ਕਥਮ੍ ਅਸ੍ਯਾਤਿਲੋਲਸ੍ਯ ਵੇਗਾਵੇਗੈਕਕਾਰਣਮ੍ । ਚਲਤਾ ਮਨਸੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਬਲਤੋ ਵਿਨਿਵਾਰ੍ਯਤੇ
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਇਹ ਮਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੰਚਲ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਚਲਾਕੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਨੇਹ ਚਞ੍ਚਲਤਾਹੀਨਂ ਮਨਃ ਕ੍ਵਚਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਚਞ੍ਚਲਤ੍ਵਂ ਮਨੋਧਰ੍ਮੋ ਵਹ੍ਨਿਧਰ੍ਮੋ ਯਥੋष੍ਣਤਾ
ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਮਨ ਚੰਚਲਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਚੰਚਲਤਾ ਤਾਂ ਮਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਤਰਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਗਰਮੀ।
ਯੈषਾ ਹਿ ਚਞ੍ਚਲਾ ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਵਸਂਸ੍ਥਿਤਾ । ਤਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਾਨਸੀਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਜਗਦਾਡਮ੍ਬਰਾਤ੍ਮਿਕਾਮ੍
ਇਹੀ ਚੰਚਲਤਾ ਵਾਲੀ ਕੰਪਣ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਹੀ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਮਝ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਖੇਡ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ।
ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਦ੍ ऋਤੇ ਵਾਯੋਰ੍ ਯਥਾ ਸਤ੍ਤੈਵ ਨੋਹ੍ਯਤੇ । ਤਥਾਸ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਸਤ੍ਤਾ ਨੋ ਚਞ੍ਚਲਸ੍ਪਨ੍ਦਨਾਦ੍ ऋਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਉਸ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਜਾਂ ਛੂਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਤ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਜਾਂ ਹਿਲਚਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ।
ਯਤ੍ ਤੁ ਚਞ੍ਚਲਤਾਹੀਨਂ ਤਨ੍ ਮਨੋ ਮृਤਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਸ ਏਵ ਚ ਤਪਸ਼੍ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਚਿੱਤ ਚਲਾਕੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਤ ਮਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਤਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਮਨੋਵਿਲਯਮਾਤ੍ਰੇਣ ਦੁਃਖਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਅਵਾਪ੍ਯਤੇ । ਮਨੋਜਨਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਦੁਃਖਂ ਪਰਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਯਤੇ
ਮਨ ਦੇ ਮਿਟ ਜਾਣ ਨਾਲ ਹੀ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਨ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਦੁਃਖਮ੍ ਉਤ੍ਪਾਦਯਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਰ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਰਾਕ੍ਸ਼ਸਃ । ਸੁਖਾਯਾਨਨ੍ਤਭੋਗ੍ਯਾਯ ਤਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਪਾਤਯ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਉੱਠ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੰਤਹਿਨ ਸੁਖ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਲਾ ਕੇ ਥੱਲੇ ਲਿਆਉ।
ਤਸ੍ਯ ਚਞ੍ਚਲਤਾ ਯੈषਾ ਹ੍ਯ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾ ਨਾਮ ਸੋਚ੍ਯਤੇ । ਵਾਸਨਾਪਰਨਾਮ੍ਨੀ ਤਾਂ ਵਿਚਾਰੇਣ ਵਿਨਾਸ਼ਯ
ਇਸ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਨੂੰ ਹੀ ਅਗਿਆਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਾਸਨਾ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਖਤਮ ਕਰ।
ਅਵਿਦ੍ਯਯਾ ਵਾਸਨਯਾ ਤਯਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਸ਼ਾਨ੍ਤਯਾ । ਵਿਲੀਨਯਾ ਤ੍ਯਾਗਵਸ਼ਾਤ੍ ਪਰਂ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ऽਧਿਗਮ੍ਯਤੇ
ਅਗਿਆਨ, ਜੋ ਵਾਸਨਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਾਂਤੀ — ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਤਿਆਗ ਰਾਹੀਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ ਤਤ੍ ਸਦਸਤੋਰ੍ ਮਧ੍ਯਂ ਯਨ੍ ਮਧ੍ਯਂ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਜਾਡ੍ਯਯੋਃ । ਤਨ੍ ਮਨਃ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਰਾਮ ਦ੍ਵਯਦੋਲਾਯਿਤਾਕृਤਿ
ਜੋ ਚੀਜ਼ ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਸੁਥਰਤਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਨ ਹੈ, ਰਾਮਾ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿਚ ਢੋਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜਾਡ੍ਯਾਨੁਸਨ੍ਧਾਨਹृਤਂ ਜਾਡ੍ਯਾਤ੍ਮਕਤਯੇਦ੍ਧਯਾ । ਚੇਤੋ ਜਡਤ੍ਵਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਦृਢਾਭ੍ਯਾਸਵਸ਼ੇਨ ਹਿ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਸੁਥਰਤਾ ਵਿਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੁਥਰਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੱਕੀ ਆਦਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਨ ਸੁਥਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਵੇਕੈਕਾਨੁਸਨ੍ਧਾਨਾਚ੍ ਚਿਦਂਸ਼ਾਤ੍ਮਤਯਾ ਮਨਃ । ਚਿਤੈਕਤਾਮ੍ ਉਪਾਯਾਤਿ ਦृਢਾਭ੍ਯਾਸਵਸ਼ਾਤ੍ ਸ੍ਥਿਰਮ੍
ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਖੋਜ ਨਾਲ, ਮਨ ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾ ਉਹ ਪੱਕੀ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੌਰੁषੇਣ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਪਦੇ ਮਨਃ । ਪਾਤ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ ਪਦਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਭ੍ਯਾਸਲੋਹਿਤਮ੍
ਮਨੁੱਖੀ ਜਤਨ ਅਤੇ ਦਿਲੋਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਜਿਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਮਨ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਉਸ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਰੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤਃ ਪੌਰੁषਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਆਕ੍ਰਮ੍ਯ ਚੇਤਸਾ । ਵਿਸ਼ੋਕਂ ਪਦਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਨਿਰਾਸ਼ਙ੍ਕਸ੍ ਸ੍ਥਿਰੋ ਭਵ
ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੂਝ ਨਾਲ ਕਾਬੂ ਕਰ; ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੇ, ਨਿਡਰ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕ ਜਾ।
ਭਵਭਾਵਨਯਾ ਭਗ੍ਨਂ ਮਨਸੈਵ ਨ ਚੇਨ੍ ਮਨਃ । ਬਲਾਦ੍ ਉਤ੍ਤਾਰ੍ਯਤੇ ਰਾਮ ਤਦ੍ ਉਪਾਯੋ ऽਸ੍ਤਿ ਨੇਤਰਃ
ਜੇ ਮਨ ਸੰਸਾਰਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਨੂੰ ਉੱਠਾ ਨਾ ਸਕੇ, ਰਾਮਾ, ਤਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉੱਠਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।
ਮਨ ਏਵ ਸਮਰ੍ਥਂ ਵੈ ਮਨਸੋ ਦृਢਨਿਗ੍ਰਹੇ । ਅਰਾਜਾ ਕਸ੍ ਸਮਰ੍ਥਸ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਰਾਜ੍ਞੋ ਰਾਘਵ ਨਿਗ੍ਰਹੇ
ਮਨ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਕਾਬੂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਰਾਘਵ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਹੀ ਕਾਬੂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਤृष੍ਣਾਗ੍ਰਾਹਗृਹੀਤਾਨਾਂ ਸਂਸਾਰਾਰ੍ਣਵਰਂਹਸਿ । ਆਵਰ੍ਤੈਰ੍ ਉਹ੍ਯਮਾਨਾਨਾਂ ਦੂਰਂ ਸ੍ਵਮਨ ਏਵ ਨੌਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਲਚ ਦੇ ਮਗਰਮੱਛ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਭੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਮਨ ਹੀ ਉਹ ਨੌਕਾ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਮਨਸੈਵ ਮਨਸ਼੍ ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਾਸ਼ਂ ਪਰਮਬਨ੍ਧਨਮ੍ । ਉਨ੍ਮੋਚਿਤੋ ਨ ਯੇਨਾਤ੍ਮਾ ਨਾਸਾਵ੍ ਅਨ੍ਯੇਨ ਮੋਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਮਨ ਦੇ ਫੰਦੇ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬੰਧਨ ਹੈ, ਮਨ ਹੀ ਨਾਲ ਕੱਟ ਕੇ ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ।
ਯਾ ਯੋਦੇਤਿ ਮਨੋਨਾਮ੍ਨੀ ਵਾਸਨਾ ਵਾਸਿਤਾਨ੍ਤਰਾ । ਤਾਂ ਤਾਂ ਪਰਿਹਰੇਤ੍ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ ਤਤੋ ऽਵਿਦ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ਯੋ ਭਵੇਤ੍
ਮਨ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਜੋ ਵਾਸਨਾ, ਅੰਦਰਲੀ ਲਗਨ ਉੱਠਦੀ ਹੈ, ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭੋਗੌਘਵਾਸਨਾਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤ੍ਯਜ ਤ੍ਵਂ ਖੇਦਵਾਸਨਾਮ੍ । ਭਾਵਾਭਾਵੌ ਤਤਸ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਸ੍ ਸੁਖੀ ਭਵ
ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਭੋਗਣ ਦੀ ਆਦਤ ਵੀ ਛੱਡ ਦੇ। ਫਿਰ, ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ — ਦੋਵੇਂ ਵਿਚੋਂ ਹਟ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਫ਼ਿਕਰ ਦੇ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾ।
ਅਭਾਵਨਂ ਭਾਵਨਾਯਾਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਏਤਾਵਾਨ੍ ਭਾਵਨਾਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਏष ਏਵ ਮਨੋਨਾਸ਼ਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾਨਾਸ਼ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਕਲਪਨਾ ਕਰਨਾ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਹੀ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਅੰਤ ਹੈ। ਇਹੀ ਮਨ ਦੀ ਮਿਟੀ ਹੋਣ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਯਤ੍ ਸਂਵੇਦ੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤਤ੍ਰਾਸਂਵੇਦਨਂ ਵਰਮ੍ । ਅਸਂਵਿਤ੍ਤਿਸ੍ ਤੁ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਦੁਃਖਂ ਸਂਵੇਦਨਾਦ੍ ਭਵੇਤ੍
ਜਿੱਥੇ ਕੁਝ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਨਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਨਾ ਜਾਣਣਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਾਣਣ ਨਾਲ ਹੀ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵੇਨੈਵ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਪੁਂਸਸ੍ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਭਾਵਸ੍ਯਾਭਾਵਨਂ ਭੂਤ੍ਯੈ ਤਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਆਹਰੇਤ੍
ਆਪਣੀ ਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਤੁਰੰਤ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ ਹੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਰਾਗਾਦਯੋ ਯੇ ਮਨਸੇਪ੍ਸਿਤਾਸ੍ ਤੇ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵੈਵ ਤਾਂਸ੍ ਤਾਂਸ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਭੂਤਾਨ੍ । ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਦਾਸ੍ਥਾਙ੍ਕੁਰਮ੍ ਅਸ੍ਤਬੀਜਂ ਮਾ ਹਰ੍षਸ਼ੋਕੌ ਸਮੁਪੈषਿ ਤृਪ੍ਤਃ
ਜੋ ਮਨ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਲਸਾਵਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ — ਜੋ ਲਗਾਵਟ ਹੈ — ਛੱਡ ਦੇ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਲਗਾਵਟ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਨਾ ਖੁਸ਼ੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਦੁੱਖ, ਤੇ ਤੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ।
ਏषਾ ਹਿ ਵਾਸਨਾ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਸਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਯਦ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਾ । ਦ੍ਵਿਚਨ੍ਦ੍ਰਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਵਤ੍ ਤੇਨ ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਂ ਰਾਘਵ ਯੁਜ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਵਾਸਨਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਝੂਠੇ ਵਿਚ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵੇਖਣ ਦੀ ਭੁਲ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ, ਰਾਘਵ, ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਹੀ ਠੀਕ ਹੈ।
ਅਵਿਦ੍ਯਾਵਿਦ੍ਯਮਾਨੈਵ ਨष੍ਟਪ੍ਰਜ੍ਞਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਨਾਮ੍ਨੈਵਾਙ੍ਗੀਕृਤਾਭਾਵਾ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸਾ ਕੁਤਃ
ਅਗਿਆਨਤਾ ਉਹੀ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਸਮਝ ਖੋ ਗਈ ਹੋਵੇ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ ਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਵਾਲੇ ਲਈ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਮਾ ਭਵਾਜ੍ਞੋ ਭਵ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਰਾਮ ਵਿਚਾਰਯ । ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵੇਨ੍ਦੁਰ੍ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਖੇ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ਸਂਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਮੁਧਾ
ਅਗਿਆਨ ਨਾ ਬਣ, ਸਮਝਦਾਰ ਹੋ, ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰ, ਰਾਮਾ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਦੂਜਾ ਚੰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ — ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਭੁਲ ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ऋਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਵਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਵਸ੍ਤੁ ਵਾ । ਊਰ੍ਮਿਮਾਲਿਨਿ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇ ਵਾਰਿਪੂਰਾਦ੍ ऋਤੇ ਯਥਾ
ਆਤਮਕ ਸੱਚ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼, ਚਾਹੇ ਉਹ ਅਸਲੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਝੂਠੀ, ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਸ੍ਵਵਿਕਲ੍ਪਕृਤਾਨ੍ ਏਤਾਨ੍ ਭਾਵਾਭਾਵਾਨ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਾਨ੍ । ਨਿਤ੍ਯੇ ਤਤੇ ਸਿਤੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਮਾ ਸਮਾਰੋਪਯਾਤ੍ਮਨਿ
ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਅਸਲੀਅਤ ਅਤੇ ਅਸਲੀਅਤ ਦੀਆਂ ਝੂਠੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ, ਸਦਾ ਸਾਫ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ 'ਤੇ ਨਾ ਲਗਾ।
ਨਾਸਿ ਕਰ੍ਤਾ ਕਿਮ੍ ਏਤਾਸੁ ਕ੍ਰਿਯਾਸੁ ਮਮਤਾ ਤਵ । ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨੇ ਹਿ ਕਿਂ ਕੇਨ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਕਥਮ੍
ਤੂੰ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਕੀ ਹੱਕ? ਜਦੋਂ ਇਕੋ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ, ਕੌਣ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦਾ?