ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ ਤ੍ਰਯੋ ਨਦ੍ਯੋ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਨਗਰਂ ਤਥਾ । ਯਥਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰਚਨਾ ਤਥੇਯਂ ਤ੍ਰਿਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਜਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਸੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਵੀ ਮਨ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਭਿਤਃ ਪਰਿਸ੍ਫੁਰਤਿ ਚਞ੍ਚਲਮ੍ । ਪਯੋਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਕੋ ऽਮ੍ਭੋਧਿਰ੍ ਅਮ੍ਭਸੀਵਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ
ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਦੇ ਚੰਚਲ ਵਿਚਾਰ ਹੀ ਫਲਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਣੀ ਹੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਅਸਲ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ । ਤਦ੍ ਇਦਂ ਸ੍ਫਾਰਤਾਂ ਯਾਤਂ ਵ੍ਯਾਪਾਰੈਰ੍ ਦਿਵਸਂ ਯਥਾ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਇਹ ਵਧ ਕੇ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਜਾਲਕਲਨੈਵ ਜਗਤ੍ ਸਮਗ੍ਰਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮ੍ ਏਵ ਨਨੁ ਵਿਦ੍ਧਿ ਵਿਲਾਸਿ ਚੇਤ੍ਯਮ੍ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਲਮ੍ ਉਤ੍ਸृਜ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਚਯਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਨੁਹਿ ਰਾਮ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮ੍
ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਚਾਂ ਦੀ ਜਾਲ ਹੈ; ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਸੋਚ ਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਮਾ। ਸਿਰਫ਼ ਸੋਚ ਛੱਡ ਦੇ, ਸੋਚ ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲੈ, ਤੇ ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾ ਲੈ।
ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਸ਼ਾਨ੍ ਮੂਢੋ ਮੋਹਮ੍ ਏਤਿ ਨ ਪਣ੍ਡਿਤਃ । ਅਯਕ੍ਸ਼ੇ ਯਕ੍ਸ਼ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਨ੍ ਮੁਹ੍ਯਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਨੈਵ ਹਿ
ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਗਿਆਨੀ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਤਮਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੋ ऽਸੌ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਿਤਃ ਕੇਨ ਯਕ੍ਸ਼ੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦਾਂ ਵਰ । ਅਸਤੈਵ ਮਹਾਮੋਹਂ ਯੇਨਾਦਤ੍ਤੇ ਸਦੈਵ ਹਿ
ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਸੋਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਯਕਸ਼ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਵੱਡਾ ਭਟਕਾਵਾ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠ ਹੈ, ਕੌਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ?
ਅਮੁਨਾ ਭੂਤਸਙ੍ਗੇਨ ਯਕ੍ਸ਼ੋ ऽਹਙ੍ਕਾਰਰੂਪਧृਤ੍ । ਵੇਤਾਲਸ਼੍ ਸ਼ਿਸ਼ੁਨੇਵੇਹ ਮਿਥ੍ਯੈਵ ਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਃ
ਇਹ ਭੂਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ ਯਕਸ਼ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਉਹ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਝੂਠੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੈਤਾਲਾ ਵਾਂਗ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਥਿਤੇ ਪਰਮਵਸ੍ਤੁਨਿ । ਕੁਤਃ ਕੋ ऽਯਮ੍ ਅਹਂ ਨਾਮ ਕਥਂ ਨਾਮ ਕਿਲੋਦਿਤਃ
ਜਦੋਂ ਸਭ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਰਮ ਸੱਚਾਈ ਹੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ 'ਮੈਂ' ਕਿਵੇਂ, ਕਿੱਥੋਂ ਤੇ ਕਿਹੜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਵਸ੍ਤੁਤੋ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਭੇਦਤਃ । ਅਸਮ੍ਯਗ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨ੍ ਮਾਰ੍ਗੀ ਸਰਿਤ੍ ਤੀਵ੍ਰਾਤਪੇ ਯਥਾ
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਥੇ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਯਾਤਰੀ ਗਲਤ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨੋਮਣਿਰ੍ ਮਹਾਰਮ੍ਭਸ੍ ਸਂਸਾਰ ਇਤਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ । ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਬੁ ਯਥਾਮ੍ਬੁਨਾ
ਮਨ ਦੀ ਮਣੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹਲਚਲ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਕੇ, ਆਤਮਾ ਆਪ ਹੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਅਸਮ੍ਯਗ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਤੇਨ ਤ੍ਯਜ ਰਾਮ ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਯਮ੍ । ਸਾਸ਼੍ਰਯਂ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਆਨਨ੍ਦਿ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਯ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਰਾਮਾ, ਨਿਰਾਧਾਰ ਝੂਠੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਛੱਡ ਦੇ। ਆਧਾਰ ਵਾਲੀ, ਸੱਚੀ ਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲੈ।
