ਮਨੋ ਨਾਮ ਸ਼ਰੀਰਂ ਹਿ ਜਗਤਸ੍ ਸਕਲਸ੍ਯ ਚ । ਆਤ੍ਮਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼੍ ਚਿਦ੍ ਅਸ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਕਦਾਚਨ
ਇਹ ਮਨ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਅਸਲ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਯੋ ऽਸਾਵ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਨਸ਼੍ਯਤੀਤ੍ਯ੍ ਅਵਗਚ੍ਛਸਿ । ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਕਦਾਚਿਦ੍ ਸ ਕਿਂ ਮੁਧਾ ਪਰਿਤਪ੍ਯਸੇ
ਤੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਇਹ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ—ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂਦਾ ਹੈਂ?
ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣੇ ऽਭ੍ਰੇ ਯਥਾ ਵਾਤਸ਼੍ ਸ਼ੁष੍ਕੇ ऽਬ੍ਜੇ षਟ੍ਪਦੋ ਯਥਾ । ਯਾਤ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤਪਦਂ ਵ੍ਯੋਮ ਤਥਾਤ੍ਮਾ ਦੇਹਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯੇ
ਜਿਵੇਂ ਟੁੱਟੇ ਬੱਦਲ ਵਿਚੋਂ ਹਵਾ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਸੁੱਕੇ ਕਮਲ ਨੂੰ ਭੰਬੀ ਛੱਡ ਕੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਆਤਮਾ ਅੰਤਹੀਨ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਂਸਾਰੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਹਰਤੋ ਮਨੋ ऽਪਿ ਹਿ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਜ੍ਞਾਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਵਿਨਾ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ ਆਤ੍ਮਨਾਸ਼ੇ ਤੁ ਕਾ ਕਥਾ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਘੁੰਮਣ ਫਿਰਣ ਵਾਲਾ ਮਨ ਵੀ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਜੀਵ ਦੇ ਆਪ ਦੀ ਨਾਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਵੀ ਬੇਕਾਰ ਹੈ।
ਯਃ ਕੁਣ੍ਡਬਦਰਨ੍ਯਾਯੋ ਯੋ ਘਟਾਕਾਸ਼ਯੋਃ ਕ੍ਰਮਃ । ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਦੇਹਾਤ੍ਮਨੋਸ੍ ਸੈਵ ਸਵਿਨਾਸ਼ਾਵਿਨਾਸ਼ਯੋਃ
ਜਿਵੇਂ ਕੁੰਡ ਅਤੇ ਬੇਰੀ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ, ਜਾਂ ਘੜੇ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰਤਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਹ ਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਨਾਸਵੰਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਬਿਨਾਸੀ।
ਬਦਰਂ ਹਸ੍ਤਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਯਥਾ ਸ੍ਫੁਟਤਿ ਕੁਣ੍ਡਕੇ । ਆਤ੍ਮਾ ਗਗਨਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਤਥਾ ਚਲਤਿ ਦੇਹਕੇ
ਜਿਵੇਂ ਬੇਰੀ ਹੱਥ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕੁੰਡ ਵਿਚ ਫਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦੇਹ ਵਿਚ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕੁਮ੍ਭੇ ਗਚ੍ਛਤ੍ਯ੍ ਅਕੁਮ੍ਭਤ੍ਵਂ ਕੁਮ੍ਭਾਕਾਸ਼ੋ ਯਥਾਮ੍ਬਰੇ । ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਅਯਂ ਦੇਹੀ ਦੇਹੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਨਿਰਾਮਯਃ
ਜਦੋਂ ਘੜਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਕਾਸ਼ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ, ਜਦੋਂ ਦੇਹ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, embodied ਜੀਵ ਨਿਰੋਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਨੋ ਦੇਹੋ ਹਿ ਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਦੇਸ਼ਕਾਲਤਿਰੋਹਿਤਃ । ਮੁਹੁਰ੍ ਮृਤਿਪਟਾਚ੍ਛਨ੍ਨਸ਼੍ ਸ਼ੇਤੇ ਕਿਂ ਪਰਿਦੇਵਨਾ
ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ, ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਲੁਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੌਤ ਦੀ ਚਾਦਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਾ ਕੇ, ਇਹ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਫਿਰ ਕਿਉਂ ਰੋਣਾ?
ਦੇਸ਼ਕਾਲਤਿਰੋਧਾਨੇ ਮੂਢੋ ऽਪਿ ਮਰਣੇ ਨਰਃ । ਕਿਂ ਬਿਭੇਤਿ ਮਹਾਬਾਹੋ ਨੇਹ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ
ਮੌਤ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਮੇਂ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਅਤਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਵਾਸਨਾਂ ਰਾਮ ਮਿਥ੍ਯੈਵਾਹਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਾਮ੍ । ਤ੍ਯਜ ਪਕ੍ਸ਼ੀਸ਼੍ਵਰੋ ਵ੍ਯੋਮਗਮਨੋਤ੍ਕ ਇਵਾਣ੍ਡਕਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਮ, 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ' ਵਾਲੀ ਵਹਿਮ ਛੱਡ ਦੇ—ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਸਰਤਾਜ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਉੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਅੰਡਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯੈषਾ ਹਿ ਮਾਨਸੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਇष੍ਟਾਨਿष੍ਟਾਨੁਬਨ੍ਧਿਨੀ । ਅਨਯੇਦਂ ਮੁਧਾ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਤ੍ ਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਮ੍
ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਭਟਕਾਵੇ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਘੜ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਵਿਦ੍ਯੈषਾ ਦੁਰਨ੍ਤੈषਾ ਦੁਃਖਾਯੈषਾ ਹਿ ਵਰ੍ਧਤੇ । ਅਪਰਿਜ੍ਞਾਯਮਾਨੈषਾ ਤਨੋਤੀਦਮ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਮ੍
ਇਹ ਅਗਿਆਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਇਹ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਪਛਾਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਝੂਠੀ ਦੁਨੀਆ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਏषਾ ਕੁਡ੍ਯਵਦ੍ ਆਕਾਸ਼ਂ ਤੁषਾਰਮ੍ ਅਨਲਂ ਯਥਾ । ਪਰਿਪਸ਼੍ਯਤਿ ਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਸ੍ਵਰੂਪਸ੍ਯ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ
ਇਸ ਦੇ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਕੰਧ ਵਾਂਗ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਪਾਲੇ ਨੂੰ ਅੱਗ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਸਦ੍ ਏਵੇਦਮ੍ ਆਰਮ੍ਭਮਨ੍ਥਰਂ ਸਦ੍ ਇਵੋਤ੍ਥਿਤਮ੍ । ਕਲ੍ਪਿਤਂ ਜਗਦ੍ ਆਭੋਗਿ ਦੀਰ੍ਘਸ੍ਵਪ੍ਨ ਇਵੈਤਯਾ
ਇਹ ਦੁਨੀਆ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਚੀ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਆਹਿਸਤਾ-ਆਹਿਸਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ, ਲੰਮੇ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ।
ਭਾਵਨਾਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵਾਸ੍ਯਾਸ੍ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਕਰ੍ਤृਤਾਂ ਗਤਮ੍ । ਜਗਤਾਮ੍ ਆਕੁਲਂ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਪਿਞ੍ਛਕਤਾਮ੍ ਇਵ
ਇਸ ਦੀ ਅਸਲਤ ਸਿਰਫ ਭਾਵਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਰਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੋਰ ਦਾ ਪੰਖ ਹਿਲਦਾ ਹੋਵੇ।
ਲਯਮ੍ ਅਸ੍ਯਾਸ੍ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਤ੍ਵਂ ਨਯ ਰਾਮ ਵਿਚਾਰਣਾਤ੍ । ਯਥਾ ਹਿਮਸ਼ਿਲਾਯਾਸ੍ ਤੁ ਤਪਨਾਦ੍ ਦਿਵਸਾਧਿਪਃ
ਰਾਮਾ, ਤੂੰ ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੂਰਜ ਹਿਮ ਦੀ ਚੱਟਾਨ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਹਿਮਾਭਾਵਾਰ੍ਥਿਨੋ ऽਰ੍ਕਸ੍ਯ ਸ੍ਵੋਦਯੇਨ ਹਿਤਂ ਯਥਾ । ਸਿਧ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਵਿਚਾਰੇਣ ਮਨੋਨਾਸ਼ਾਰ੍ਥਿਨੋ ऽਰ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਹਿਮ ਮਿਟਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਵਿਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਮਨ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਵਿਦ੍ਯਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾ ਹਿ ਵਿਤਤਾਨਰ੍ਥਦੁਰ੍ਗਮਾ । ਨਾਨੇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਕਲਣਂ ਸ਼ਾਮ੍ਬਰੀ ਹੇਮ ਵਰ੍षਤਿ
ਅਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੀ ਜਾਲ ਫੈਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਜਾਦੂਗਰ ਦੀ ਠੱਗੀ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਵਿਨਾਸ਼ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਚੈਤਾਂ ਮਨ ਏਵ ਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਮਨੋ ਹ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਵਧਂ ਨਾਮ ਨਾਟਕਂ ਪਰਿਨृਤ੍ਯਤਿ
ਮਨ ਆਪਣਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਆਪ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ ਨਾਟਕ ਨੱਚਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਈਕ੍ਸ਼ਤੇ ਚੇਤਸ੍ ਸ੍ਵਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਕੇਵਲਮ੍ । ਨ ਹਿ ਜਾਨਾਤਿ ਦੁਰ੍ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਵਿਨਾਸ਼ਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਮਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਨਾਸ ਲਈ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਮੂਰਖ ਬੁੱਧੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਬਿਨਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।
ਅਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸ੍ਵਵਿਕਲ੍ਪਦਸ਼ਾਮ੍ ਇਦਮ੍ । ਮਨਸ੍ ਸਂਸਾਧਯਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਕ੍ਲੇਸ਼ੋ ਨਾਤ੍ਰੋਪਯੁਜ੍ਯਤੇ
ਸਿਰਫ਼ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਅਭਾਵ ਨਾਲ, ਮਨ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ-ਰਹਿਤ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ।
ਸ੍ਵਂ ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯ ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯਾਸ਼ੁ ਵਿਵੇਕੋਪਹਿਤਂ ਮਨਃ । ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਰੂਪਮ੍ ਆਰਮ੍ਭਿ ਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾਵਬੋਧਨਮ੍
ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਤਿਆਗ ਕੇ ਆਤਮ-ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮਹੋਦਯੋ ਮਨੋਨਾਸ਼ੋ ਮਹੋਤ੍ਪਾਤੋ ऽਸ੍ਯ ਤੂਦਯਃ । ਮਨੋਨਾਸ਼ੇ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਂ ਤ੍ਵਂ ਕੁਰੁ ਮਾ ਮਨਸੋ ਜਵੇ
ਮਨ ਦਾ ਨਾਸ ਵੱਡਾ ਜਾਗਣਾ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਉਲਟ-ਫੇਰ ਹੈ; ਤੂੰ ਮਨ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰ, ਉਸ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਦੀ ਪਿੱਛਾ ਨਾ ਕਰ।
ਅਵਿਰਲਸੁਖਦੁਃਖਵृਕ੍ਸ਼षਣ੍ਡੇ ਵਿषਮਕृਤਾਨ੍ਤਮਹੋਰਗੇ ਵਨੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ । ਪ੍ਰਭੁਰ੍ ਇਦਮ੍ ਅਖਿਲੇ ਵਿਵੇਕਹੀਨਂ ਸੁਭਗ ਮਨੋ ਮਹਦ੍ ਆਪਦੇਕਹੇਤੁਃ
ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਰੁੱਖ ਲਗਾਤਾਰ ਖੜੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ੀਲੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਡਰ ਹੈ, ਮਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੋਝੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਦਾ ਇੱਕੋ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਵਤ੍ਯ੍ ਅਥ ਮੁਨੌ ਦਿਵਸੋ ਜਗਾਮ ਸਾਯਨ੍ਤਨਾਯ ਵਿਧਯੇ ऽਸ੍ਤਮ੍ ਇਨੋ ਜਗਾਮ । ਸ੍ਨਾਤੁਂ ਸਭਾ ਕृਤਨਮਸ੍ਕਰਣਾ ਜਗਾਮ ਸ਼੍ਯਾਮਾਕ੍ਸ਼ਯੇ ਰਵਿਕਰੈਸ਼੍ ਚ ਸਹਾਜਗਾਮ
ਜਦੋਂ ਮੁਨੀ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿਆ, ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਵੱਲ ਵਧਣ ਲੱਗਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਸਭ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਇਕੱਠੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਚਲੇ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਹਨੇਰੇ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਪਰਸ੍ਮਾਦ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਂ ਚੇਤਃ ਕਣੋ ਲੋਲ ਇਵਾਰ੍ਣਵਾਤ੍ । ਸ੍ਫਾਰਤਾਮ੍ ਏਤ੍ਯ ਭੁਵਨਂ ਤਨੋਤੀਦਮ੍ ਇਤਸ੍ ਤਤਃ
ਮਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਚੰਚਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਫੈਲ ਕੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰਚਦਾ ਹੈ।
ਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਦੀਰ੍ਘੀਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਦੀਰ੍ਘਂ ਨਯਤਿ ਖਰ੍ਵਤਾਮ੍ । ਸ੍ਵਤਾਂ ਨਯਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਅਲਂ ਸ੍ਵਂ ਤਥੈਵਾਨ੍ਯਤਾਮ੍ ਅਪਿ
ਇਹ ਛੋਟੇ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਤੇ ਵੱਡੇ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਆਪਣਾ ਚੀਜ਼ ਦੂਜੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੂਜੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਾਂਗ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਦੇਸ਼ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਪਿ ਯਦ੍ ਵਸ੍ਤੁ ਭਾਵਨਯੈਵ ਤਤ੍ । ਸ੍ਵਯਂ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਯੈਵਾਸ਼ੁ ਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਰੀਨ੍ਦ੍ਰਭਾਸੁਰਮ੍
ਮਨ ਜੋ ਵੀ ਚੀਜ਼, ਚਾਹੇ ਇਕ ਹਥੇਲੀ ਜਿੰਨੀ ਛੋਟੀ ਹੋਵੇ, ਸੋਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਲਬ੍ਧਪ੍ਰਤਿष੍ਠਂ ਪਰਮਾਤ੍ ਪਦਾਦ੍ ਉਲ੍ਲਸਿਤਂ ਮਨਃ । ਨਿਮੇषੇਣੈਵ ਸਂਸਾਰਾਨ੍ ਕਰੋਤਿ ਨ ਕਰੋਤਿ ਚ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਆਧਾਰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਤੇ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਥਾਸ੍ਨੁ ਚਰਿष੍ਣੁ ਚ । ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਕਾਰਾਢ੍ਯਂ ਚਿਤ੍ਤਾਦ੍ ਏਤਦ੍ ਉਪਾਗਤਮ੍
ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਚਲਦਾ ਜਾਂ ਟਿਕਾ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਮਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।