ਨਿष੍ਪਕ੍ਸ਼ਿ ਕ੍ਸ਼ਾਰਨੀਹਾਰਂ ਨਿਰ੍ਵृਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਅਜਲਂ ਮਹਤ੍ । ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ऽਹਮ੍ ਅਪਰ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਅਰਣ੍ਯਂ ਤਾਨ੍ਤਵਾਹਨਃ
ਮੈਂ ਥੱਕ ਕੇ ਇਕ ਵੱਡੇ, ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਪੰਛੀ ਸੀ, ਖਾਰਾ ਧੂੰਆਂ ਸੀ, ਨਾ ਰੁੱਖ ਸੀ, ਨਾ ਪਾਣੀ।
ਤਦ੍ ਦ੍ਵਿਤੀਯਮ੍ ਇਵਾਕਾਸ਼ਂ ਤਥਾष੍ਟਮਮ੍ ਇਵਾਮ੍ਬੁਧਿਮ੍ । ਪਞ੍ਚਮਂ ਸਾਗਰਮ੍ ਇਵ ਸਂਸ਼ੁष੍ਕਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਕੋਟਰਮ੍
ਉਹ ਥਾਂ ਦੂਜੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਜਾਂ ਅਠਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਜਾਂ ਪੰਜਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ — ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ, ਖਾਲੀ ਤੇ ਵਿਰਾਨ।
ਜ੍ਞਸ੍ਯੇਵ ਵਿਤਤਂ ਚੇਤੋ ਮੂਰ੍ਖਸ੍ਯੇਵ ਰੁषੋ ऽਜਵਮ੍ । ਅਦृष੍ਟਜਨਸਂਸਰ੍ਗਮ੍ ਅਜਾਤਤृਣਪਲ੍ਲਵਮ੍
ਉਹ ਵਿਆਪਕ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਦਾ ਮਨ, ਤੇ ਮੂਰਖ ਵਾਂਗ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਅਣਛੁਆ, ਤੇ ਉਥੇ ਕਦੇ ਵੀ ਘਾਹ ਜਾਂ ਕੋਪਲੇ ਨਹੀਂ ਉੱਗੀਆਂ।
ਅਰਣ੍ਯਂ ਮਹਦ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਮਤਿਰ੍ ਮੇ ਖੇਦਮ੍ ਆਗਤਾ । ਲਲਨੇਵੈਤ੍ਯ ਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯਂ ਨਿਰਨ੍ਨਫਲਬਾਨ੍ਧਵਮ੍
ਉਹ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਥੱਕ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਔਰਤ ਗਰੀਬੀ ਵਿਚ ਆ ਜਾਵੇ, ਨਾ ਕੋਈ ਰੋਟੀ, ਨਾ ਫਲ, ਨਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ।
ਕਚਨ੍ਮਰੁਮਰੀਚ੍ਯਮ੍ਬੁਪੂਰਪ੍ਲੁਤਕਕੁਬ੍ਮੁਖੇ । ਆਸੂਰ੍ਯਾਨ੍ਤਂ ਦਿਨਂ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਸੀਦਤਾ ਮਯਾ
ਉਸ ਥਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਮਿਰਾਜ਼ ਤੇ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਰਮ ਭਰੀ ਲਹਿਰਾਂ ਚੌਂਕਾਂ ਨੂੰ ਡੁਬੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਮੈਂ ਥੱਕ ਕੇ ਬਿਨਾ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਿਨ ਕੱਟਿਆ।
ਤਦ੍ ਅਰਣ੍ਯਂ ਮਯਾਤੀਤਮ੍ ਅਤਿਕृਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਖੇਦਿਨਾ । ਵਿਵੇਕਿਨੇਵ ਸਂਸਾਰੋ ਮਧ੍ਯਸ਼ੂਨ੍ਯਾਤਤਾਕृਤਿਃ
ਉਹ ਜੰਗਲ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਖਾਲੀ, ਵਿਅਰਥ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਦਿਨੇਨਾਤਿਵਾਹ੍ਯਾਹਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਾਞ੍ ਜਙ੍ਗਲਂ ਮਹਤ੍ । ਅਸ੍ਤਾਦ੍ਰਿਸਾਨੁਂ ਖਿਨ੍ਨਃ ਖਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਵੇਵ ਭਾਸ੍ਕਰਃ
ਉਹ ਦਿਨ ਕੱਟ ਕੇ, ਮੈਂ ਥਕਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਖਾਲੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਭਟਕ ਕੇ ਪੱਛਮੀ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਜਮ੍ਬੂਕਦਮ੍ਬਪ੍ਰਾਯੇषੁ ਕਲਾਲਾਪਾਃ ਪਤਤ੍ਰਿਣਃ । ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਿ षਣ੍ਡੇषੁ ਪਾਨ੍ਥਾਨਾਮ੍ ਇਵ ਬਨ੍ਧਵਃ
ਜਿੱਥੇ ਜੰਬੂ ਤੇ ਕਦੰਬ ਦੇ ਘਣੇ ਬੂਟੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਭਰੀ ਗੱਲਬਾਤ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਵਿਚ ਗੱਲਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ।