ਧਿਯਾ ਵਿਚਾਰਧਰ੍ਮਿਣ੍ਯਾ ਮੋਹਸਂਰਮ੍ਭਹੀਨਯਾ । ਵਿਚਾਰਯਾਧੁਨਾ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਸਤ੍ਯਂ ਸਮ੍ਪਰਿਤ੍ਯਜ
ਸੋਚਣ ਵਾਲੀ, ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਕਲ ਨਾਲ, ਹੁਣ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਝੂਠ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦੇ।
ਅਬਦ੍ਧੋ ਬਦ੍ਧ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਿਂ ਸ਼ੋਚਸਿ ਮੁਧੈਵ ਹਿ । ਅਨਨ੍ਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਕਿਂ ਕਥਂ ਕੇਨ ਬਧ੍ਯਤੇ
ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂ ਅਣਬੰਨ੍ਹਿਆ ਕਹਿਣਾ ਬੇਕਾਰ ਹੈ—ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਿਹਾ। ਅਨੰਤ ਆਤਮਕ ਸੱਚ ਵਿੱਚ, ਕਿਹੜਾ, ਕਿਵੇਂ ਜਾਂ ਕਿਸ ਵੱਲੋਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਨਾਨਾਨਾਨਾਤ੍ਵਕਲਨਾਸ੍ਵ੍ ਅਵਿਭਿਨ੍ਨੇ ਮਹਾਤ੍ਮਨਿ । ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਿਂ ਬਦ੍ਧਂ ਕਿਂ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਇਕ ਰੂਪ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਸਿਰਫ ਮਨ ਵਿਚ ਹੈ; ਇਸ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਬ੍ਰਹਮ ਸੱਚ ਵਿੱਚ, ਕਿਹੜਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂ ਕਿਹੜਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਨਾਰ੍ਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਆਰ੍ਤਿਸਦ੍ਭਾਵਾਚ੍ ਛਿਨ੍ਨੇ ऽਙ੍ਗੇ ਕਿਂ ਚ ਤਾਮ੍ਯਸਿ । ਭੇਦਾਭੇਦਵਿਕਾਰਾਰ੍ਤਿਃ ਕਾਚਿਨ੍ ਨਾਤ੍ਮਨਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਤੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦੁਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈਂ, ਪਰ ਦੁਖ ਦੇ ਦਿਖਣ ਕਾਰਨ ਪੀੜਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਜਦੋਂ ਅੰਗ ਕੱਟ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂਦਾ? ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ, ਇਕਤਾ ਜਾਂ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਕੋਈ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਦੇਹੇ ਨष੍ਟੇ ਕ੍ਸ਼ਤੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਕਾਤ੍ਮਨਃ ਕ੍ਸ਼ਤਿਰ੍ ਆਗਤਾ । ਭਸ੍ਤ੍ਰਾਯਾਂ ਪਰਿਦਗ੍ਧਾਯਾਂ ਤਤ੍ਸ੍ਥਂ ਹੇਮ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਜਖਮੀ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਭੱਠੀ ਵਿਚ ਸੋਨਾ ਪਿਆ ਰਹੇ, ਭੱਠੀ ਸੜ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਸੋਨਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਦੇਹਃ ਪਤਤੁ ਵੋਦੇਤੁ ਕਾ ਨਃ ਕ੍ਸ਼ਤਿਰ੍ ਉਪਾਗਤਾ । ਕੋ ਨष੍ਟਃ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਤੇ ਪੁष੍ਪੇ ਆਮੋਦੋ ਵ੍ਯੋਮਸਂਸ਼੍ਰਯਃ
ਸਰੀਰ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ? ਫੁੱਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਜੋ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਆਪਤਨ੍ਤੁ ਵਪੁਃਪਦ੍ਮਂ ਸੁਖਦੁਃਖਹਿਮਸ਼੍ਰਿਯਃ । ਆਕਾਸ਼ੋਡ੍ਡਯਨੇ ऽਲੀਨਾਂ ਕਾ ਨਃ ਕ੍ਸ਼ਤਿਰ੍ ਉਪਸ੍ਥਿਤਾ
ਸਰੀਰ, ਜੋ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਦੀ ਠੰਡੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਝਟਕਾ ਖਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਸਾਨੂੰ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ।
ਦੇਹਃ ਪਤਤੁ ਵੋਦੇਤੁ ਯਾਤੁ ਵਾ ਗਗਨਾਨ੍ਤਰਮ੍ । ਤਦ੍ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣਰੂਪਸ੍ਯ ਕਾਸੌ ਭਵਤਿ ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਤਿਃ
ਸਰੀਰ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ, ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਦੂਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਵੇ, ਤੇਰੀ ਅਸਲੀ ਸੁਰਤ, ਜੋ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਯਥਾ ਪਯੋਦਮਰੁਤੋਰ੍ ਯਥਾ षਟ੍ਪਦਪਦ੍ਮਯੋਃ । ਤਥਾ ਰਾਘਵ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਤ੍ਵਚ੍ਛਰੀਰਤ੍ਵਦਾਤ੍ਮਨੋਃ
ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਤੇ ਹਵਾ ਦਾ, ਜਾਂ ਭੰਬੀ ਤੇ ਕਮਲ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਘਵ, ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਤੇਰੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧ ਹੈ।
ਮਨੋ ਨਾਮ ਸ਼ਰੀਰਂ ਹਿ ਜਗਤਸ੍ ਸਕਲਸ੍ਯ ਚ । ਆਤ੍ਮਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼੍ ਚਿਦ੍ ਅਸ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਕਦਾਚਨ
ਇਹ ਮਨ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਅਸਲ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਯੋ ऽਸਾਵ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਨਸ਼੍ਯਤੀਤ੍ਯ੍ ਅਵਗਚ੍ਛਸਿ । ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਕਦਾਚਿਦ੍ ਸ ਕਿਂ ਮੁਧਾ ਪਰਿਤਪ੍ਯਸੇ
ਤੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਇਹ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ—ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂਦਾ ਹੈਂ?
ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣੇ ऽਭ੍ਰੇ ਯਥਾ ਵਾਤਸ਼੍ ਸ਼ੁष੍ਕੇ ऽਬ੍ਜੇ षਟ੍ਪਦੋ ਯਥਾ । ਯਾਤ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤਪਦਂ ਵ੍ਯੋਮ ਤਥਾਤ੍ਮਾ ਦੇਹਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯੇ
ਜਿਵੇਂ ਟੁੱਟੇ ਬੱਦਲ ਵਿਚੋਂ ਹਵਾ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਸੁੱਕੇ ਕਮਲ ਨੂੰ ਭੰਬੀ ਛੱਡ ਕੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਆਤਮਾ ਅੰਤਹੀਨ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਂਸਾਰੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਹਰਤੋ ਮਨੋ ऽਪਿ ਹਿ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਜ੍ਞਾਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਵਿਨਾ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ ਆਤ੍ਮਨਾਸ਼ੇ ਤੁ ਕਾ ਕਥਾ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਘੁੰਮਣ ਫਿਰਣ ਵਾਲਾ ਮਨ ਵੀ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਜੀਵ ਦੇ ਆਪ ਦੀ ਨਾਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਵੀ ਬੇਕਾਰ ਹੈ।
ਯਃ ਕੁਣ੍ਡਬਦਰਨ੍ਯਾਯੋ ਯੋ ਘਟਾਕਾਸ਼ਯੋਃ ਕ੍ਰਮਃ । ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਦੇਹਾਤ੍ਮਨੋਸ੍ ਸੈਵ ਸਵਿਨਾਸ਼ਾਵਿਨਾਸ਼ਯੋਃ
ਜਿਵੇਂ ਕੁੰਡ ਅਤੇ ਬੇਰੀ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ, ਜਾਂ ਘੜੇ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰਤਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਹ ਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਨਾਸਵੰਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਬਿਨਾਸੀ।
ਬਦਰਂ ਹਸ੍ਤਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਯਥਾ ਸ੍ਫੁਟਤਿ ਕੁਣ੍ਡਕੇ । ਆਤ੍ਮਾ ਗਗਨਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਤਥਾ ਚਲਤਿ ਦੇਹਕੇ
ਜਿਵੇਂ ਬੇਰੀ ਹੱਥ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕੁੰਡ ਵਿਚ ਫਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦੇਹ ਵਿਚ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕੁਮ੍ਭੇ ਗਚ੍ਛਤ੍ਯ੍ ਅਕੁਮ੍ਭਤ੍ਵਂ ਕੁਮ੍ਭਾਕਾਸ਼ੋ ਯਥਾਮ੍ਬਰੇ । ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਅਯਂ ਦੇਹੀ ਦੇਹੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਨਿਰਾਮਯਃ
ਜਦੋਂ ਘੜਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਕਾਸ਼ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ, ਜਦੋਂ ਦੇਹ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, embodied ਜੀਵ ਨਿਰੋਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਨੋ ਦੇਹੋ ਹਿ ਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਦੇਸ਼ਕਾਲਤਿਰੋਹਿਤਃ । ਮੁਹੁਰ੍ ਮृਤਿਪਟਾਚ੍ਛਨ੍ਨਸ਼੍ ਸ਼ੇਤੇ ਕਿਂ ਪਰਿਦੇਵਨਾ
ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ, ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਲੁਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੌਤ ਦੀ ਚਾਦਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਾ ਕੇ, ਇਹ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਫਿਰ ਕਿਉਂ ਰੋਣਾ?
ਦੇਸ਼ਕਾਲਤਿਰੋਧਾਨੇ ਮੂਢੋ ऽਪਿ ਮਰਣੇ ਨਰਃ । ਕਿਂ ਬਿਭੇਤਿ ਮਹਾਬਾਹੋ ਨੇਹ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ
ਮੌਤ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਮੇਂ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਅਤਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਵਾਸਨਾਂ ਰਾਮ ਮਿਥ੍ਯੈਵਾਹਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਾਮ੍ । ਤ੍ਯਜ ਪਕ੍ਸ਼ੀਸ਼੍ਵਰੋ ਵ੍ਯੋਮਗਮਨੋਤ੍ਕ ਇਵਾਣ੍ਡਕਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਮ, 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ' ਵਾਲੀ ਵਹਿਮ ਛੱਡ ਦੇ—ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਸਰਤਾਜ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਉੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਅੰਡਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।