ਪ੍ਰਸ਼ਸ਼ਾਮ ਸਭਾਸ੍ਥਾਨੇ ਜਨਕੋਲਾਹਲਸ਼੍ ਸ਼ਨੈਃ । ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਪ੍ਰਾਵृषੋ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਸ੍ ਸਾਮ੍ਭੋਦਮ੍ ਇਵ ਗਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੌਲ-ਪੌਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਠੰਡੀ ਪੈ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਮੁੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਨ੍ਦੇਹਸਾਗਰੋਨ੍ਮਗ੍ਨਾ ਜਗ੍ਮੁਸ਼੍ ਚਿਨ੍ਤਾਂ ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਃ । ਵਿषੀਦਤਿ ਗਦਾਪਾਣਾਵ੍ ਅਸੁਰਾਜਾਵ੍ ਇਵਾਮਰਾਃ
ਸਿਆਣੇ ਮੰਤਰੀ, ਸ਼ੱਕ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਗਦਾ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਅਸੁਰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਦੇ ਵੇਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਤਤਵਿਸ੍ਮਯਜਿਹ੍ਮਤਯਾ ਤਯਾ ਜਨਤਯਾ ਭਵਮੋਹਨਿषਣ੍ਣਯਾ । ਸ੍ਤਿਮਿਤਚਕ੍ਸ਼ੁषਿ ਭੂਮਿਪਤੌ ਸ੍ਥਿਤੇ ਮੁਕੁਲਿਤਾਬ੍ਜਵਨਸ੍ਯ ਧृਤਾ ਦ੍ਯੁਤਿਃ
ਲੋਕ ਅਚੰਭੇ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਭਟਕਾਵ ਵਿਚ ਵਕਰੇ ਹੋਏ, ਰਾਜਾ ਨਿਰਲੇਕ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੀ ਬਾਗ ਦੀ ਚਮਕ ਵੀ ਮਿਠੀ ਹੋਈ ਲੱਗੀ।
ਮੁਹੂਰ੍ਤਦ੍ਵਿਤਯੇਨਾਥ ਬੋਧਮ੍ ਆਪ ਮਹੀਪਤਿਃ । ਪ੍ਰਾਵृषੇਣ੍ਯਾਮ੍ਬੁਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਮ੍ ਅਮ੍ਭੋਰੁਹਮ੍ ਇਵੋਤ੍ਤਮਮ੍
ਦੋ ਪਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਵਧੀਆ ਕਮਲ ਵਰਖਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਸਨਾਤ੍ ਸਾਙ੍ਗਦੋਤ੍ਤਂਸਃ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋ ऽਸਾਵ੍ ਅਕਮ੍ਪਤ । ਸਵਨਾਭੋਗਸ਼ृਙ੍ਗਾਗ੍ਰੋ ਭੂਕਮ੍ਪ ਇਵ ਪਰ੍ਵਤਃ
ਜਦ ਉਹ ਜਾਗਿਆ, ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਕੜੇ ਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮੁਕਤ ਲਾਈ ਹੋਈ, ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਤੋਂ ਉਠ ਕੇ ਕੰਬਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਾਲਾ ਪਹਾੜ ਭੂਚਾਲ ਵਿਚ ਹਿਲਦਾ ਹੈ।
ਬਭਾਵ੍ ਅਰ੍ਧਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋ ऽਸਾਵ੍ ਆਸਨੇ ਪਰਿਕਮ੍ਪਿਤਃ । ਵਿਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧ ਇਵ ਪਾਤਾਲਾਵਰਣੇ ਮਨ੍ਦਰਾਚਲਃ
ਉਹ ਅੱਧੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਸਨ 'ਤੇ ਕੰਪਦਾ ਹੋਇਆ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ ਹੋਣ ਤੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਹਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਤਨ੍ਤਂ ਧਾਰਯਾਮ੍ ਆਸੁਸ੍ ਤਂ ਪੁਰੋਗਾ ਨृਪਂ ਭੁਜੈਃ । ਮੇਰੁਂ ਪ੍ਰਲਯਵਿਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਂ ਕੁਲਸ਼ੈਲਾਸ੍ ਤਟੈਰ੍ ਇਵ