ਯਤ੍ਰ ਸ਼ष੍ਪਸ਼ਿਖਾਸ਼੍ਰੇਣ੍ਯੋ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ऽਵਿਰਲਾਸ੍ ਸ੍ਥਲੇ । ਕਦਰ੍ਥਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ਜਿਹ੍ਮਸ੍ਯ ਹृਦੀਵਾਨਨ੍ਦਵृਤ੍ਤਯਃ
ਉਥੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਅਟੁੱਟ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵਿਲੱਖਣ ਤੇ ਤੁਰਹੀ ਹੋਈ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ।
ਪੂਰ੍ਵਾਦ੍ ਅਰਣ੍ਯਾਦ੍ ਅਰਸਾਤ੍ ਤਦ੍ ਧਿ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸੁਖਾਵਹਮ੍ । ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਦੁਃਖਾਨ੍ ਮਰਣਾਦ੍ ਵਰਂ ਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ ਹਿ ਜਨ੍ਤੁषੁ
ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਨਾਲੋਂ ਇਹ ਥਾਂ ਕੁਝ ਵਧੀਆ ਲੱਗਦੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਗ ਮਰਨ ਦੇ ਪੂਰੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਜਮ੍ਬੀਰषਣ੍ਡਸ੍ਯ ਤਲਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ ਅਹਮ੍ । ਮਾਰ੍ਕਾਣ੍ਡੇਯ ਇਵਾਗੇਨ੍ਦ੍ਰਮ੍ ਏਕਾਰ੍ਣਵਵਿਹਾਰਤਃ
ਉਥੇ ਮੈਂ ਜੰਬੀਰਾਂ ਦੇ ਬੂਟਿਆਂ ਹੇਠਾਂ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਰਕਾਂਡੇਯ ਇਕ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਘੁੰਮ ਕੇ ਇੰਦਰ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
ਆਲਮ੍ਬਿਤਾ ਮਯਾ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਕਨ੍ਧਸਂਸਙ੍ਗਿਨੀ ਲਤਾ । ਨੀਲਾ ਜਲਦਮਾਲੇਵ ਤਾਪਤਪ੍ਤੇਨ ਭੂਭृਤਾ
ਉਥੇ ਮੈਂ ਇਕ ਲਤਾ ਫੜੀ ਜੋ ਡਾਲੀ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕਾ ਪਹਾੜ ਕਾਲਾ ਬਦਲ ਲਗਦਾ ਹੈ।
ਮਯਿ ਪ੍ਰਲਮ੍ਬਮਾਨੇ ऽਸ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਯਾਤਸ੍ ਸ ਤੁਰਙ੍ਗਮਃ । ਗਙ੍ਗਾਵਲਮ੍ਬਿਨਿ ਜਨੇ ਯਥਾ ਦੁष੍ਕृਤਸਞ੍ਚਯਃ
ਜਦ ਮੈਂ ਉਸ ਲਤਾ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਘੋੜਾ ਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਦੀ ਓਟ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲੋਂ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਚਿਰਦੀਰ੍ਘਾਧ੍ਵਗਃ ਖਿਨ੍ਨਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਵਾਨ੍ ਅਹਮ੍ । ਭਾਨੁਰ੍ ਅਸ੍ਤਾਚਲੋਤ੍ਸਙ੍ਗੇ ਤਲੇ ਕਲ੍ਪਤਰੋਰ੍ ਇਵ
ਲੰਮੀ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਭਰੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਹਾਲਕਾ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਥੇ ਆਰਾਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਪੱਛਮੀ ਪਹਾੜ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਤਲੇ, ਠਹਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਾਵਤ੍ ਸਮਸ੍ਤਸਂਸਾਰਵ੍ਯਵਹਾਰਭਰੈਸ੍ ਸਮਮ੍ । ਰਵਿਰ੍ ਵਿਸ਼੍ਰਮਣਾਯੇਵ ਨਿਵਿष੍ਟੋ ऽਸ੍ਤਾਚਲਾਙ੍ਗਨੇ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਾਰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਪੱਛਮੀ ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਨ 'ਤੇ ਆਰਾਮ ਲਈ ਠਹਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵੀ ਉਥੇ ਚੈਨ ਪਾਇਆ।
ਸ਼ਨੈਸ਼੍ ਸ਼੍ਯਾਮਿਕਯਾ ਗ੍ਰਸ੍ਤੇ ਸਮਸ੍ਤੇ ਭੁਵਨੋਦਰੇ । ਰਾਤ੍ਰਿਸਂਵ੍ਯਵਹਾਰੇषੁ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇषੁ ਜਙ੍ਗਲੇ
ਜਦੋਂ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਰਾਤ ਦੀ ਕਾਲੀ ਛਾਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਾਤ ਦੇ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਅਹਂ ਤਨੁਤृਣੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੇਲਵੇ षਣ੍ਡਕੋਦਰੇ । ਨਿਲੀਨੋ ऽਵਿਰਲਾਲਸ੍ਯਸ੍ ਸ੍ਵਨੀਡੇ ਵਿਹਗੋ ਯਥਾ
ਉਸ ਪਤਲੇ ਤੇ ਛੋਟੇ ਘਾਹ ਵਾਲੇ ਖੋਹ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਲੁਕ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਘੋਂਸਲੇ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਪਦ੍ਭ੍ਰष੍ਟਵਿਵੇਕਸ੍ਯ ਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਸ਼ਸ੍ਯ ਗਲਤ੍ਸ੍ਮृਤੇਃ । ਵਿਕ੍ਰੀਤਸ੍ਯੇਵ ਦੀਨਸ੍ਯ ਮਗ੍ਨਸ੍ਯੇਵਾਨ੍ਧਕੂਪਕੇ
ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਸੋਝੀ ਖੋਹ ਲਈ, ਆਸਾਂ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ ਤੇ ਯਾਦ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਿਟ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੇਚਾਰਾ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਵਿਚ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹਨੇਰੇ ਖੂਹ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਤਤ੍ਰ ਕਲ੍ਪਸਮਾ ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ ਮੋਹਮਗ੍ਨਸ੍ਯ ਮੇ ਗਤਾ । ਏਕਾਰ੍ਣਵੋਹ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਮਾਰ੍ਕਾਣ੍ਡੇਯਮੁਨੇਰ੍ ਇਵ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਭਟਕਣ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਤ ਕਲਪਾਂ ਵਰਗੀ ਲੰਬੀ ਲੱਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕੱਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਹਲਚਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹੋਣ।
ਨ ਸ੍ਨਾਤਵਾਨ੍ ਨ ਸ੍ਥਿਤਵਾਨ੍ ਨ ਤਦਾ ਭੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ ਅਹਮ੍ । ਕੇਵਲਂ ਮੇ ਗਤਾ ਰਾਤ੍ਰਿਸ੍ ਸਾਪਦਾਂ ਧੁਰਿ ਤਿष੍ਠਤਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਾਂ ਮੈਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਨਾਂ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਨਾਂ ਕੁਝ ਖਾਧਾ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਹ ਰਾਤ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਢੋਣਦੇ ਹੋਏ ਲੰਘ ਗਈ।
ਵਿਨਿਦ੍ਰਸ੍ਯ ਵਿਧੈਰ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਫੁਰਤਸ੍ ਸਹ ਪਲ੍ਲਵੈਃ । ਮਮ ਦੁਃਖਾਤਿਦੈਰ੍ਘ੍ਯੇਣ ਸਾ ਵ੍ਯਤੀਯਾਯ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀ
ਬਿਨਾ ਨੀਂਦ ਦੇ, ਬੇਚੈਨ ਤੇ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ, ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਲੰਬੀ ਰਾਤ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਲੰਘੀ।
ਤਤਸ੍ ਤਿਮਿਰਲੇਖਾਸੁ ਸਹ ਤਾਰੇਨ੍ਦੁਕੈਰਵੈਃ । ਮਯੀਵਾਪਦ੍ਯਮਾਨਾਸੁ ਮ੍ਲਾਨਤਾਮ੍ ਅਲਸਾਨਨੈਃ
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਹਨੇਰੀ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਚੰਦ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਿਟ ਗਈਆਂ, ਮੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਵੀ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਫਿਕਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤੀषੁ ਚ ਵੇਤਾਲਕ੍ਸ਼੍ਵੇਡਾਸ੍ਵ੍ ਅਜਨਜਙ੍ਗਲੇ । ਸਹ ਸ਼ੀਤਾਰ੍ਤਿਮਦ੍ਦਨ੍ਤਪਙ੍ਕ੍ਤਿਟਾਙ੍ਕਾਰਸੀਤ੍ਕृਤੈਃ
ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਗਿੱਦੜਾਂ ਦੀਆਂ ਹੂਕਾਂ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਠੰਡੀ ਕਾਰਨ ਦੁੱਖੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਖੜ-ਖੜ ਵੀ ਰੁਕ ਗਈ।
ਮਾਮ੍ ਅਬਨ੍ਤਰਨਿਰ੍ਮਗ੍ਨਂ ਹਸਨ੍ਤੀਮ੍ ਇਵ ਦृष੍ਟਵਾਨ੍ । ਅਹਂ ਪੂਰ੍ਵਾਂ ਦਿਸ਼ਂ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ ਮਧੁਪਾਨਾਰੁਣਾਮ੍ ਇਵ
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਸਵੇਰ ਦੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਦਿਸੀ।
ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਅਜ੍ਞ ਇਵ ਜ੍ਞਾਨਂ ਦਰਿਦ੍ਰ ਇਵ ਕਾਞ੍ਚਨਮ੍ । ਦृष੍ਟਵਾਨ੍ ਅਹਮ੍ ਅਰ੍ਕਂ ਖਵਾਰਣਾਰੋਹਣੋਨ੍ਮੁਖਮ੍
ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ, ਜਿਵੇਂ ਅਣਜਾਣ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਸੋਨਾ, ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।
ਉਤ੍ਥਾਯ ਵਾਰਵਾਣਂ ਚ ਤਤ ਆਸ੍ਫੋਟਿਤਂ ਮਯਾ । ਹਸ੍ਤਿਚਰ੍ਮ ਹਰੇਣੇਵ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਨृਤ੍ਤਾਨੁਰਾਗਿਣਾ
ਫਿਰ ਮੈਂ ਉੱਠ ਕੇ ਆਪਣੀ ਢਾਲ ਨੂੰ ਵੱਜਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਨਾਚ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਵੱਜਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਸ੍ ਤਾਮ੍ ਅਹਂ ਸ੍ਫਾਰਾਂ ਵਿਹਰ੍ਤੁਂ ਜਙ੍ਗਲਸ੍ਥਲੀਮ੍ । ਕਾਲੋ ਜਗਤ੍ਕੁਟੀਂ ਕਲ੍ਪਦਗ੍ਧਭੂਤਗਣਾਮ੍ ਇਵ
ਮੈਂ ਉਸ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਲਈ ਨਿਕਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਜੀਵ ਕਲਪ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਭੂਤਂ ਜਰਢਜਙ੍ਗਲੇ । ਅਭਿਜਾਤੋ ਗੁਣਲਵੋ ਯਥਾ ਮੂਰ੍ਖਸ਼ਰੀਰਕੇ
ਉਸ ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਸੁੰਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਜੀਵਤ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ—ਜਿਵੇਂ ਮੂਰਖ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਥੋੜੀ ਝਲਕ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕੇਵਲਂ ਵਿਗਤਾਸ਼ਙ੍ਕਂ षਣ੍ਡਭ੍ਰਮਣਚਞ੍ਚਲਾਃ । ਚੀਚੀਕੂਚੀਚੀਵਚਨਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ ਵਿਹਙ੍ਗਮਾਃ
ਉਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਛੀ, ਜੋ ਡਰ ਰਹਿਤ ਤੇ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, 'ਚੀਚੀ' ਤੇ 'ਕੂਚੀ' ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।
ਅਥਾष੍ਟਭਾਗਮ੍ ਆਪਨ੍ਨੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨੋ ਦਿਵਸਨਾਯਕੇ । ਸ਼ੁष੍ਕਾਵਸ਼੍ਯਾਯਲੇਸ਼ਾਸੁ ਸ੍ਨਾਤਾਸ੍ਵ੍ ਇਵ ਲਤਾਸੁ ਚ
ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਆਸਮਾਨ ਦੇ ਅਠਵਾਂ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਬੇਲਾਂ ਨਵੇਂ ਨ੍ਹਾਈਆਂ ਜਾਪ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਸਿਰਫ ਸੁੱਕੀ ਓਸ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਲਹਿਰ ਸੀ।