ਅਸਮ੍ਯਗ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਤੇਨ ਤ੍ਯਜ ਰਾਮ ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਯਮ੍ । ਸਾਸ਼੍ਰਯਂ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਆਨਨ੍ਦਿ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਯ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਰਾਮਾ, ਨਿਰਾਧਾਰ ਝੂਠੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਛੱਡ ਦੇ। ਆਧਾਰ ਵਾਲੀ, ਸੱਚੀ ਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲੈ।
ਧਿਯਾ ਵਿਚਾਰਧਰ੍ਮਿਣ੍ਯਾ ਮੋਹਸਂਰਮ੍ਭਹੀਨਯਾ । ਵਿਚਾਰਯਾਧੁਨਾ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਸਤ੍ਯਂ ਸਮ੍ਪਰਿਤ੍ਯਜ
ਸੋਚਣ ਵਾਲੀ, ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਕਲ ਨਾਲ, ਹੁਣ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਝੂਠ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦੇ।
ਅਬਦ੍ਧੋ ਬਦ੍ਧ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਿਂ ਸ਼ੋਚਸਿ ਮੁਧੈਵ ਹਿ । ਅਨਨ੍ਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਕਿਂ ਕਥਂ ਕੇਨ ਬਧ੍ਯਤੇ
ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂ ਅਣਬੰਨ੍ਹਿਆ ਕਹਿਣਾ ਬੇਕਾਰ ਹੈ—ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਿਹਾ। ਅਨੰਤ ਆਤਮਕ ਸੱਚ ਵਿੱਚ, ਕਿਹੜਾ, ਕਿਵੇਂ ਜਾਂ ਕਿਸ ਵੱਲੋਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਨਾਨਾਨਾਨਾਤ੍ਵਕਲਨਾਸ੍ਵ੍ ਅਵਿਭਿਨ੍ਨੇ ਮਹਾਤ੍ਮਨਿ । ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਿਂ ਬਦ੍ਧਂ ਕਿਂ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਇਕ ਰੂਪ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਸਿਰਫ ਮਨ ਵਿਚ ਹੈ; ਇਸ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਬ੍ਰਹਮ ਸੱਚ ਵਿੱਚ, ਕਿਹੜਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂ ਕਿਹੜਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਨਾਰ੍ਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਆਰ੍ਤਿਸਦ੍ਭਾਵਾਚ੍ ਛਿਨ੍ਨੇ ऽਙ੍ਗੇ ਕਿਂ ਚ ਤਾਮ੍ਯਸਿ । ਭੇਦਾਭੇਦਵਿਕਾਰਾਰ੍ਤਿਃ ਕਾਚਿਨ੍ ਨਾਤ੍ਮਨਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਤੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦੁਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈਂ, ਪਰ ਦੁਖ ਦੇ ਦਿਖਣ ਕਾਰਨ ਪੀੜਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਜਦੋਂ ਅੰਗ ਕੱਟ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂਦਾ? ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ, ਇਕਤਾ ਜਾਂ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਕੋਈ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਦੇਹੇ ਨष੍ਟੇ ਕ੍ਸ਼ਤੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਕਾਤ੍ਮਨਃ ਕ੍ਸ਼ਤਿਰ੍ ਆਗਤਾ । ਭਸ੍ਤ੍ਰਾਯਾਂ ਪਰਿਦਗ੍ਧਾਯਾਂ ਤਤ੍ਸ੍ਥਂ ਹੇਮ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਜਖਮੀ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਭੱਠੀ ਵਿਚ ਸੋਨਾ ਪਿਆ ਰਹੇ, ਭੱਠੀ ਸੜ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਸੋਨਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਦੇਹਃ ਪਤਤੁ ਵੋਦੇਤੁ ਕਾ ਨਃ ਕ੍ਸ਼ਤਿਰ੍ ਉਪਾਗਤਾ । ਕੋ ਨष੍ਟਃ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਤੇ ਪੁष੍ਪੇ ਆਮੋਦੋ ਵ੍ਯੋਮਸਂਸ਼੍ਰਯਃ
ਸਰੀਰ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ? ਫੁੱਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਜੋ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਆਪਤਨ੍ਤੁ ਵਪੁਃਪਦ੍ਮਂ ਸੁਖਦੁਃਖਹਿਮਸ਼੍ਰਿਯਃ । ਆਕਾਸ਼ੋਡ੍ਡਯਨੇ ऽਲੀਨਾਂ ਕਾ ਨਃ ਕ੍ਸ਼ਤਿਰ੍ ਉਪਸ੍ਥਿਤਾ
