ਅਭਾਵਨਂ ਭਾਵਨਾਯਾਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਏਤਾਵਾਨ੍ ਭਾਵਨਾਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਏष ਏਵ ਮਨੋਨਾਸ਼ਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾਨਾਸ਼ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਕਲਪਨਾ ਕਰਨਾ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਹੀ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਅੰਤ ਹੈ। ਇਹੀ ਮਨ ਦੀ ਮਿਟੀ ਹੋਣ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਯਤ੍ ਸਂਵੇਦ੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤਤ੍ਰਾਸਂਵੇਦਨਂ ਵਰਮ੍ । ਅਸਂਵਿਤ੍ਤਿਸ੍ ਤੁ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਦੁਃਖਂ ਸਂਵੇਦਨਾਦ੍ ਭਵੇਤ੍
ਜਿੱਥੇ ਕੁਝ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਨਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਨਾ ਜਾਣਣਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਾਣਣ ਨਾਲ ਹੀ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵੇਨੈਵ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਪੁਂਸਸ੍ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਭਾਵਸ੍ਯਾਭਾਵਨਂ ਭੂਤ੍ਯੈ ਤਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਆਹਰੇਤ੍
ਆਪਣੀ ਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਤੁਰੰਤ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ ਹੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਰਾਗਾਦਯੋ ਯੇ ਮਨਸੇਪ੍ਸਿਤਾਸ੍ ਤੇ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵੈਵ ਤਾਂਸ੍ ਤਾਂਸ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਭੂਤਾਨ੍ । ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਦਾਸ੍ਥਾਙ੍ਕੁਰਮ੍ ਅਸ੍ਤਬੀਜਂ ਮਾ ਹਰ੍षਸ਼ੋਕੌ ਸਮੁਪੈषਿ ਤृਪ੍ਤਃ
ਜੋ ਮਨ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਲਸਾਵਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ — ਜੋ ਲਗਾਵਟ ਹੈ — ਛੱਡ ਦੇ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਲਗਾਵਟ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਨਾ ਖੁਸ਼ੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਦੁੱਖ, ਤੇ ਤੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ।
ਏषਾ ਹਿ ਵਾਸਨਾ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਸਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਯਦ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਾ । ਦ੍ਵਿਚਨ੍ਦ੍ਰਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਵਤ੍ ਤੇਨ ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਂ ਰਾਘਵ ਯੁਜ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਵਾਸਨਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਝੂਠੇ ਵਿਚ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵੇਖਣ ਦੀ ਭੁਲ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ, ਰਾਘਵ, ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਹੀ ਠੀਕ ਹੈ।
ਅਵਿਦ੍ਯਾਵਿਦ੍ਯਮਾਨੈਵ ਨष੍ਟਪ੍ਰਜ੍ਞਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਨਾਮ੍ਨੈਵਾਙ੍ਗੀਕृਤਾਭਾਵਾ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸਾ ਕੁਤਃ
ਅਗਿਆਨਤਾ ਉਹੀ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਸਮਝ ਖੋ ਗਈ ਹੋਵੇ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ ਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਵਾਲੇ ਲਈ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਮਾ ਭਵਾਜ੍ਞੋ ਭਵ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਰਾਮ ਵਿਚਾਰਯ । ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵੇਨ੍ਦੁਰ੍ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਖੇ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ਸਂਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਮੁਧਾ
ਅਗਿਆਨ ਨਾ ਬਣ, ਸਮਝਦਾਰ ਹੋ, ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰ, ਰਾਮਾ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਦੂਜਾ ਚੰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ — ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਭੁਲ ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ऋਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਵਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਵਸ੍ਤੁ ਵਾ । ਊਰ੍ਮਿਮਾਲਿਨਿ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇ ਵਾਰਿਪੂਰਾਦ੍ ऋਤੇ ਯਥਾ
ਆਤਮਕ ਸੱਚ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼, ਚਾਹੇ ਉਹ ਅਸਲੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਝੂਠੀ, ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਸ੍ਵਵਿਕਲ੍ਪਕृਤਾਨ੍ ਏਤਾਨ੍ ਭਾਵਾਭਾਵਾਨ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਾਨ੍ । ਨਿਤ੍ਯੇ ਤਤੇ ਸਿਤੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਮਾ ਸਮਾਰੋਪਯਾਤ੍ਮਨਿ
ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਅਸਲੀਅਤ ਅਤੇ ਅਸਲੀਅਤ ਦੀਆਂ ਝੂਠੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ, ਸਦਾ ਸਾਫ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ 'ਤੇ ਨਾ ਲਗਾ।
ਨਾਸਿ ਕਰ੍ਤਾ ਕਿਮ੍ ਏਤਾਸੁ ਕ੍ਰਿਯਾਸੁ ਮਮਤਾ ਤਵ । ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨੇ ਹਿ ਕਿਂ ਕੇਨ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਕਥਮ੍
ਤੂੰ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਕੀ ਹੱਕ? ਜਦੋਂ ਇਕੋ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ, ਕੌਣ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦਾ?
