ਅਥ ਚਣ੍ਡਾਲਕਨ੍ਯਾਯਾਂ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਾਯਾਂ ਤਰੋਸ੍ ਤਲੇ । ਸੁਪ੍ਤਾਯਾਂ ਸ਼ੀਤਲਚ੍ਛਾਯੇ ਦ੍ਵੌ ਸਮਾਲਿਙ੍ਗ੍ਯ ਦਾਰਕੌ
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਚੰਡਾਲ ਦੀ ਕੁੜੀ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਠੰਡੀ ਛਾਂ 'ਚ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਦੋ ਬੱਚੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ ਲਪਟ ਗਏ।
ਥੁਤ੍ਥਕੋ ਨਾਮ ਤਨਯੋ ਮਮੈਕਃ ਪੁਰਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਵਲ੍ਲਭੋ ऽਸ੍ਮਾਕਂ ਕਨੀਯਾਨ੍ ਕਾਨ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਇਤਿ
ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਥੁੱਥਕਾ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੂਰਤ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ।
ਸ ਮਾਮ੍ ਉਵਾਚ ਦੀਨਾਤ੍ਮਾ ਬਾष੍ਪਪੂਰ੍ਣਵਿਲੋਚਨਃ । ਆਪ੍ਤ ਦੇਹ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਮੇ ਮਾਂਸਂ ਪਾਨਂ ਚ ਰੁਧਿਰਂ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਉਹ ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ, ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਝੂ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਮੈਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ: 'ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਮਾਸ ਦੇ, ਤੇ ਲਹੂ ਪੀਣ ਲਈ ਵੀ ਫੌਰਨ ਦੇ।'
ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ ਵਦਨ੍ਨ੍ ਏਵਂ ਸ ਬਾਲਸ੍ ਤਨਯੋ ਮਮ । ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਤਿਕੀਂ ਦਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ ਸਾਕ੍ਰਨ੍ਦੋ ਹਿ ਪੁਨਃ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾ
ਮੇਰਾ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤ ਮੁੜ ਮੁੜ ਇਹੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਤੇ ਭੁੱਖ ਕਰਕੇ ਰੋਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਤਸ੍ਯੋਕ੍ਤਂ ਹਿ ਮਯਾ ਪੁਤ੍ਰ ਮਾਂਸਂ ਨਾਸ੍ਤੀਤਿ ਭੂਰਿਸ਼ਃ । ਤਥਾਪਿ ਮਾਂਸਂ ਦੇਹੀਤਿ ਵਦਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸੁਦੁਰ੍ਮਤਿਃ
ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਖਿਆ, 'ਪੁੱਤ, ਮਾਸ ਨਹੀਂ ਹੈ,' ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਖਦਾ ਰਿਹਾ, 'ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਮਾਸ ਦੇ।'
ਅਥ ਵਾਤ੍ਸਲ੍ਯਮੂਢੇਨ ਮਯਾ ਦੁਃਖਾਤਿਭਾਰਿਣਾ । ਤਸ੍ਯੋਕ੍ਤਂ ਪੁਤ੍ਰ ਮਨ੍ਮਾਂਸਂ ਪਕ੍ਵਂ ਸਮ੍ਭੁਜ੍ਯਤਾਮ੍ ਇਤਿ
ਫਿਰ, ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਤੇ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਪੁੱਤ, ਮੇਰਾ ਪਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਮਾਸ ਖਾ ਲੈ।'
ਤਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗੀਕृਤਂ ਤੇਨ ਦੇਹੀਤਿ ਵਦਤਾ ਪੁਨਃ । ਮਨ੍ਮਾਂਸਭਕ੍ਸ਼ਣਂ ਕ੍ਸ਼ੀਣਵृਤ੍ਤਿਨਾ ਸ਼੍ਲਥਕृਤ੍ਤਿਨਾ
ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵੀ ਮੰਨ ਗਿਆ, ਮੁੜ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਾਸ ਦੇ,' ਤੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਤੇ ਅੰਗ ਢਿੱਲੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਮਾਸ ਖਾ ਗਿਆ।
ਸਰ੍ਵਦੁਃਖਾਪਨੋਦਾਯ ਸ੍ਨੇਹਕਾਰੁਣ੍ਯਮੋਹਿਤਃ । ਮਰਣਾਯਾਤ੍ਤਮਿਤ੍ਰਾਯ ਤਤੋ ऽਹਂ ਸਹਸੋਤ੍ਥਿਤਃ
ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਪਿਆਰ ਤੇ ਦਇਆ ਵਿਚ ਭਟਕ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਉਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।
ਗ੍ਰੀष੍ਮਤਾਪੋਪਤਪ੍ਤਾਨਿ ਕਾष੍ਠਾਨ੍ਯ੍ ਆਹृਤ੍ਯ ਜਙ੍ਗਲਾਤ੍ । ਮਰਣਾਯਾਤ੍ਮਨਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਚਿਤਾ ਵਿਰਚਿਤਾ ਮਯਾ
ਗਰਮੀ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਸੜੇ ਹੋਏ ਜੰਗਲ ਦੇ ਲੱਕੜ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਰਨ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਉਥੇ ਚਿਤਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ।
ਲੇਲਿਹਾਨਾਨਲਜ੍ਵਾਲਾ ਚਿਤਾ ਪ੍ਰਜ੍ਵਾਲਿਤਾਥ ਸਾ । ਕ੍ਸ਼ਣਾਚ੍ ਚਟਚਟਾਸ੍ਫੋਟੈਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾ ਮਦਭਿਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਣੀ
ਚਿਤਾ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗ ਗਈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚਿਤਾ ਟਪ ਟਪ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।
ਮਯੋਕ੍ਤਂ ਤਨਯਾਸ੍ਯਾਂ ਤੁ ਚਿਤਾਯਾਂ ਪਤਿਤਾਤ੍ ਪੁਨਃ । ਉਤ੍ਕृਤ੍ਯੋਤ੍ਕृਤ੍ਯ ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਮਤ੍ਤੋ ਮਾਂਸਂ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ਤ੍ਵਯਾ
ਮੇਰੀ ਧੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਚਿਤਾ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੋ, ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਮਾਸ ਕੱਟ ਕੇ ਖਾਣਾ ਪਵੇਗਾ।'
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯਾਵਦ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਸ੍ਵਂ ਚਿਤਾਯਾਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਲੁਠਿਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਜਵਾਤ੍ ਤਾਵਦ੍ ਅਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਿਂਹਾਸਨਾਨ੍ ਨृਪਃ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚਿਤਾ 'ਤੇ ਸੁੱਟਣ ਲੱਗਾ, ਤਦ ਹੀ ਮੈਂ ਇਸੀ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਹੇ ਰਾਜਾ।
ਤਤਸ੍ ਤੂਰ੍ਯਨਿਨਾਦੇਨ ਜਯਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਚਾਭਿਤਃ । ਭृਸ਼ਮ੍ ਏਵ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋ ऽਹਂ ਸ੍ਮृਤ੍ਯਾ ਚ ਵਲਿਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਫਿਰ ਚੌਂਕੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਤੇ ਜੈਕਾਰ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਅਚਾਨਕ ਜਾਗ ਪਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਯਾਦ ਤੇ ਹੋਸ਼ ਮੁੜ ਲੈ ਲਿਆ।
ਇਤਿ ਸ਼ਾਮ੍ਬਰਿਕੇਣੇਹ ਮੋਹ ਉਤ੍ਪਾਦਿਤੋ ਮਮ । ਅਜ੍ਞਾਨੇਨੇਵ ਜੀਵਸ੍ਯ ਦਸ਼ਾਸ਼ਤਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਬਰਿਕ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਭਟਕਾਵੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਜੀਵ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਘਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਨੇਕ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮੋਦਨ੍ਤਂ ਭਵਤ੍ਸ੍ਵ੍ ਇਤ੍ਥਮ੍ ਏਨਂ ਕਥਿਤਵਾਨ੍ ਅਹਮ੍ । ਮਾਰ੍ਕਾਣ੍ਡੇਯ ਇਵਾਨਨ੍ਤਂ ਕਲ੍ਪਦੁਃਖਂ ਸੁਰਾਜਸੁ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਰਕਾਂਡੇਯ ਨੇ ਕਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਤਹੀਣ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ ਸਨ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਵਤਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰੇ ਲਵਣੇ ਭੂਰਿਤੇਜਸਿ । ਅਨ੍ਤਰ੍ਧਾਨਂ ਜਗਾਮਾਸੌ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਾਮ੍ਬਰਿਕਃ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਲਵਣ ਨੇ ਜਦੋਂ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਂਬਰਿਕਾ ਉੱਥੋਂ ਤੁਰੰਤ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਥੇਦਮ੍ ਊਚੁਸ੍ ਤੇ ਸਭ੍ਯਾ ਵਿਸ੍ਮਯਾਕੁਲਚੇਤਸਃ । ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਾਲੋਕਨਵ੍ਯਗ੍ਰਪਦ੍ਮਪਤ੍ਤ੍ਰਨਿਭੇਕ੍ਸ਼ਣਾਃ
ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਬੈਠੇ ਸਭ ਲੋਕ, ਜੋ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਸਨ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਕੌਤੁਕ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ:
ਅਹੋ ਨੁ ਖਲੁ ਚਿਤ੍ਰੇਯਂ ਮਾਯਾ ਨਨੁ ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣਾ । ਕੋ ਨੁ ਸ਼ਾਮ੍ਬਰਿਕੋ ਨਾਮ ਕ੍ਵ ਚਾਸਾਵ੍ ਅਗ੍ਰਤੋ ਗਤਃ
ਵਾਹ, ਇਹ ਮਾਇਆ ਕਿੰਨੀ ਅਜੀਬ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਹੈ! ਇਹ ਸ਼ਾਂਬਰਿਕਾ ਆਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਕਿਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ?
ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤੇਰ੍ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾ ਹਿ ਸ਼ਕ੍ਤਯਸ਼੍ ਸ਼ਤਸ਼ੋ ਵਿਧੇਃ । ਯਦ੍ ਵਿਵੇਕਿਮਨੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਏष ਵਿਮੋਹਯਤਿ ਮਾਯਯਾ
ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਬੜੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਅਨੋਖੀਆਂ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਤਾਂ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨ ਨੂੰ ਵੀ ਭਟਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਜ੍ਞਾਤਲੋਕਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਃ ਕ੍ਵ ਨਾਮਾਯਂ ਮਹੀਪਤਿਃ । ਕ੍ਵ ਸਾਮਾਨ੍ਯਮਨੋਵृਤ੍ਤਿਯੋਗ੍ਯਾ ਵਿਪੁਲਸਮ੍ਭ੍ਰਮਾਃ
ਜੋ ਰਾਜਾ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਤੇ ਆਮ ਮਨਾਂ ਲਈ ਜੋ ਵੱਡੇ ਉਲਝਣਾਂ ਸਨ, ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਗਏ?
ਨ ਚ ਸ਼ਾਮ੍ਬਰਿਕੋਤ੍ਥੇਯਂ ਮਾਯਾ ਮਨਸਿ ਮੋਹਨੀ । ਅਰ੍ਥਸ੍ਯ ਗृਧ੍ਨਵੋ ਹ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ਾਮ੍ਬਰਿਕਾਃ ਕਿਲ
ਇਹ ਸ਼ਾਂਬਰਿਕ ਦੀ ਉਠੀ ਹੋਈ ਮਾਇਆ ਮਨ ਵਿਚ ਭਟਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸ਼ਾਂਬਰਿਕ ਲੋਕ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਾਭ ਦੀ ਚਾਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯਤ੍ਨੇਨ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਨ੍ਤੇ ऽਰ੍ਥਂ ਨਾਨ੍ਤਰ੍ਧਾਨਂ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ ਤੇ । ਇਤਿ ਸਨ੍ਦੇਹਦੋਲਾਯਾਂ ਸਂਸ੍ਥਿਤੌ ਲੁਠਿਤਾ ਵਯਮ੍
ਉਹ ਲੋਕ ਧਨ ਲਈ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਦੇ ਗਾਇਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਸੰਦੇਹ ਦੀ ਝੂਲੇ ਵਿਚ ਝੂਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ।
ਸਭਾਯਾਮ੍ ਅਵਸਂ ਤਸ੍ਯਾਮ੍ ਅਹਂ ਰਾਮ ਤਦਾ ਕਿਲ । ਤੇਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਤੋ ਦृष੍ਟਂ ਮਯੈਤਨ੍ ਨਾਪ੍ਤਤਸ਼੍ ਸ਼੍ਰੂਤਮ੍
ਰਾਮਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਸਭਾ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਉਥੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਅਤਿਬਹੁਕਲਨਾਵਿਵਰ੍ਧਿਤਾਙ੍ਗਂ ਨਯ ਨਿਜਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਇਦਂ ਸ਼ਮਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨ੍ । ਸ਼ਮਮ੍ ਉਪਗਮਿਤੇ ਪਰਂ ਸ੍ਵਭਾਵੇ ਪਰਮਮ੍ ਉਪੈष੍ਯਸਿ ਪਾਵਨਂ ਪਦਂ ਤਤ੍
ਹੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਜੋ ਹਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ। ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਉਹ ਉੱਚਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲਵੇਂਗਾ।
ਪਰਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਾਰਣਾਦ੍ ਆਦੌ ਚਿਚ੍ ਚੇਤ੍ਯਪਦਪਾਤਿਨੀ । ਕਲਨਾਪਦਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਕਲਙ੍ਕਕਲਨਾਨ੍ਤਰਮ੍
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਚਿੱਤ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ੈ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਡਿਗ ਕੇ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਪੜਾਅ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤੇ ਉਥੋਂ impurity ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ।
ਅਸਤ੍ਸ੍ਵ੍ ਏਵ ਵਿਮੋਹੇषੁ ਰਾਮੈਵਮ੍ਪ੍ਰਾਯਵृਤ੍ਤਿषੁ । ਘਨੇषੁ ਤੁਚ੍ਛਤਾਮ੍ ਏਤ੍ਯ ਚਿਰਾਯ ਪਰਿਮਜ੍ਜਤਿ
ਹਾਂ ਰਾਮਾ, ਝੂਠੀਆਂ ਭੁਲਾਵਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਗੂੜੀਆਂ ਭੁਲਾਵਾਂ ਵਿਚ ਅਣਮੱਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਸਦ੍ ਏਵ ਮਨੋਵृਤ੍ਤਿਰ੍ ਮ੍ਲਾਨਾ ਵਿਸ੍ਤਾਰਯਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਦੁਃਖਂ ਦੋषਸਹਸ੍ਰੇਣ ਵੇਤਾਲਮ੍ ਇਵ ਬਾਲਕਃ
ਮਨ ਦੀ ਝੂਠੀ ਚਾਲ ਥੱਕੀ ਹੋਈ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਬਹੁਤ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਲਤੀਆਂ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਵੈਤਾਲ ਨਾਲ।
ਸਦ੍ ਏਵ ਹਿ ਮਹਾਦੁਃਖਮ੍ ਅਸਤ੍ਤਾਂ ਨਯਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਨਿष੍ਕਲਙ੍ਕਾ ਮਨੋਵृਤ੍ਤਿਰ੍ ਅਨ੍ਧਕਾਰਮ੍ ਇਵਾਰ੍ਕਰੁਕ੍
ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਵੀ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਝੂਠ ਨੂੰ ਲੈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਮਨ ਦੀ ਚਲਣ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨਯਦ੍ ਅਭ੍ਯਾਸ਼ਤਾਂ ਦੂਰਮ੍ ਅਭ੍ਯਾਸ਼ਂ ਦੂਰਤਾਂ ਨਯਤ੍ । ਮਨੋ ਵਲ੍ਗਤਿ ਭੂਤੇषੁ ਬਾਲੋ ਬਾਲਖਗੇष੍ਵ੍ ਇਵ
ਮਨ ਨੇੜੇ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਤੇ ਦੂਰ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਡਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਨਵੇਂ ਪੰਛਿਆਂ ਵਿਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।
ਅਭਯਂ ਭਯਮ੍ ਅਜ੍ਞਸ੍ਯ ਚੇਤਸੋ ਵਾਸਨਾਵਤਃ । ਦੂਰਤੋ ਮੁਗ੍ਧਪਾਨ੍ਥਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਣੁਰ੍ ਯਾਤਿ ਪਿਸ਼ਾਚਤਾਮ੍
ਜਿਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵਾਸਨਾ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਅਜਾਣਾ ਵਿਅਕਤੀ ਡਰ ਰਹੀ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ ਵੀ ਡਰ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਰੋਂ ਭਟਕਦੇ ਯਾਤਰੀ ਨੂੰ ਰੁੱਖ ਵੀ ਪਿਸਾਚ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।