ਉਸ ਗਿਰਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਲੈ ਦੀ ਹਲਚਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਥੰਭ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਪੁਰੋਗੈਰ੍ ਧਾਰ੍ਯਮਾਣੋ ऽਸੌ ਪਰ੍ਯਾਕੁਲਮਤਿਰ੍ ਨृਪਃ । ਵੀਚਿਵਿਕ੍ਸ਼ੋਭਿਤਸ੍ਯੇਨ੍ਦੋਰ੍ ਬਭਾਰ ਵਦਨੇ ਸ਼੍ਰਿਯਮ੍
ਸਾਥੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਚਾਨਣ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਥਰਥਰਾਉਂਦੇ ਚੰਦ ਦੀ ਚਮਕ।
ਕੋ ऽਯਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਃ ਕਸ੍ਯੇਯਂ ਸਭੇਤਿ ਸ ਨृਪਸ਼੍ ਸ਼ਨੈਃ । ਦਧ੍ਵਾਨ ਮਜ੍ਜਦਮ੍ਭੋਜਕੋਸ਼ਸ੍ਥ ਇਵ षਟ੍ਪਦਃ
‘ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਸਥਾਨ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਸ ਦੀ ਸਭਾ ਹੈ?’—ਰਾਜਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸੋਚਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਿੱਚ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਭੌਰਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਮਝ ਨਾ ਆਵੇ ਕਿ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸੇ।
ਅਥੋਵਾਚ ਸਭਾ ਦੇਵ ਕਿਮ੍ ਏਤਦ੍ ਇਤਿ ਸਾਦਰਮ੍ । ਰਣਨ੍ਮਧੁਕਰੀ ਭਾਨੁਂ ਦृष੍ਟਰਾਹੁਮ੍ ਇਵਾਬ੍ਜਿਨੀ
ਫਿਰ ਸਭਾ ਨੇ ਬੜੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਇਹ ਕੀ ਹੈ?' — ਜਿਵੇਂ ਭੌਰਾ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਹੈ ਜਦ ਰਾਹੂ ਦੀ ਛਾਂ ਹਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਥੈਨਂ ਪਰਿਪਪ੍ਰਚ੍ਛੁਃ ਪੁਰੋਗਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਸ੍ ਤਥਾ । ਪ੍ਰਲਯੋਲ੍ਲਾਸਸਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਂ ਮਾਰ੍ਕਾਣ੍ਡੇਯਮ੍ ਇਵਾਮਰਾਃ
ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਮਾਰਕੰਡੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਹੜ੍ਹ ਨਾਲ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਵਯੀਤ੍ਥਂ ਸਂਸ੍ਥਿਤੇ ਦੇਵ ਵਯਮ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਆਕੁਲਾਃ । ਅਭੇਦ੍ਯਮ੍ ਅਪਿ ਭਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਨਿਰ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਭ੍ਰਮਾ ਮਨਃ
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ; ਅਜੇਹਾ ਵੀ ਮਨ ਜੋ ਟੁੱਟਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵੀ ਬੇਵਜ੍ਹਾ ਭਟਕਣ ਨਾਲ ਉਲਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਪਾਤਰਮਣੀਯੇषੁ ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਵਿਰਸੇषੁ ਚ । ਭੋਗੇष੍ਵ੍ ਇਵ ਵਿਕਲ੍ਪੇषੁ ਕੇषੁ ਤੇ ਲੁਠਿਤਂ ਮਨਃ
ਜੋ ਸੁਖ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਪਰ ਆਖਿਰ ਵਿੱਚ ਫਿਕੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜਿੱਥੇ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਕਿਉਂ ਭਟਕਦਾ ਹੈ?