ਮਾ ਚਾਕਰ੍ਤਾ ਭਵ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਕਿਮ੍ ਅਕਰ੍ਤृਤਯੇਹ ਤੇ । ਸਾਧ੍ਯਂ ਸਾਧ੍ਯਮ੍ ਉਪਾਦੇਯਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ ਭਵਾਨਘ
ਹੋਸ਼ਿਆਰ, ਤੂੰ ਨਾ ਕਰਤਾ ਵੀ ਨਾ ਬਣ। ਨਾ ਕਰਣ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਲਾਭ? ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰ। ਇਸ ਲਈ, ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਰਹਿ।
ਕਰ੍ਤਾ ਸਂਸ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਸਕ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਭਵਾਕਰ੍ਤਾ ਰਘੂਦ੍ਵਹ । ਅਸਕ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਕਰ੍ਤਾਪਿ ਕਰ੍ਤृਵਤ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਕੁਰੁ
ਤੂੰ ਕਰਤਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਅਸਕਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈਂ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ। ਅਸਕਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਨਾ ਕਰਤਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਕਰਤਾ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰ।
ਸਤ੍ਯਂ ਚੇਤ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਉਪਾਦੇਯਂ ਮਿਥ੍ਯਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਧੇਯਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍ । ਉਪਾਦੇਯੈਕਸਕ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਯੁਕ੍ਤਾ ਸਕ੍ਤਿਰ੍ ਹਿ ਕਰ੍ਮਣਿ
ਜੇ ਕੁਝ ਸੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਝੂਠ ਹੈ, ਤਾਂ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮੰਨਣਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਹੀ ਲਗਾਵ ਹੋਣਾ ਠੀਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਮ ਵਿਚ ਲਗਾਵ ਹੀ ਸਹੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਮਾਯਾਮਯਮ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਕਮ੍ । ਤਤ੍ਰ ਕਾਸ੍ ਤਾਃ ਕਥਂ ਰਾਮ ਹੇਯੋਪਾਦੇਯਦृष੍ਟਯਃ
ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਝੂਠਾ ਜਾਦੂ ਹੈ, ਰਾਮਾ, ਉਥੇ ਮੰਨਣ ਤੇ ਛੱਡਣ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ?
ਸਂਸਾਰਬੀਜਕਣਿਕਾ ਯੈषਾਵਿਦ੍ਯਾ ਰਘੂਦ੍ਵਹ । ਏषਾ ਹ੍ਯ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨੈਵ ਸਤੀਵ ਸ੍ਫਾਰਤਾਂ ਗਤਾ
ਇਹ ਅਗਿਆਨ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ; ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫਲਦੀ ਹੈ।
ਯੇਯਮ੍ ਆਭੋਗਿਨਿਸ੍ਸਾਰਸਂਸਾਰਾਰਮ੍ਭਚਕ੍ਰਿਕਾ । ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਵਾਸਨੈषਾ ਸਾ ਚੈਤਸੀ ਮੋਹਦਾਯਿਨੀ
ਇਹ ਜਗਤ ਦੇ ਰੁਝਾਣਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਲੁਕਵੀ ਵਾਸਨਾ ਹੈ ਜੋ ਭਟਕਾਵਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਚਾਰੁਵਂਸ਼ਲਤੇਵਾਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੂਨ੍ਯਨਿਸ੍ਸਾਰਕੋਟਰਾ । ਸਰਿਤ੍ਤਰਙ੍ਗਮਾਲੇਵ ਨ ਵ੍ਯੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਵਿਨਸ਼੍ਵਰੀ
ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਬੇਲ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਅੰਦਰ ਖੋਖਲੇ ਅਤੇ ਬੇਫਲ ਹਨ, ਜਾਂ ਦਰਿਆ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਜੋ ਕਦੇ ਟੁੱਟਦੀ ਨਹੀਂ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗृਹ੍ਯਮਾਣਾਪਿ ਹਸ੍ਤੇਨ ਗ੍ਰਹੀਤੁਂ ਨੈਵ ਯੁਜ੍ਯਤੇ । ਮृਦ੍ਵ੍ਯ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਾਗ੍ਰਾ ਨਿਰ੍ਝਰੋਰ੍ਮਿਰ੍ ਇਵੋਤ੍ਥਿਤਾ
ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਪਕੜੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ; ਇਹ ਨਰਮ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਸਦਾ ਅੰਤ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਝਰਨੇ ਦੀ ਲਹਿਰ ਉਠਦੀ ਹੈ।
ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਕਟਾਭਾਸਾ ਸਦਰ੍ਥੇ ਨੋਪਯੁਜ੍ਯਤੇ । ਤਰਙ੍ਗਿਣੀ ਤਰਙ੍ਗਾਭਾਸ੍ਵ੍ ਆਕਾਰਪਰਿਨਿष੍ਠਿਤਾ
ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਹੀਂ; ਦਰਿਆ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਲਹਿਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਵਕ੍ਰਾ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ऋਜ੍ਵੀ ਦੀਰ੍ਘਾ ਖਰ੍ਵਾ ਸ੍ਥਿਰਾ ਚਲਾ । ਯਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦੋਦ੍ਭਵਾ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਵ੍ਯਤਿਰੇਕਮ੍ ਉਪਾਗਤਾ
ਕਦੇ ਵਕਰੀ, ਕਦੇ ਸਿੱਧੀ, ਲੰਮੀ ਜਾਂ ਛੋਟੀ, ਕਦੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ, ਕਦੇ ਹਿਲਦੀ ਹੋਈ; ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਪਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ऽਸਾਰਸੁਨ੍ਦਰੀ । ਨ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਪੀਹ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵੋਪਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਅੰਦਰੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਹਰ ਥਾਂ ਬਿਨਾ ਮੱਤਲਬ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਟਿਕੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਹਰ ਥਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਜਡੈਵ ਚਿਨ੍ਮਯੀਵਾਸਾਵ੍ ਅਨ੍ਯਸ੍ਪਨ੍ਦੋਪਜੀਵਿਨੀ । ਨਿਮੇषਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਤਿष੍ਠਨ੍ਤੀ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਾਸ਼ਙ੍ਕਾਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ
ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਸੁੰਨ ਹੋਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਰ ਚੇਤਨ ਜਾਪਦੀ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਦੀ ਹਿਲਚਲ 'ਤੇ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ; ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਟਿਕਾਅ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਜ੍ਵਾਲੇਵ ਸ਼ੁਦ੍ਧਵਰ੍ਣਾਪਿ ਮषੀਮਲਿਨਕੋਟਰਾ । ਵਲ੍ਗਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਤਦਵੀਕ੍ਸ਼ਿਤਾ
