਼ਯੋਦਯੋਨ੍ਮੁਖਸੁਖਦੁਃਖਕਾਰਿਣੀ । ਇਯਂ ਪ੍ਰਭੋ ਵਿਗਲਤਿ ਕੇਨ ਵਾਸਨਾ ਮਨੋਗੁਹਾਨਿਲਯਨਿਬਦ੍ਧਭਾਵਨਾ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਪਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਤਹੀਣ ਤੇ ਔਖੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ-ਉਤਾਰ ਨਾਲ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਅਵਿਦ੍ਯਾਵਿਭਵਪ੍ਰੋਤ੍ਥਂ ਜਗਤਃ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਵਾ । ਮਹਦ੍ ਆਨ੍ਧ੍ਯਮ੍ ਇਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਕਥਂ ਨਾਮ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਅੰਨ੍ਹਾਪਣ ਜੋ ਜਗਤ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਅਵਿਦਿਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਮਿੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਯਥਾ ਤੁषਾਰਨਲਿਨੀ ਭਾਸ੍ਕਰਾਲੋਕਨਾਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਨਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਅਵਿਦ੍ਯੇਯਂ ਨਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾਵਲੋਕਨਾਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਪਾਲੇ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਕਮਲ ਦੀ ਫੁੱਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪੈਣ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਅਵਿਦਿਆ ਆਤਮਾ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਾਵਤ੍ ਸਂਸਾਰਭृਗੁषੁ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਸਹ ਦੇਹਿਨਮ੍ । ਆਨ੍ਦੋਲਯਤਿ ਸਾ ਯੈषਾ ਦੁਃਖਕਣ੍ਟਕਜਾਲਿषੁ
ਜਦ ਤਕ ਇਹ ਅਵਿਦਿਆ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਜੀਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਮੇਤ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਵਿਚ ਹਿਲਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਵਿਦ੍ਯਾ ਯਾਵਦ੍ ਅਸ੍ਯਾਸ੍ ਤੁ ਨੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਕ੍ਸ਼ਯਕਾਰਿਣੀ । ਸ੍ਵਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਵਲੋਕੇਚ੍ਛਾ ਮੋਹਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯਦਾਯਿਨੀ
ਜਦ ਤਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਜੋ ਭਟਕਾਵਾ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਮਨ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਦ ਤਕ ਅਗਿਆਨਤਾ ਮਿਟਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਅਸ੍ਯਾਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਾਸ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾਸ਼ਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਆਤਪਾਨੁਭਵਾਰ੍ਥਿਨ੍ਯਾਸ਼੍ ਛਾਯਾਯਾ ਇਵ ਰਾਘਵ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਸ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਦੇਖਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਮਿਟਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਧੁੱਪ ਵਿਚ ਪਰਛਾਂਵਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਘਵ।
ਦृष੍ਟੇ ਸਰ੍ਵਗਤੇ ਦੇਵੇ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵ ਵਿਲੀਯਤੇ । ਸਰ੍ਵਾਸ਼ਾਭ੍ਯੁਦਿਤੇ ਛਾਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਰ੍ਕਗਣੇ ਯਥਾ
ਜਦੋਂ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਰਛਾਂਵਾਂ ਆਪ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਵਾਦਸ਼ ਰੇਸ਼ਮੀ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਛਾਂਵਾਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਚ੍ਛਾਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਵਿਦ੍ਯੇਹ ਤਨ੍ਨਾਸ਼ੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਸ ਚਾਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸਿਦ੍ਧੋ ਭਵਤਿ ਰਾਘਵ
ਇਥੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਮਿਟਣਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਰੁਕ ਜਾਣ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਮਨੋਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਵਾਸਨਾਤਮਸਿ ਕ੍ਸ਼ਤੇ । ਕਾਲਿਮਾ ਤਨੁਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਚਿਦਾਦਿਤ੍ਯਮਹੋਦਯਾਤ੍
ਮਨ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਜਦੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੀ ਚੋਟ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਕਾਲੀਅਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਥੋਦਿਤੇ ਦਿਨਕਰੇ ਕ੍ਵਾਪਿ ਯਾਤਿ ਤਮਸ੍ਵਤੀ । ਤਥਾ ਵਿਵੇਕੇ ऽਭ੍ਯੁਦਿਤੇ ਕ੍ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੀ ਹਨੇਰਾ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਜਦੋਂ ਵਿਵੇਕ ਉੱਗਦਾ ਹੈ, ਅਵਿਦਿਆ ਵੀ ਕਿਤੇ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦृਢਵਾਸਨਯਾ ਬਨ੍ਧੋ ਘਨਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਚੇਤਸਃ । ਚਲਵੇਤਾਲਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ੍ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਕਾਲੇ ਯਥਾ ਸ਼ਿਸ਼ੋਃ
ਮਨ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਣਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਚੰਚਲ ਵਿਚਾਰ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਖੇਡ ਵਾਂਗ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਠੰਢੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਾਵਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਸਾਵਿਦ੍ਯਾ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਚ ਸਾ । ਆਤ੍ਮਭਾਵਨਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਨ੍ ਆਤ੍ਮਾਸੌ ਕੀਦृਸ਼ਸ੍ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਅਵਿਦਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਟਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਆਤਮਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਚੇਤ੍ਯਾਨੁਪਾਤਰਹਿਤਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਚ ਸਰ੍ਵਗਮ੍ । ਯਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਨਾਖ੍ਯੇਯਂ ਸ ਆਤ੍ਮਾ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਉਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਆਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਤਮ੍ਬਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਤृਣਾਦਿ ਯਦ੍ ਇਦਂ ਜਗਤ੍ । ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਦਾਤ੍ਮੈਵ ਨਾਵਿਦ੍ਯਾ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ऽਨਘ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਸ ਦੇ ਤਣੇ ਤਕ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ; ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਖਲ੍ਵ੍ ਇਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨਿਤ੍ਯਂ ਚਿਦ੍ਘਨਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ । ਕਲ੍ਪਨਾਨ੍ਯਾ ਮਨੋਨਾਮ੍ਨੀ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਨ ਹਿ ਕਾਚਨ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ—ਸਦਾ ਚੇਤਨ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਨਾਸ ਰਹਿਤ; ਮਨ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਲਪਨਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਨ ਜਾਯਤੇ ਨ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਸ੍ਮਿਞ੍ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ । ਨ ਚ ਭਾਵਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਸਤ੍ਤਾ ਕ੍ਵਚਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਰਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਅਸਲियत ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਕੇਵਲਂ ਕੇਵਲਾਭਾਸਂ ਸਰ੍ਵਸਾਮਾਨ੍ਯਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਤਮ੍ । ਚੇਤ੍ਯਾਨੁਪਾਤਰਹਿਤਂ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਇਹ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਅਟੁੱਟ, ਨਿਰਲੇਪ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਸਤੂ ਤੋਂ ਅਪਰਭਾਵਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਨਿਤ੍ਯੇ ਤਤੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰੇ ਨਿਰੁਪਦ੍ਰਵੇ । ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸਮਸਮਾਭੋਗੇ ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰੋਦਿਤਾਤ੍ਮਨਿ
ਇਸ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਪਵਿੱਤਰ, ਨਿਰਵਿਗਨ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਸਭ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਵਿਆਪਕ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ, ਆਤਮਾ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਬਦਲਾਵ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਯੈषਾ ਸ੍ਵਭਾਵਾਭਿਗਤਂ ਸ੍ਵਯਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ੍ਯ ਧਾਵਤਿ । ਚਿਚ੍ ਚੇਤ੍ਯਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਅਮ੍ਲਾਨਾ ਸਾ ਮ੍ਲਾਨਾ ਤਨ੍ ਮਨਸ੍ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਇਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸਵਭਾਵ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਦੌੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ; ਚੇਤਨਾ, ਚੇਤਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਮੁਰਝਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਮੁਰਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਨ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।