ਮਾ ਚਾਕਰ੍ਤਾ ਭਵ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਕਿਮ੍ ਅਕਰ੍ਤृਤਯੇਹ ਤੇ । ਸਾਧ੍ਯਂ ਸਾਧ੍ਯਮ੍ ਉਪਾਦੇਯਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ ਭਵਾਨਘ
ਹੋਸ਼ਿਆਰ, ਤੂੰ ਨਾ ਕਰਤਾ ਵੀ ਨਾ ਬਣ। ਨਾ ਕਰਣ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਲਾਭ? ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰ। ਇਸ ਲਈ, ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਰਹਿ।
ਕਰ੍ਤਾ ਸਂਸ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਸਕ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਭਵਾਕਰ੍ਤਾ ਰਘੂਦ੍ਵਹ । ਅਸਕ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਕਰ੍ਤਾਪਿ ਕਰ੍ਤृਵਤ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਕੁਰੁ
ਤੂੰ ਕਰਤਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਅਸਕਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈਂ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ। ਅਸਕਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਨਾ ਕਰਤਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਕਰਤਾ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰ।
ਸਤ੍ਯਂ ਚੇਤ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਉਪਾਦੇਯਂ ਮਿਥ੍ਯਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਧੇਯਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍ । ਉਪਾਦੇਯੈਕਸਕ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਯੁਕ੍ਤਾ ਸਕ੍ਤਿਰ੍ ਹਿ ਕਰ੍ਮਣਿ
ਜੇ ਕੁਝ ਸੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਝੂਠ ਹੈ, ਤਾਂ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮੰਨਣਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਹੀ ਲਗਾਵ ਹੋਣਾ ਠੀਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਮ ਵਿਚ ਲਗਾਵ ਹੀ ਸਹੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਮਾਯਾਮਯਮ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਕਮ੍ । ਤਤ੍ਰ ਕਾਸ੍ ਤਾਃ ਕਥਂ ਰਾਮ ਹੇਯੋਪਾਦੇਯਦृष੍ਟਯਃ
ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਝੂਠਾ ਜਾਦੂ ਹੈ, ਰਾਮਾ, ਉਥੇ ਮੰਨਣ ਤੇ ਛੱਡਣ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ?
ਸਂਸਾਰਬੀਜਕਣਿਕਾ ਯੈषਾਵਿਦ੍ਯਾ ਰਘੂਦ੍ਵਹ । ਏषਾ ਹ੍ਯ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨੈਵ ਸਤੀਵ ਸ੍ਫਾਰਤਾਂ ਗਤਾ
ਇਹ ਅਗਿਆਨ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ; ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫਲਦੀ ਹੈ।
ਯੇਯਮ੍ ਆਭੋਗਿਨਿਸ੍ਸਾਰਸਂਸਾਰਾਰਮ੍ਭਚਕ੍ਰਿਕਾ । ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਵਾਸਨੈषਾ ਸਾ ਚੈਤਸੀ ਮੋਹਦਾਯਿਨੀ
ਇਹ ਜਗਤ ਦੇ ਰੁਝਾਣਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਲੁਕਵੀ ਵਾਸਨਾ ਹੈ ਜੋ ਭਟਕਾਵਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਚਾਰੁਵਂਸ਼ਲਤੇਵਾਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੂਨ੍ਯਨਿਸ੍ਸਾਰਕੋਟਰਾ । ਸਰਿਤ੍ਤਰਙ੍ਗਮਾਲੇਵ ਨ ਵ੍ਯੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਵਿਨਸ਼੍ਵਰੀ
ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਬੇਲ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਅੰਦਰ ਖੋਖਲੇ ਅਤੇ ਬੇਫਲ ਹਨ, ਜਾਂ ਦਰਿਆ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਜੋ ਕਦੇ ਟੁੱਟਦੀ ਨਹੀਂ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗृਹ੍ਯਮਾਣਾਪਿ ਹਸ੍ਤੇਨ ਗ੍ਰਹੀਤੁਂ ਨੈਵ ਯੁਜ੍ਯਤੇ । ਮृਦ੍ਵ੍ਯ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਾਗ੍ਰਾ ਨਿਰ੍ਝਰੋਰ੍ਮਿਰ੍ ਇਵੋਤ੍ਥਿਤਾ
ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਪਕੜੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ; ਇਹ ਨਰਮ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਸਦਾ ਅੰਤ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਝਰਨੇ ਦੀ ਲਹਿਰ ਉਠਦੀ ਹੈ।
ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਕਟਾਭਾਸਾ ਸਦਰ੍ਥੇ ਨੋਪਯੁਜ੍ਯਤੇ । ਤਰਙ੍ਗਿਣੀ ਤਰਙ੍ਗਾਭਾਸ੍ਵ੍ ਆਕਾਰਪਰਿਨਿष੍ਠਿਤਾ
ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਹੀਂ; ਦਰਿਆ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਲਹਿਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਵਕ੍ਰਾ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ऋਜ੍ਵੀ ਦੀਰ੍ਘਾ ਖਰ੍ਵਾ ਸ੍ਥਿਰਾ ਚਲਾ । ਯਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦੋਦ੍ਭਵਾ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਵ੍ਯਤਿਰੇਕਮ੍ ਉਪਾਗਤਾ
ਕਦੇ ਵਕਰੀ, ਕਦੇ ਸਿੱਧੀ, ਲੰਮੀ ਜਾਂ ਛੋਟੀ, ਕਦੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ, ਕਦੇ ਹਿਲਦੀ ਹੋਈ; ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਪਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ऽਸਾਰਸੁਨ੍ਦਰੀ । ਨ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਪੀਹ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵੋਪਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਅੰਦਰੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਹਰ ਥਾਂ ਬਿਨਾ ਮੱਤਲਬ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਟਿਕੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਹਰ ਥਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਜਡੈਵ ਚਿਨ੍ਮਯੀਵਾਸਾਵ੍ ਅਨ੍ਯਸ੍ਪਨ੍ਦੋਪਜੀਵਿਨੀ । ਨਿਮੇषਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਤਿष੍ਠਨ੍ਤੀ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਾਸ਼ਙ੍ਕਾਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ
ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਸੁੰਨ ਹੋਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਰ ਚੇਤਨ ਜਾਪਦੀ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਦੀ ਹਿਲਚਲ 'ਤੇ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ; ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਟਿਕਾਅ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਜ੍ਵਾਲੇਵ ਸ਼ੁਦ੍ਧਵਰ੍ਣਾਪਿ ਮषੀਮਲਿਨਕੋਟਰਾ । ਵਲ੍ਗਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਤਦਵੀਕ੍ਸ਼ਿਤਾ
ਅੱਗ ਦੀ ਲੌਂ ਵਾਂਗ, ਰੰਗ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਕਾਲੀ ਤੇ ਕਾਲਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ; ਦੂਜੇ ਦੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਲਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਉਣ 'ਤੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਲੋਕੇ ਵਿਮਲੇ ਮ੍ਲਾਨਾ ਤਮਸ੍ਯ੍ ਅਤਿਵਿਰਾਜਤੇ । ਮृਗਤृष੍ਣੇਵ ਸੁਸ੍ਫਾਰਾ ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਵਿਲਾਸਿਨੀ
ਸਾਫ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫਿੱਕੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਪੂਰੀ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਈ ਰੰਗਾਂ 'ਚ ਖਿੜਦੀ ਹੈ।
ਵਕ੍ਰਾ ਵਿषਮਯੀ ਤਨ੍ਵੀ ਮृਦ੍ਵੀ ਕਣ੍ਟਕਕਰ੍ਕਸ਼ਾ । ਲਲਨਾ ਚਞ੍ਚਲਾ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਤृष੍ਣਾ ਜਿਹ੍ਵੇਵ ਭੋਗਿਨਃ
ਟੇਢੀ, ਖਤਰਨਾਕ, ਪਤਲੀ, ਨਰਮ ਪਰ ਕਾਂਟਿਆਂ ਵਾਲੀ ਤੇ ਰੁਖੀ; ਇਕ ਚਲਾਕ ਤੇ ਭੁੱਖੀ ਕੁੜੀ ਵਾਂਗ—ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੱਪ ਦੀ ਜੀਭ ਵਾਂਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਟਕਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਯਂ ਦੀਪਸ਼ਿਖੇਵਾਸ਼ੁ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਸ੍ਨੇਹਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਸਿਨ੍ਦੂਰਧੂਲਿਲੇਖੇਵ ਵਿਨਾ ਰਾਗਂ ਨ ਰਞ੍ਜਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੋਅ ਤੇਲ ਮੁੱਕਣ ਤੇ ਛੇਤੀ ਮੁਰਝਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਦੂਰ ਦੀ ਧੂੜ ਰੰਗ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਰਾਗ ਬਿਨਾ ਆਪਣੀ ਰੌਣਕ ਗੁਆ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਣਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾ ਤਰਲਾ ਕृਤਸਂਸ੍ਥਾ ਜਡਾਸ਼ਯੇ । ਮੁਗ੍ਧਾਨਾਂ ਤ੍ਰਾਸਜਨਨੀ ਵਕ੍ਰਾ ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ ਇਵੋਦਿਤਾ
ਇਹ ਪਲਕ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਤੇ ਮੰਡੀ ਹੋਈ, ਜੜਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ, ਮੂਰਖਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਟੇਢੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਅਚਾਨਕ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ਨਾਦ੍ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਦਹਤਿ ਭੂਤ੍ਵਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ । ਲਭ੍ਯਤੇ ऽਪਿ ਚ ਨਾਨ੍ਵਿष੍ਟਾ ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਵਦ੍ ਅਤਿਭਙ੍ਗੁਰਾ
ਇਹਨੂੰ ਪਕੜਨ ਲਈ ਜਤਨ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਿਲ ਵੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਇਸਦੀ ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੇ ਬਹੁਤ ਨਾਜੁਕ ਹੈ।
ਅਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤੈਵੋਪਨਤਾ ਰਮਣੀਯਾਪ੍ਯ੍ ਅਨਰ੍ਥਦਾ । ਅਕਾਲਪੁष੍ਪਮਾਲੇਵ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਿਤਾ
ਬਿਨਾਂ ਮੰਗੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸੋਹਣੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੁਸੀਬਤ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਣਸਮੇਂ ਖਿੜੇ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਨਹੀਂ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਵਿਸ੍ਮृਤੈਵਾਤਿਸੁਖਾਯ ਭ੍ਰਮਦਾਯਿਨੀ । ਦੁਸ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਕਲਨੇਵੇਯਮ੍ ਅਨਰ੍ਥਾਯੈਵ ਸੂਤ੍ਥਿਤਾ
ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁੱਲੀ ਹੋਈ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮਾੜੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਵਸ਼ਾਦ੍ ਏਵ ਤ੍ਰਿਜਗਨ੍ਤਿ ਮਹਾਨ੍ਤਿ ਚ । ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਾਤ੍ਰੇਣੋਤ੍ਪਾਦ੍ਯ ਧਤ੍ਤੇ ਗ੍ਰਾਸੀਕਰੋਤਿ ਚ
ਸਿਰਫ਼ ਦਿੱਖ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਬਣਾਉਂਦੀ, ਚਲਾਉਂਦੀ ਤੇ ਫਿਰ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮੁਹੂਰ੍ਤੋ ਵਤ੍ਸਰਸ਼੍ਰੇਣੀ ਲਵਣਸ੍ਯਾਨਯਾ ਕृਤਾ । ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਰ੍षਾਣਿ ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਮਿਤਾ
ਇਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਲ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਹਰੀਚੰਦ੍ਰ ਲਈ ਇਸ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਰਾਤ ਰਚੀ ਸੀ।
