ਰੁਦਿਤਂ ਯਨ੍ ਮਹਾਕ੍ਰਨ੍ਦਂ ਪੁਂਸਾ ਬਹ੍ਵਸ੍ਰੁ ਰਾਘਵ । ਤਦ੍ ਭੋਗਜਾਲਂ ਤ੍ਯਜਤਾ ਮਨਸਾ ਰੋਦਨਂ ਕृਤਮ੍
ਰਾਘਵ, ਜਦ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਰੋਦਾ ਹੈ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਚੀਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਹੁਤ ਅੰਸੂ ਵਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਰੋਣਾ-ਧੋਣਾ ਮਨ ਵਲੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਉਹ ਸੁਖ-ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਛੱਡਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਧਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਿਵੇਕਸ੍ਯ ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਯਾਮਲਂ ਪਦਮ੍ । ਚੇਤਸਸ੍ ਤ੍ਯਜਤੋ ਭੋਗਾਨ੍ ਪਰਿਤਾਪੋ ਭृਸ਼ਂ ਭਵੇਤ੍
ਜਿਸ ਦੀ ਸਮਝ ਅਧੂਰੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹਾਲਤ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜੇ ਮਨ ਸੁਖ-ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰੁਦਤਾਙ੍ਗਾਨਿ ਦृष੍ਟਾਨਿ ਕਾਰੁਣ੍ਯੇਨਾਵਬੋਧਿਨਾ । ਕष੍ਟਮ੍ ਏਤਾਨਿ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਕਿਂ ਪ੍ਰਯਾਮੀਤਿ ਚੇਤਸਾ
ਜਦੋਂ ਦਇਆ ਨਾਲ ਜਾਗੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੋਦੇ ਹੋਏ ਅੰਗ ਦਿਖਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਨ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, 'ਇਹ ਸਾਰਾ ਛੱਡ ਕੇ ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ?'
ਅਰ੍ਧਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਿਵੇਕਸ੍ਯ ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਯਾਮਲਂ ਪਦਮ੍ । ਚੇਤਸਸ੍ ਤ੍ਯਜਤੋ ऽਙ੍ਗਾਨਿ ਪਰਿਤਾਪੋ ਹਿ ਵਰ੍ਧਤੇ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਮਝ ਅਧੂਰੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹਾਲਤ 'ਚ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਸਿਤਂ ਯਤ੍ ਤਦ੍ ਆਨਨ੍ਦਿ ਪੁਂਸਾ ਮਦਵਬੋਧਤਃ । ਪਰਿਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਿਵੇਕੇਨ ਤਤ੍ ਤੁष੍ਟਂ ਰਾਮ ਚੇਤਸਾ
ਜੋ ਹਾਸਾ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਗਣ ਦੀ ਮਸਤਿ ਤੋਂ ਉਠਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਵਾਲੇ ਮਨ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਹੈ।
ਪਰਿਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਿਵੇਕਸ੍ਯ ਤ੍ਯਕ੍ਤਸਂਸਾਰਸਂਸृਤੇਃ । ਚੇਤਸਸ੍ ਤ੍ਯਜਤੋ ਰੂਪਮ੍ ਆਨਨ੍ਦੋ ਹਿ ਵਿਵਰ੍ਧਤੇ
ਜਿਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਦ ਮਨ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਰ ਵਧਦੀ ਹੈ।
ਹਸਤਾਙ੍ਗਾਨਿ ਦृष੍ਟਾਨਿ ਪੁਂਸਾ ਯਾਨ੍ਯ੍ ਉਪਹਾਸਤਃ । ਤਾਨਿ ਦृष੍ਟਾਨਿ ਮਨਸਾ ਵਿਪ੍ਰਲਮ੍ਭਪ੍ਰਦਾਨਿ ਹਿ
ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਗ ਹਾਸੇ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰੂਪ ਜੋ ਮਨ ਨਾਲ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਧੋਖਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਮਿਥ੍ਯਾਵਿਕਲ੍ਪਰਚਿਤੈਰ੍ ਵਿਪ੍ਰਲਬ੍ਧਮ੍ ਅਹਂ ਚਿਰਮ੍ । ਇਤ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗਾਨ੍ਯ੍ ਉਪਹਾਸੇਨ ਦृष੍ਟਾਨਿ ਸ੍ਵਾਨਿ ਚੇਤਸਾ
ਮੈਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਝੂਠੀਆਂ ਭਟਕਾਵਾਂ ਦੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਵਹਿਮਾਂ ਨਾਲ ਠੱਗਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਮਨ ਹਾਸੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਮਨਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਿਵੇਕਂ ਹਿ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਵਿਤਤੇ ਪਦੇ । ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੀਂ ਦੀਨਤਾਂ ਧੀਰਂ ਹਸਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਦੂਰਤਃ
ਜਦ ਮਨ ਨੂੰ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਅਨੰਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੁਰਾਣੀ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਹੱਸ ਕੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾਸੌ ਸਮਵष੍ਟਭ੍ਯ ਮਯਾ ਪृष੍ਟਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । ਤਦ੍ ਵਿਵੇਕੋ ਬਲਾਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਆਦਤ੍ਤ ਇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍
ਜਦ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਾਨਿ ਗਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ਧਿਮ੍ ਅਗ੍ਰਤਃ । ਤਚ੍ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਵਿਨਾਰ੍ਥੇਚ੍ਛਾਸ਼੍ ਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤੀਤਿ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍
ਜਦ ਅੰਗ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਨ ਦੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਹਸ੍ਰਨੇਤ੍ਰਹਸ੍ਤਤ੍ਵਂ ਯਤ੍ ਪੁਂਸਃ ਪਰਿਵਰ੍ਣਿਤਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਕृਤਿਤ੍ਵਂ ਹਿ ਚੇਤਸਃ ਪਰਿਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍
ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ, ਮਨ ਦੇ ਬੇਅੰਤ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਪ੍ਰਹਾਰੌਘੈਃ ਪੁਮਾਨ੍ ਪ੍ਰਹਰਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਤਤ੍ ਤਤ੍ਕੁਕਲ੍ਪਨਾਘਾਤੈਃ ਪ੍ਰਹਰਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨੋ ਮਨਃ
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਰ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਪਲਾਯਤੇ ਯਤ੍ ਪੁਰੁषਸ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਃ ਪ੍ਰਹਰਨ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਸ੍ਵਵਾਸਨਾਪ੍ਰਹਾਰੇਭ੍ਯਸ੍ ਤਨ੍ ਮਨਃ ਪ੍ਰਪਲਾਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਭੱਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਝਟਕਿਆਂ ਤੋਂ ਭੱਜਦਾ ਤੇ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਹਰਤਿ ਸ੍ਵਾਨ੍ਤਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵ ਸ੍ਵਯੇਚ੍ਛਯਾ । ਪਲਾਯਤੇ ਸ੍ਵਯਂ ਚੈਵ ਪਸ਼੍ਯਾਜ੍ਞਾਨਵਿਜृਮ੍ਭਿਤਮ੍
ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵੇਖੋ, ਅਗਿਆਨ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਵਾਸਨੋਪਤਪ੍ਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯ੍ ਏਵ ਮਨਾਂਸਿ ਹਿ । ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵ ਪਲਾਯਨ੍ਤੇ ਗਨ੍ਤੁਮ੍ ਉਤ੍ਕਾਨਿ ਤਤ੍ ਪਦਮ੍
ਆਪਣੀਆਂ ਹੀ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਲਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਪਦ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਵਿਤਤਂ ਦੁਃਖਂ ਤਤ੍ ਤਨੋਤਿ ਸ੍ਵਯਂ ਮਨਃ । ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵਾਤਿਖਿਨ੍ਨਾਤ੍ਮ ਪੁਨਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਲਾਯਤੇ
ਇਹ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਦੁੱਖ ਮਨ ਆਪ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਥੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਭੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਾਸਨਾਜਾਲੇ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਬਨ੍ਧਨਮ੍ । ਮਨੋ ਲਾਲਾਮਯੈਰ੍ ਵਾਲੈਃ ਕੋਸ਼ਕਾਰਕ੍ਰਿਮਿਰ੍ ਯਥਾ
ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਮਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਰੇਸ਼ਮ ਦਾ ਕੀੜਾ ਆਪਣੇ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਕੋਠਾ ਬੁਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਨ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਨਰ੍ਥਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਥਾ ਕ੍ਰੀਡਤਿ ਚਞ੍ਚਲਮ੍ । ਭਾਵਿ ਦੁਃਖਮ੍ ਅਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਸ੍ਵਂ ਦੁਰ੍ਲੀਲਾਭਿਰ੍ ਇਵਾਰ੍ਭਕਃ
ਜਿਵੇਂ ਚੰਚਲ ਬੱਚਾ ਆਪਣੀਆਂ ਹੀ ਔਖੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਮਨ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਔਖੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਅਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਕਾष੍ਠਰਨ੍ਧ੍ਰਸ੍ਥਵृषਣਾਕ੍ਰਮਣਂ ਯਥਾ । ਕੀਲੋਤ੍ਪਾਟੀ ਕਪਿਰ੍ ਦੁਃਖਮ੍ ਏਤੀਦਂ ਹਿ ਮਨਸ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਬਾਂਦਰ ਲੱਕੜ ਦੇ ਛੇਕ ਵਿੱਚ ਫਸੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਗੋਦੀਆਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਰਪਾਲਨਯਾ ਚੇਤਸ਼੍ ਚਿਰਭਾਵਨਯਾ ਤਥਾ । ਅਭ੍ਯਾਸਾਤ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਥਤਾਮ੍ ਏਤ੍ਯ ਨ ਭੂਯਃ ਪਰਿਸ਼ੋਚਤਿ
ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਿਆਜ਼ਤ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ ਮਨ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਾਰ-ਵਾਰ ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹਾਲਤ 'ਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਇਹ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਮਨਃਪ੍ਰਮਾਦਾਦ੍ ਵਰ੍ਧਨ੍ਤੇ ਦੁਃਖਾਨਿ ਗਿਰਿਕੂਟਵਤ੍ । ਤਦ੍ਵਸ਼ਾਦ੍ ਏਵ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਹਿਮਂ ਯਥਾ
ਮਨ ਦੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਦੁੱਖਾਂ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਮਨ ਤੇ ਕਾਬੂ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਸਾਹਮਣੇ ਹਿਮ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਾਵਜ੍ਜੀਵਮ੍ ਅਨਿਨ੍ਦ੍ਯਯਾ ਵਰਮਤੇ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਸਞ੍ਜਾਤਯਾ ਪਾਲ੍ਯਂ ਵਾਸਨਯਾ ਮਨੋ ਹਿ ਮੁਨਿਵਨ੍ ਮੌਨੇਨ ਰਾਗਾਦਿषੁ । ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਪਾਵਨਪਾਵਨਂ ਪਦਮ੍ ਅਜਂ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਸ਼ੀਤਲਮ੍ ਯਤ੍ਸਂਸ੍ਥੇਨ ਨ ਸ਼ੋਚ੍ਯਤੇ ਪੁਨਰ੍ ਅਲਂ ਪੁਂਸਾ ਮਹਾਪਤ੍ਸ੍ਵ੍ ਅਪਿ
ਜੀਵਨ ਭਰ, ਮਨ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਵਾਸਨਾ ਤੇ ਰੋਕ ਰੱਖ ਕੇ, ਸੰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਮੌਨ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਸੰਭਾਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਪਵਿੱਤਰ, ਠੰਡੀ, ਅਜਨਮਾ ਹਾਲਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਵੱਡੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਏਤਦ੍ ਉਪਾਯਾਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਰਮਾਤ੍ ਪਦਾਤ੍ । ਅਤਨ੍ਮਯਂ ਤਨ੍ਮਯਂ ਚ ਤਰਙ੍ਗਸ੍ ਸਾਗਰਾਦ੍ ਇਵ
ਇਹ ਮਨ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾਨਾਂ ਮਨੋ ਰਾਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵੇਹ ਨ ਚੇਤਰਤ੍ । ਜਲਸਾਮਾਨ੍ਯਬੁਦ੍ਧੀਨਾਮ੍ ਅਬ੍ਧੇਰ੍ ਨਾਨ੍ਯਸ੍ ਤਰਙ੍ਗਕਃ
ਜੋ ਜਾਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਰਾਮਾ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਮਨ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਆਮ ਸਮਝ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਲਹਿਰ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਮਨੋ ਰਾਮਾਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾਨਾਂ ਸਂਸਾਰਭ੍ਰਮਕਾਰਣਮ੍ । ਅਪਸ਼੍ਯਤੋ ऽਮ੍ਬੁਸਾਮਾਨ੍ਯਮ੍ ਅਨ੍ਯਤਾਮ੍ਬੁਤਰਙ੍ਗਯੋਃ
ਰਾਮਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਕਲ ਨਹੀਂ ਜਾਗੀ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮਨ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਸਭਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਉਹ ਲਹਿਰ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਅਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਧਿਯਾਂ ਪਕ੍ਸ਼ੇ ਤਤ੍ਪ੍ਰਬੋਧਾਯ ਕੇਵਲਮ੍ । ਵਾਚ੍ਯਵਾਚਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧਕृਤੋ ਭੇਦਃ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਕਲ ਨਹੀਂ ਜਾਗੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲਈ ਹੀ, ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਵੱਖਰਾ ਪਨ ਕਲਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਆਪੂਰ੍ਣਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍ । ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਯਦ੍ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਵਿਤਤਾਤ੍ਮਨਿ
ਸਰਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਸਦਾ ਅਟੱਲ, ਪੂਰਾ ਤੇ ਅਬਿਨਾਸੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਜੋ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਆਤਮਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਹਿ ਭਗਵਾਨ੍ ਯੈਵ ਤਸ੍ਮੈ ਹਿ ਰੋਚਤੇ । ਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ ਤਾਮ੍ ਏਵ ਵਿਤਤਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯਤਿ ਸਰ੍ਵਗਃ
ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਉਸ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਹਰ ਥਾਂ ਪਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਚਿਚ੍ਛਕ੍ਤਿਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਰਾਮ ਸ਼ਰੀਰੇष੍ਵ੍ ਅਭਿਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼੍ ਚ ਵਾਤੇषੁ ਜਡਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ ਤਥੋਪਲੇ
ਰਾਮਾ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਚੇਤਨਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ; ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨ-ਸ਼ਕਤੀ; ਪੱਥਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੜ-ਸ਼ਕਤੀ।