ਅੱਗ ਦੀ ਲੌਂ ਵਾਂਗ, ਰੰਗ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਕਾਲੀ ਤੇ ਕਾਲਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ; ਦੂਜੇ ਦੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਲਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਉਣ 'ਤੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਲੋਕੇ ਵਿਮਲੇ ਮ੍ਲਾਨਾ ਤਮਸ੍ਯ੍ ਅਤਿਵਿਰਾਜਤੇ । ਮृਗਤृष੍ਣੇਵ ਸੁਸ੍ਫਾਰਾ ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਵਿਲਾਸਿਨੀ
ਸਾਫ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫਿੱਕੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਪੂਰੀ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਈ ਰੰਗਾਂ 'ਚ ਖਿੜਦੀ ਹੈ।
ਵਕ੍ਰਾ ਵਿषਮਯੀ ਤਨ੍ਵੀ ਮृਦ੍ਵੀ ਕਣ੍ਟਕਕਰ੍ਕਸ਼ਾ । ਲਲਨਾ ਚਞ੍ਚਲਾ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਤृष੍ਣਾ ਜਿਹ੍ਵੇਵ ਭੋਗਿਨਃ
ਟੇਢੀ, ਖਤਰਨਾਕ, ਪਤਲੀ, ਨਰਮ ਪਰ ਕਾਂਟਿਆਂ ਵਾਲੀ ਤੇ ਰੁਖੀ; ਇਕ ਚਲਾਕ ਤੇ ਭੁੱਖੀ ਕੁੜੀ ਵਾਂਗ—ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੱਪ ਦੀ ਜੀਭ ਵਾਂਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਟਕਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਯਂ ਦੀਪਸ਼ਿਖੇਵਾਸ਼ੁ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਸ੍ਨੇਹਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਸਿਨ੍ਦੂਰਧੂਲਿਲੇਖੇਵ ਵਿਨਾ ਰਾਗਂ ਨ ਰਞ੍ਜਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੋਅ ਤੇਲ ਮੁੱਕਣ ਤੇ ਛੇਤੀ ਮੁਰਝਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਦੂਰ ਦੀ ਧੂੜ ਰੰਗ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਰਾਗ ਬਿਨਾ ਆਪਣੀ ਰੌਣਕ ਗੁਆ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਣਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾ ਤਰਲਾ ਕृਤਸਂਸ੍ਥਾ ਜਡਾਸ਼ਯੇ । ਮੁਗ੍ਧਾਨਾਂ ਤ੍ਰਾਸਜਨਨੀ ਵਕ੍ਰਾ ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ ਇਵੋਦਿਤਾ
ਇਹ ਪਲਕ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਤੇ ਮੰਡੀ ਹੋਈ, ਜੜਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ, ਮੂਰਖਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਟੇਢੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਅਚਾਨਕ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ਨਾਦ੍ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਦਹਤਿ ਭੂਤ੍ਵਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ । ਲਭ੍ਯਤੇ ऽਪਿ ਚ ਨਾਨ੍ਵਿष੍ਟਾ ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਵਦ੍ ਅਤਿਭਙ੍ਗੁਰਾ
ਇਹਨੂੰ ਪਕੜਨ ਲਈ ਜਤਨ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਿਲ ਵੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਇਸਦੀ ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੇ ਬਹੁਤ ਨਾਜੁਕ ਹੈ।
ਅਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤੈਵੋਪਨਤਾ ਰਮਣੀਯਾਪ੍ਯ੍ ਅਨਰ੍ਥਦਾ । ਅਕਾਲਪੁष੍ਪਮਾਲੇਵ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਿਤਾ
ਬਿਨਾਂ ਮੰਗੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸੋਹਣੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੁਸੀਬਤ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਣਸਮੇਂ ਖਿੜੇ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਨਹੀਂ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਵਿਸ੍ਮृਤੈਵਾਤਿਸੁਖਾਯ ਭ੍ਰਮਦਾਯਿਨੀ । ਦੁਸ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਕਲਨੇਵੇਯਮ੍ ਅਨਰ੍ਥਾਯੈਵ ਸੂਤ੍ਥਿਤਾ
ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁੱਲੀ ਹੋਈ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮਾੜੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।