ਵਿਯੋਗਿਨਾਮ੍ ਅਥਾਨ੍ਯੇषਾਂ ਕਾਨ੍ਤਾਵਿਰਹਸ਼ਾਲਿਨਾਮ੍ । ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ ਵਤ੍ਸਰਵਦ੍ ਦੀਰ੍ਘਾ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਸਾਦਤਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਦੁੱਖ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਾਤ ਸਾਲ ਵਾਂਗ ਲੰਬੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੁਖਿਤਸ੍ਯਾਲ੍ਪਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਦੁਃਖਿਤਸ੍ਯੈਤਿ ਦੀਰ੍ਘਤਾਮ੍ । ਕਾਲੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਵਿਪਰ੍ਯਾਸੈਕਸ਼ਾਲਿਨਾ
ਜੋ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਮਾਂ ਛੋਟਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਦੁੱਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੰਬਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਸਦਾ ਉਲਟ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਅਸ੍ਯਾਸ੍ ਸ੍ਵਸਤ੍ਤਾਮਾਤ੍ਰੇਣ ਕਰ੍ਤृਤੈਤਾਸੁ ਵृਤ੍ਤਿषੁ । ਦੀਪਸ੍ਯਾਲੋਕਕਾਰ੍ਯਾਣਾਂ ਯਥਾ ਤਦ੍ਵਨ੍ ਨ ਵਸ੍ਤੁਤਃ
ਇਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰਤਾਰ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੀਵਾ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਐਸਾ ਨਹੀਂ।
ਸਨਿਤਮ੍ਬਸ੍ਤਨਾ ਚਿਤ੍ਰੇ ਨ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਸ੍ਤ੍ਰੀਧਰ੍ਮਿਣੀ ਯਥਾ । ਤਥੈਵਾਕਾਰਧੀਰੇਯਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਯੋਗ੍ਯਾ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰ ਵਿਚ ਬਣੀ ਹੋਈ ਨਾਰੀ, ਜਿਸਦੇ ਕੂਹੇ ਤੇ ਛਾਤੀ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਅਸਲ ਨਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਸ ਵਿਚ ਨਾਰੀ ਦੀ ਕੁਝ ਭੀ ਖਾਸੀਅਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਰੂਪ ਵੀ, ਜੇਕਰ ਚਾਹੇ ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਦਿਸੇ, ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਲਈ ਅਸਲ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਮਨੋਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਇਵਾਕਾਰਭਾਸ੍ਵਰਾ ਸਤ੍ਯਵਰ੍ਜਿਤਾ । ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਤਸ਼ਾਖਾਪਿ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿਚ ਬਣਿਆ ਰਾਜ, ਜੋ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਜਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਹੋਣ, ਪਰ ਸੱਚੀਅਤ ਵਿਚ ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਅਰਣ੍ਯੇ ਮृਗਤृष੍ਣੇਵ ਮਿਥ੍ਯੈਵਾਡਮ੍ਬਰਾਨ੍ਵਿਤਾ । ਵਿਡਮ੍ਬਯਤਿ ਤਾਨ੍ ਮੁਗ੍ਧਮृਗਾਨ੍ ਏਵ ਨ ਮਾਨੁषਾਨ੍
ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਝੂਠੀ ਚਮਕ-ਦਮਕ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੂਰਖ ਹਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਭੁਲਾਵਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।
ਫੇਨਮਾਲੇਵ ਸਞ੍ਜਾਤਧ੍ਵਸ੍ਤਾ ਵਿਚ੍ਛੇਦਵਰ੍ਜਿਤਾ । ਜਡੈਵ ਚਞ੍ਚਲਾਕਾਰਾ ਗृਹ੍ਯਮਾਨਾ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਜਿਵੇਂ ਫੇਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਸਲ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਚਲਦੀਆਂ ਆਕਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਅਨਨ੍ਯਾ ਚੇਤਨਸ੍ਯਾਪਿ ਨੂਨਮ੍ ਅਨ੍ਯੇਵ ਚ ਸ੍ਥਿਤਾ । ਕ੍ਰਿਮਿਤਨ੍ਤੁਰ੍ ਇਵਾਦੀਰ੍ਘਾ ਜਡੈਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਜਡਾਸ਼੍ਰਿਤਾ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਹ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਕੀੜੇ ਦੀ ਛੋਟੀ ਧਾਗੀ, ਇਹ ਸੁੰਨੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਗੈਰ-ਸੁੰਨੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।