ਸਰੀਰ, ਜੋ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਦੀ ਠੰਡੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਝਟਕਾ ਖਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਸਾਨੂੰ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ।
ਦੇਹਃ ਪਤਤੁ ਵੋਦੇਤੁ ਯਾਤੁ ਵਾ ਗਗਨਾਨ੍ਤਰਮ੍ । ਤਦ੍ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣਰੂਪਸ੍ਯ ਕਾਸੌ ਭਵਤਿ ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਤਿਃ
ਸਰੀਰ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ, ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਦੂਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਵੇ, ਤੇਰੀ ਅਸਲੀ ਸੁਰਤ, ਜੋ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਯਥਾ ਪਯੋਦਮਰੁਤੋਰ੍ ਯਥਾ षਟ੍ਪਦਪਦ੍ਮਯੋਃ । ਤਥਾ ਰਾਘਵ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਤ੍ਵਚ੍ਛਰੀਰਤ੍ਵਦਾਤ੍ਮਨੋਃ
ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਤੇ ਹਵਾ ਦਾ, ਜਾਂ ਭੰਬੀ ਤੇ ਕਮਲ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਘਵ, ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਤੇਰੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧ ਹੈ।
ਮਨੋ ਨਾਮ ਸ਼ਰੀਰਂ ਹਿ ਜਗਤਸ੍ ਸਕਲਸ੍ਯ ਚ । ਆਤ੍ਮਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼੍ ਚਿਦ੍ ਅਸ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਕਦਾਚਨ
ਇਹ ਮਨ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਅਸਲ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਯੋ ऽਸਾਵ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਨਸ਼੍ਯਤੀਤ੍ਯ੍ ਅਵਗਚ੍ਛਸਿ । ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਕਦਾਚਿਦ੍ ਸ ਕਿਂ ਮੁਧਾ ਪਰਿਤਪ੍ਯਸੇ
ਤੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਇਹ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ—ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂਦਾ ਹੈਂ?
ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣੇ ऽਭ੍ਰੇ ਯਥਾ ਵਾਤਸ਼੍ ਸ਼ੁष੍ਕੇ ऽਬ੍ਜੇ षਟ੍ਪਦੋ ਯਥਾ । ਯਾਤ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤਪਦਂ ਵ੍ਯੋਮ ਤਥਾਤ੍ਮਾ ਦੇਹਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯੇ
ਜਿਵੇਂ ਟੁੱਟੇ ਬੱਦਲ ਵਿਚੋਂ ਹਵਾ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਸੁੱਕੇ ਕਮਲ ਨੂੰ ਭੰਬੀ ਛੱਡ ਕੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਆਤਮਾ ਅੰਤਹੀਨ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਂਸਾਰੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਹਰਤੋ ਮਨੋ ऽਪਿ ਹਿ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਜ੍ਞਾਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਵਿਨਾ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ ਆਤ੍ਮਨਾਸ਼ੇ ਤੁ ਕਾ ਕਥਾ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਘੁੰਮਣ ਫਿਰਣ ਵਾਲਾ ਮਨ ਵੀ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਜੀਵ ਦੇ ਆਪ ਦੀ ਨਾਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਵੀ ਬੇਕਾਰ ਹੈ।
ਯਃ ਕੁਣ੍ਡਬਦਰਨ੍ਯਾਯੋ ਯੋ ਘਟਾਕਾਸ਼ਯੋਃ ਕ੍ਰਮਃ । ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਦੇਹਾਤ੍ਮਨੋਸ੍ ਸੈਵ ਸਵਿਨਾਸ਼ਾਵਿਨਾਸ਼ਯੋਃ
ਜਿਵੇਂ ਕੁੰਡ ਅਤੇ ਬੇਰੀ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ, ਜਾਂ ਘੜੇ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰਤਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਹ ਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਨਾਸਵੰਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਬਿਨਾਸੀ।
ਬਦਰਂ ਹਸ੍ਤਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਯਥਾ ਸ੍ਫੁਟਤਿ ਕੁਣ੍ਡਕੇ । ਆਤ੍ਮਾ ਗਗਨਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਤਥਾ ਚਲਤਿ ਦੇਹਕੇ
ਜਿਵੇਂ ਬੇਰੀ ਹੱਥ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕੁੰਡ ਵਿਚ ਫਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦੇਹ ਵਿਚ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕੁਮ੍ਭੇ ਗਚ੍ਛਤ੍ਯ੍ ਅਕੁਮ੍ਭਤ੍ਵਂ ਕੁਮ੍ਭਾਕਾਸ਼ੋ ਯਥਾਮ੍ਬਰੇ । ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਅਯਂ ਦੇਹੀ ਦੇਹੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਨਿਰਾਮਯਃ
ਜਦੋਂ ਘੜਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਕਾਸ਼ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ, ਜਦੋਂ ਦੇਹ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, embodied ਜੀਵ ਨਿਰੋਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਨੋ ਦੇਹੋ ਹਿ ਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਦੇਸ਼ਕਾਲਤਿਰੋਹਿਤਃ । ਮੁਹੁਰ੍ ਮृਤਿਪਟਾਚ੍ਛਨ੍ਨਸ਼੍ ਸ਼ੇਤੇ ਕਿਂ ਪਰਿਦੇਵਨਾ
ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ, ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਲੁਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੌਤ ਦੀ ਚਾਦਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਾ ਕੇ, ਇਹ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਫਿਰ ਕਿਉਂ ਰੋਣਾ?
ਦੇਸ਼ਕਾਲਤਿਰੋਧਾਨੇ ਮੂਢੋ ऽਪਿ ਮਰਣੇ ਨਰਃ । ਕਿਂ ਬਿਭੇਤਿ ਮਹਾਬਾਹੋ ਨੇਹ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ
ਮੌਤ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਮੇਂ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਅਤਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਵਾਸਨਾਂ ਰਾਮ ਮਿਥ੍ਯੈਵਾਹਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਾਮ੍ । ਤ੍ਯਜ ਪਕ੍ਸ਼ੀਸ਼੍ਵਰੋ ਵ੍ਯੋਮਗਮਨੋਤ੍ਕ ਇਵਾਣ੍ਡਕਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਮ, 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ' ਵਾਲੀ ਵਹਿਮ ਛੱਡ ਦੇ—ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਸਰਤਾਜ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਉੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਅੰਡਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯੈषਾ ਹਿ ਮਾਨਸੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਇष੍ਟਾਨਿष੍ਟਾਨੁਬਨ੍ਧਿਨੀ । ਅਨਯੇਦਂ ਮੁਧਾ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਤ੍ ਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਮ੍
ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਭਟਕਾਵੇ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਘੜ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਵਿਦ੍ਯੈषਾ ਦੁਰਨ੍ਤੈषਾ ਦੁਃਖਾਯੈषਾ ਹਿ ਵਰ੍ਧਤੇ । ਅਪਰਿਜ੍ਞਾਯਮਾਨੈषਾ ਤਨੋਤੀਦਮ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਮ੍
ਇਹ ਅਗਿਆਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਇਹ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਪਛਾਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਝੂਠੀ ਦੁਨੀਆ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਏषਾ ਕੁਡ੍ਯਵਦ੍ ਆਕਾਸ਼ਂ ਤੁषਾਰਮ੍ ਅਨਲਂ ਯਥਾ । ਪਰਿਪਸ਼੍ਯਤਿ ਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਸ੍ਵਰੂਪਸ੍ਯ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ
ਇਸ ਦੇ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਕੰਧ ਵਾਂਗ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਪਾਲੇ ਨੂੰ ਅੱਗ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਸਦ੍ ਏਵੇਦਮ੍ ਆਰਮ੍ਭਮਨ੍ਥਰਂ ਸਦ੍ ਇਵੋਤ੍ਥਿਤਮ੍ । ਕਲ੍ਪਿਤਂ ਜਗਦ੍ ਆਭੋਗਿ ਦੀਰ੍ਘਸ੍ਵਪ੍ਨ ਇਵੈਤਯਾ
ਇਹ ਦੁਨੀਆ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਚੀ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਆਹਿਸਤਾ-ਆਹਿਸਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ, ਲੰਮੇ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ।
ਭਾਵਨਾਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵਾਸ੍ਯਾਸ੍ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਕਰ੍ਤृਤਾਂ ਗਤਮ੍ । ਜਗਤਾਮ੍ ਆਕੁਲਂ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਪਿਞ੍ਛਕਤਾਮ੍ ਇਵ
ਇਸ ਦੀ ਅਸਲਤ ਸਿਰਫ ਭਾਵਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਰਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੋਰ ਦਾ ਪੰਖ ਹਿਲਦਾ ਹੋਵੇ।
ਲਯਮ੍ ਅਸ੍ਯਾਸ੍ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਤ੍ਵਂ ਨਯ ਰਾਮ ਵਿਚਾਰਣਾਤ੍ । ਯਥਾ ਹਿਮਸ਼ਿਲਾਯਾਸ੍ ਤੁ ਤਪਨਾਦ੍ ਦਿਵਸਾਧਿਪਃ
ਰਾਮਾ, ਤੂੰ ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੂਰਜ ਹਿਮ ਦੀ ਚੱਟਾਨ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਹਿਮਾਭਾਵਾਰ੍ਥਿਨੋ ऽਰ੍ਕਸ੍ਯ ਸ੍ਵੋਦਯੇਨ ਹਿਤਂ ਯਥਾ । ਸਿਧ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਵਿਚਾਰੇਣ ਮਨੋਨਾਸ਼ਾਰ੍ਥਿਨੋ ऽਰ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਹਿਮ ਮਿਟਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਵਿਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਮਨ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਵਿਦ੍ਯਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾ ਹਿ ਵਿਤਤਾਨਰ੍ਥਦੁਰ੍ਗਮਾ । ਨਾਨੇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਕਲਣਂ ਸ਼ਾਮ੍ਬਰੀ ਹੇਮ ਵਰ੍षਤਿ
ਅਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੀ ਜਾਲ ਫੈਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਜਾਦੂਗਰ ਦੀ ਠੱਗੀ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਵਿਨਾਸ਼ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਚੈਤਾਂ ਮਨ ਏਵ ਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਮਨੋ ਹ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਵਧਂ ਨਾਮ ਨਾਟਕਂ ਪਰਿਨृਤ੍ਯਤਿ
ਮਨ ਆਪਣਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਆਪ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ ਨਾਟਕ ਨੱਚਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਈਕ੍ਸ਼ਤੇ ਚੇਤਸ੍ ਸ੍ਵਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਕੇਵਲਮ੍ । ਨ ਹਿ ਜਾਨਾਤਿ ਦੁਰ੍ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਵਿਨਾਸ਼ਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਮਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਨਾਸ ਲਈ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਮੂਰਖ ਬੁੱਧੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਬਿਨਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।