ਸਤਤੋਦਾਰਵृਤ੍ਤਾਸੁ ਕਥਾਸੁ ਪਰਿਸ਼ੀਲਿਤਮ੍ । ਮਨਸ੍ ਤੇ ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮੇषੁ ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ
ਤੇਰਾ ਮਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਉੱਚੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ—ਫਿਰ ਇਹ ਹੁਣ ਕਿਉਂ ਉਲਝਣਾਂ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਤੁਚ੍ਛਾਲਮ੍ਬਨਮ੍ ਆਲੂਨਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਂ ਲੋਕਵृਤ੍ਤਿषੁ । ਮਨੋ ਮੋਹਮ੍ ਉਪਾਦਤ੍ਤੇ ਨ ਮਹਤ੍ਤ੍ਵਵਿਜृਮ੍ਭਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੁਨੀਆਵੀ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਥੋੜੀਆਂ ਤੇ ਟੁੱਟੀਆਂ ਆਸਾਂ ਤੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਟਕਣ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵੱਡੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਫੈਲਦਾ।
ਸਾਤਤ੍ਯੇਨ ਹਿ ਯੈਵਾਸ੍ਯ ਮਨਸੋ ਵृਤ੍ਤਿਰ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਾ । ਸ਼ਰੀਰਮਦਮਤ੍ਤਾਸੁ ਤਾਮ੍ ਏਵਾਨੁਵਿਧਾਵਤਿ
ਜਿਸ ਵਲ ਮਨ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਚਲਣ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਰਾਹ ਤੇ ਸਰੀਰ, ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤੁਚ੍ਛਾਲਮ੍ਬਨਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਂ ਗੁਣਹਾਰਿ ਚ । ਤਵਾਪਿ ਹਿ ਮਨਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਰਮ੍ ਆਲੂਨਮ੍ ਇਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਤੇਰਾ ਮਨ ਵੀ ਬੜਾ ਵਿਲੱਖਣ ਦਿਸਦਾ ਹੈ—ਕੋਈ ਘਟੀਆ ਆਸ ਤੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕਿਆ, ਪਵਿੱਤਰ, ਜਾਗਰੂਕ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ।
ਅਨਭ੍ਯਸ੍ਤਵਿਵੇਕਂ ਹਿ ਦੇਸ਼ਕਾਲਵਸ਼ਾਨੁਗਮ੍ । ਮਨ੍ਤ੍ਰੌषਧਵਸ਼ਂ ਯਾਤਿ ਮਨੋ ਨੋਦਾਰਵृਤ੍ਤਿਮਤ੍
ਜਿਸ ਮਨ ਵਿਚ ਸਮਝ ਦੀ ਕਸਰਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਤੇ ਥਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਜਾਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਅਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਮਨ ਵਿਚ ਉੱਚੇ ਸੁਭਾਵ ਹਨ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਆਤ੍ਤਵਿਵੇਕਸ੍ਯ ਕਥਮ੍ ਆਲੂਨਸ਼ੀਰ੍ਣਤਾ । ਦੁਨੋਤਿ ਵਿਤਤਂ ਚੇਤੋ ਵਾਤ੍ਯੇਵ ਵਿਬੁਧਾਚਲਮ੍
ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਕਦੇ ਕੋਈ ਖਾਮੀ ਜਾਂ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਵਾ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦਾ।
ਇਤਿ ਜਾਤਾਸੁ ਗੀਰ੍ष੍ਵ੍ ਅਸ੍ਯ ਭੂਪਤੇਃ ਕਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਆਨਨਮ੍ । ਭੂषਯਾਮ੍ ਆਸ ਸ਼ੀਤਾਂਸ਼ੁਂ ਮਾਸਾਨ੍ਤ ਇਵ ਪੂਰ੍ਣਤਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਇਹ ਬੋਲ ਉਚਾਰੇ ਗਏ, ਰਾਜੇ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚਮਕ ਉਠਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਚੰਨ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੋਇਆ ਸੋਭਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਰਰਾਜ ਰਾਜਾ ਸਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਮ੍ ਉਨ੍ਮੀਲਿਤਵਿਲੋਚਨਃ । ਗਤੇ ਹਿਮਰ੍ਤੌ ਪ੍ਰੋਲ੍ਲਾਸਿਪੁष੍ਪੌਘ ਇਵ ਮਾਧਵਃ
ਰਾਜਾ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਵਸੰਤ ਦੇਵਤੇ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਜਦ ਹਿਮ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਭਾਰ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਥਾਤਿਸਮ੍ਭ੍ਰਮਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਖਿਨ੍ਨਸ੍ਮਿਤਮੁਖੋ ਬਭੌ । ਆਸਨ੍ਨਮृਤ੍ਯੁਮ੍ ਆਲੋਕ੍ਯ ਰਾਹੁਮ੍ ਇਨ੍ਦੁਰ੍ ਇਵਾਮ੍ਬਰੇ
ਫਿਰ, ਹੈਰਾਨੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਥੱਕੀ ਹੋਈ, ਹਲਕੀ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲਾ ਚਿਹਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਰਾਹੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਐਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਿਕਮ੍ ਆਲੋਕ੍ਯ ਪ੍ਰੋਵਾਚਾਥ ਹਸਨ੍ਨ੍ ਇਵ । ਬਭ੍ਰੁਂ ਹਿਂਸਾਤ੍ਮਕਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਰ੍ਪਰੂਪੀਵ ਤਕ੍ਸ਼ਕਃ
ਜਾਦੂਗਰ ਦੀ ਝਲਕ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਸ ਸੱਪ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਹਮਲੇ ਵਾਲੇ ਭੂਰੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਾਲ੍ਮ ਜਾਲਂ ਜਟਾਲੇਨ ਕਿਮ੍ ਏਤਦ੍ ਭਵਤਾ ਕृਤਮ੍ । ਮੀਨਸ੍ਪਨ੍ਦਾਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋ ऽਬ੍ਧਿਃ ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਏਤਿ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਤਾਮ੍
ਓ ਕਮੀਨੇ, ਇਹ ਜਾਲ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਜਟਾਂ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀ ਹਲਚਲ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਰਂ ਚਿਤ੍ਰਾ ਹਿ ਦੇਵਸ੍ਯ ਪਦਾਰ੍ਥਸ਼ਤਸ਼ਕ੍ਤਯਃ । ਸੁਸ਼ਕ੍ਤਮ੍ ਅਪਿ ਮੇ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਆਭਿਰ੍ ਮੋਹੇ ਨਿਵੇਸ਼ਿਤਮ੍
ਕਿੰਨਾ ਅਜੀਬ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀ! ਮੇਰਾ ਮਨ ਵੀ, ਜੋ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕ੍ਵ ਵਯਂ ਲੋਕਪਰ੍ਯਾਯਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਪਰਿਦੇਵਿਨਃ । ਕ੍ਵ ਮਨੋਮੋਹਦਾਯਿਨ੍ਯੋ ਵਿਤਤਾਃ ਪ੍ਰਾਕृਤਾਪਦਃ
ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਤੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਉੱਤੇ ਰੋ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਤੇ ਇਹ ਮਨ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਕਿੱਥੇ ਹਨ?
ਅਪ੍ਯ੍ ਅਭ੍ਯਸ੍ਤਮਹਾਜ੍ਞਾਨਂ ਮਨਸ੍ ਤਿष੍ਠਤਿ ਦੇਹਕੇ । ਕਦਾਚਿਨ੍ ਮੋਹਮ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਮਤਿਮਤਾਮ੍ ਅਪਿ
ਜਿਸ ਮਨ ਨੇ ਵੱਡੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਮਝਦਾਰ ਹੋਵੇ।
ਇਦਮ੍ ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯਮ੍ ਆਖ੍ਯਾਨਂ ਸ਼ृਣੁਤਾਥ ਸਭਾਸਦਃ । ਮਮ ਸ਼ਾਮ੍ਬਰਿਕੇਣੇਹ ਯਨ੍ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍
ਹੁਣ, ਸਭਾ ਦੇ ਸਾਥੀਓ, ਇਹ ਅਜੀਬ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੋ—ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸ਼ਾਮਬਰ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।
ਦृष੍ਟਵਾਨ੍ ਅਹਮ੍ ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਬਹ੍ਵੀਃ ਕਾਰ੍ਯਦਸ਼ਾਸ਼੍ ਚਲਾਃ । ਮੁਹੂਰ੍ਤੇ ਪ੍ਰੋਤ੍ਥਿਤਧ੍ਵਸ੍ਤਸ਼ਕ੍ਰਾਸ੍ ਸृष੍ਟੀਰ੍ ਇਵਾਬ੍ਜਜਃ
ਉਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਦਲਦੇ ਹਾਲਾਤ ਵੇਖੇ—ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਮਿਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵੋਨ੍ਮੁਖਨੇਤ੍ਰੇषੁ ਸਭ੍ਯੇषੁ ਸ ਹਸਨ੍ਨ੍ ਇਵ । ਰਾਜਾ ਵਰ੍ਣਯਿਤੁਂ ਚਿਤ੍ਰਂ ਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਮ੍ ਉਪਚਕ੍ਰਮੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉਸ ਵੱਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਰਾਜਾ ਹਲਕਾ ਹੱਸਦਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਅਜੋਕੇ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ।