ਮਯੋਕ੍ਤਂ ਤਨਯਾਸ੍ਯਾਂ ਤੁ ਚਿਤਾਯਾਂ ਪਤਿਤਾਤ੍ ਪੁਨਃ । ਉਤ੍ਕृਤ੍ਯੋਤ੍ਕृਤ੍ਯ ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਮਤ੍ਤੋ ਮਾਂਸਂ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ਤ੍ਵਯਾ
ਮੇਰੀ ਧੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਚਿਤਾ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੋ, ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਮਾਸ ਕੱਟ ਕੇ ਖਾਣਾ ਪਵੇਗਾ।'
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯਾਵਦ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਸ੍ਵਂ ਚਿਤਾਯਾਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਲੁਠਿਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਜਵਾਤ੍ ਤਾਵਦ੍ ਅਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਿਂਹਾਸਨਾਨ੍ ਨृਪਃ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚਿਤਾ 'ਤੇ ਸੁੱਟਣ ਲੱਗਾ, ਤਦ ਹੀ ਮੈਂ ਇਸੀ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਹੇ ਰਾਜਾ।
ਤਤਸ੍ ਤੂਰ੍ਯਨਿਨਾਦੇਨ ਜਯਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਚਾਭਿਤਃ । ਭृਸ਼ਮ੍ ਏਵ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋ ऽਹਂ ਸ੍ਮृਤ੍ਯਾ ਚ ਵਲਿਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਫਿਰ ਚੌਂਕੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਤੇ ਜੈਕਾਰ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਅਚਾਨਕ ਜਾਗ ਪਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਯਾਦ ਤੇ ਹੋਸ਼ ਮੁੜ ਲੈ ਲਿਆ।
ਇਤਿ ਸ਼ਾਮ੍ਬਰਿਕੇਣੇਹ ਮੋਹ ਉਤ੍ਪਾਦਿਤੋ ਮਮ । ਅਜ੍ਞਾਨੇਨੇਵ ਜੀਵਸ੍ਯ ਦਸ਼ਾਸ਼ਤਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਬਰਿਕ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਭਟਕਾਵੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਜੀਵ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਘਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਨੇਕ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮੋਦਨ੍ਤਂ ਭਵਤ੍ਸ੍ਵ੍ ਇਤ੍ਥਮ੍ ਏਨਂ ਕਥਿਤਵਾਨ੍ ਅਹਮ੍ । ਮਾਰ੍ਕਾਣ੍ਡੇਯ ਇਵਾਨਨ੍ਤਂ ਕਲ੍ਪਦੁਃਖਂ ਸੁਰਾਜਸੁ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਰਕਾਂਡੇਯ ਨੇ ਕਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਤਹੀਣ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ ਸਨ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਵਤਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰੇ ਲਵਣੇ ਭੂਰਿਤੇਜਸਿ । ਅਨ੍ਤਰ੍ਧਾਨਂ ਜਗਾਮਾਸੌ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਾਮ੍ਬਰਿਕਃ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਲਵਣ ਨੇ ਜਦੋਂ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਂਬਰਿਕਾ ਉੱਥੋਂ ਤੁਰੰਤ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਥੇਦਮ੍ ਊਚੁਸ੍ ਤੇ ਸਭ੍ਯਾ ਵਿਸ੍ਮਯਾਕੁਲਚੇਤਸਃ । ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਾਲੋਕਨਵ੍ਯਗ੍ਰਪਦ੍ਮਪਤ੍ਤ੍ਰਨਿਭੇਕ੍ਸ਼ਣਾਃ
ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਬੈਠੇ ਸਭ ਲੋਕ, ਜੋ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਸਨ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਕੌਤੁਕ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ:
ਅਹੋ ਨੁ ਖਲੁ ਚਿਤ੍ਰੇਯਂ ਮਾਯਾ ਨਨੁ ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣਾ । ਕੋ ਨੁ ਸ਼ਾਮ੍ਬਰਿਕੋ ਨਾਮ ਕ੍ਵ ਚਾਸਾਵ੍ ਅਗ੍ਰਤੋ ਗਤਃ
ਵਾਹ, ਇਹ ਮਾਇਆ ਕਿੰਨੀ ਅਜੀਬ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਹੈ! ਇਹ ਸ਼ਾਂਬਰਿਕਾ ਆਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਕਿਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ?
ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤੇਰ੍ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾ ਹਿ ਸ਼ਕ੍ਤਯਸ਼੍ ਸ਼ਤਸ਼ੋ ਵਿਧੇਃ । ਯਦ੍ ਵਿਵੇਕਿਮਨੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਏष ਵਿਮੋਹਯਤਿ ਮਾਯਯਾ
ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਬੜੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਅਨੋਖੀਆਂ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਤਾਂ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨ ਨੂੰ ਵੀ ਭਟਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਜ੍ਞਾਤਲੋਕਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਃ ਕ੍ਵ ਨਾਮਾਯਂ ਮਹੀਪਤਿਃ । ਕ੍ਵ ਸਾਮਾਨ੍ਯਮਨੋਵृਤ੍ਤਿਯੋਗ੍ਯਾ ਵਿਪੁਲਸਮ੍ਭ੍ਰਮਾਃ
ਜੋ ਰਾਜਾ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਤੇ ਆਮ ਮਨਾਂ ਲਈ ਜੋ ਵੱਡੇ ਉਲਝਣਾਂ ਸਨ, ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਗਏ?
ਨ ਚ ਸ਼ਾਮ੍ਬਰਿਕੋਤ੍ਥੇਯਂ ਮਾਯਾ ਮਨਸਿ ਮੋਹਨੀ । ਅਰ੍ਥਸ੍ਯ ਗृਧ੍ਨਵੋ ਹ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ਾਮ੍ਬਰਿਕਾਃ ਕਿਲ
ਇਹ ਸ਼ਾਂਬਰਿਕ ਦੀ ਉਠੀ ਹੋਈ ਮਾਇਆ ਮਨ ਵਿਚ ਭਟਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸ਼ਾਂਬਰਿਕ ਲੋਕ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਾਭ ਦੀ ਚਾਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯਤ੍ਨੇਨ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਨ੍ਤੇ ऽਰ੍ਥਂ ਨਾਨ੍ਤਰ੍ਧਾਨਂ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ ਤੇ । ਇਤਿ ਸਨ੍ਦੇਹਦੋਲਾਯਾਂ ਸਂਸ੍ਥਿਤੌ ਲੁਠਿਤਾ ਵਯਮ੍
ਉਹ ਲੋਕ ਧਨ ਲਈ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਦੇ ਗਾਇਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਸੰਦੇਹ ਦੀ ਝੂਲੇ ਵਿਚ ਝੂਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ।
ਸਭਾਯਾਮ੍ ਅਵਸਂ ਤਸ੍ਯਾਮ੍ ਅਹਂ ਰਾਮ ਤਦਾ ਕਿਲ । ਤੇਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਤੋ ਦृष੍ਟਂ ਮਯੈਤਨ੍ ਨਾਪ੍ਤਤਸ਼੍ ਸ਼੍ਰੂਤਮ੍
ਰਾਮਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਸਭਾ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਉਥੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਅਤਿਬਹੁਕਲਨਾਵਿਵਰ੍ਧਿਤਾਙ੍ਗਂ ਨਯ ਨਿਜਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਇਦਂ ਸ਼ਮਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨ੍ । ਸ਼ਮਮ੍ ਉਪਗਮਿਤੇ ਪਰਂ ਸ੍ਵਭਾਵੇ ਪਰਮਮ੍ ਉਪੈष੍ਯਸਿ ਪਾਵਨਂ ਪਦਂ ਤਤ੍
ਹੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਜੋ ਹਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ। ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਉਹ ਉੱਚਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲਵੇਂਗਾ।
ਪਰਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਾਰਣਾਦ੍ ਆਦੌ ਚਿਚ੍ ਚੇਤ੍ਯਪਦਪਾਤਿਨੀ । ਕਲਨਾਪਦਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਕਲਙ੍ਕਕਲਨਾਨ੍ਤਰਮ੍
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਚਿੱਤ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ੈ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਡਿਗ ਕੇ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਪੜਾਅ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤੇ ਉਥੋਂ impurity ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ।
ਅਸਤ੍ਸ੍ਵ੍ ਏਵ ਵਿਮੋਹੇषੁ ਰਾਮੈਵਮ੍ਪ੍ਰਾਯਵृਤ੍ਤਿषੁ । ਘਨੇषੁ ਤੁਚ੍ਛਤਾਮ੍ ਏਤ੍ਯ ਚਿਰਾਯ ਪਰਿਮਜ੍ਜਤਿ
ਹਾਂ ਰਾਮਾ, ਝੂਠੀਆਂ ਭੁਲਾਵਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਗੂੜੀਆਂ ਭੁਲਾਵਾਂ ਵਿਚ ਅਣਮੱਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਸਦ੍ ਏਵ ਮਨੋਵृਤ੍ਤਿਰ੍ ਮ੍ਲਾਨਾ ਵਿਸ੍ਤਾਰਯਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਦੁਃਖਂ ਦੋषਸਹਸ੍ਰੇਣ ਵੇਤਾਲਮ੍ ਇਵ ਬਾਲਕਃ
ਮਨ ਦੀ ਝੂਠੀ ਚਾਲ ਥੱਕੀ ਹੋਈ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਬਹੁਤ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਲਤੀਆਂ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਵੈਤਾਲ ਨਾਲ।
ਸਦ੍ ਏਵ ਹਿ ਮਹਾਦੁਃਖਮ੍ ਅਸਤ੍ਤਾਂ ਨਯਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਨਿष੍ਕਲਙ੍ਕਾ ਮਨੋਵृਤ੍ਤਿਰ੍ ਅਨ੍ਧਕਾਰਮ੍ ਇਵਾਰ੍ਕਰੁਕ੍
ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਵੀ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਝੂਠ ਨੂੰ ਲੈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਮਨ ਦੀ ਚਲਣ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨਯਦ੍ ਅਭ੍ਯਾਸ਼ਤਾਂ ਦੂਰਮ੍ ਅਭ੍ਯਾਸ਼ਂ ਦੂਰਤਾਂ ਨਯਤ੍ । ਮਨੋ ਵਲ੍ਗਤਿ ਭੂਤੇषੁ ਬਾਲੋ ਬਾਲਖਗੇष੍ਵ੍ ਇਵ
ਮਨ ਨੇੜੇ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਤੇ ਦੂਰ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਡਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਨਵੇਂ ਪੰਛਿਆਂ ਵਿਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।
ਅਭਯਂ ਭਯਮ੍ ਅਜ੍ਞਸ੍ਯ ਚੇਤਸੋ ਵਾਸਨਾਵਤਃ । ਦੂਰਤੋ ਮੁਗ੍ਧਪਾਨ੍ਥਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਣੁਰ੍ ਯਾਤਿ ਪਿਸ਼ਾਚਤਾਮ੍
ਜਿਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵਾਸਨਾ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਅਜਾਣਾ ਵਿਅਕਤੀ ਡਰ ਰਹੀ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ ਵੀ ਡਰ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਰੋਂ ਭਟਕਦੇ ਯਾਤਰੀ ਨੂੰ ਰੁੱਖ ਵੀ ਪਿਸਾਚ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਤ੍ਰੁਤ੍ਵਂ ਸ਼ਙ੍ਕਤੇ ਮਿਤ੍ਰੇ ਕਲਙ੍ਕਮਲਿਨਂ ਮਨਃ । ਮਦਾਵਿष੍ਟਮਤਿਰ੍ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ ਭ੍ਰਮਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਭੂਤਲਮ੍
ਜਦ ਮਨ ਵਿਚ ਮੈਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮਿਤਰ ਵਿਚ ਵੀ ਵੈਰ ਦੀ ਸ਼ੱਕ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਬੰਦੇ ਦੀ ਸੋਚ ਨਸ਼ੇ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਘੁੰਮਦੀ ਹੋਈ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਪਰ੍ਯਾਕੁਲੇ ਹਿ ਮਨਸਿ ਸ਼ਸ਼ਿਨੋ ਜਾਯਤੇ ऽਸ਼ਨਿਃ । ਅਮृਤਂ ਵਿषਭਾਵੇਨ ਭੁਕ੍ਤਂ ਯਾਤਿ ਵਿषਕ੍ਰਿਯਾਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਬਹੁਤ ਉਲਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੰਦ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਸਮਝ ਕੇ ਖਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਜ਼ਹਿਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰਪਤ੍ਤਨਨਿਰ੍ਮਾਣਮ੍ ਅਸਤ੍ ਸਦ੍ ਇਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਵਾਸਨਾਵਲਿਤਂ ਚੇਤਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਜ੍ ਜਾਗ੍ਰਦ੍ ਏਵ ਹਿ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਝੂਠੇ ਪੁਰ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਚਾ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਨ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਤਜਰਬਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮੋਹੈਕਕਾਰਣਂ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ ਮਨਸੋ ਵਾਸਨੋਲ੍ਬਣਾ । ਉਤ੍ਖਾਤਵ੍ਯਾ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਮੂਲਚ੍ਛੇਦੇਨ ਚੈਵ ਸਾ
ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਦਾ ਇਕੋ ਕਾਰਨ ਮਨ ਦੀ ਤੀਬਰ ਵਾਸਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਜੜ ਤੋਂ ਉਖਾੜ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵਾਸਨਾਵਾਗੁਰਾਕृष੍ਟੋ ਮਨੋਹਰਿਣਕੋ ਨृਣਾਮ੍ । ਪਰਾਂ ਵਿਵਸ਼ਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਸਂਸਾਰਵਨਗੁਲ੍ਮਕੇ
ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਫਾਹੀ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ, ਮਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਬੇਬਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੇਨੋਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਵਿਚਾਰੇਣ ਜੀਵਸ੍ਯ ਜ੍ਞੇਨ ਵਾਸਨਾ । ਨਿਰਭ੍ਰਸ੍ਯੇਵ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯਾਲੋਕੋ ਵਿਰਾਜਤੇ
ਜਦੋਂ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਜੀਵ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਬਿਨਾ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਅਤਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਮਨ ਏਵੇਦਂ ਨਰਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਨ ਦੇਹਕਮ੍ । ਜਡੋ ਦੇਹੋ ਮਨਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਤ੍ਰ ਨ ਜਡਂ ਨਾਜਡਂ ਵਿਦੁਃ
ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਕਿ ਮਨ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ। ਸਰੀਰ ਮੂਰਖ ਹੈ, ਪਰ ਮਨ ਨਾ ਤਾਂ ਮੂਰਖ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਮੂਰਖ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਯਤ੍ ਕृਤਂ ਮਨਸਾ ਰਾਮ ਤਤ੍ ਕृਤਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਰਾਘਵ । ਯਤ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਮਨਸਾ ਰਾਮ ਤਤ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਰਾਘਵ
ਰਾਮਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਮਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਚਮੁਚ ਕੀਤਾ ਸਮਝੋ; ਜੋ ਕੁਝ ਮਨ ਨਾਲ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਚਮੁਚ ਛੱਡਿਆ ਸਮਝੋ।
ਮਨੋਮਾਤ੍ਰਂ ਜਗਤ੍ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਮਨਃ ਪਰ੍ਵਤਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਮਨੋ ਵ੍ਯੋਮ ਮਨੋ ਭੂਮਿਰ੍ ਮਨੋ ਵਾਯੁਰ੍ ਮਨੋ ਮਹਾਨ੍
ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਮਨ ਹੀ ਹੈ; ਪਰਬਤ, ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ ਤੇ ਵੱਡੇ ਤੱਤ—all ਮਨ ਹੀ ਹਨ।
ਮਨੋ ਯਦਿ ਪਦਾਰ੍ਥਂ ਤੁ ਤਦ੍ਭਾਵੇਨ ਨ ਯੋਜਯੇਤ੍ । ਤਤਸ੍ ਸੂਰ੍ਯਾਦਯੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਃ ਕਦਾਚਨ
ਜੇ ਮਨ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੋੜਦਾ, ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ ਕਦੇ ਚਮਕਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀਆਂ।