ਅਥ ਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਸ ਪੁਮਾਂਸ੍ ਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਚ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਃ । ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ਧਿਮ੍ ਆਯਾਤਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਬੋਧਵਤੋ ਯਥਾ
ਫਿਰ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਦਮੀ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਉਲਝਣ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨਾ ਜਾਗਣ 'ਤੇ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਨਿਯਤੇਸ਼੍ ਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਤਤੋ ਗਨ੍ਤੁਮ੍ ਉਪਸ੍ਥਿਤਃ । ਦृष੍ਟਵਾਨ੍ ਅਹਮ੍ ਏਕਾਨ੍ਤੇ ਪੁਨਰ੍ ਅਨ੍ਯਂ ਤਥਾ ਨਰਮ੍
ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਤਾਕਤ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਥੋਂ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ। ਇਕੱਲੇ ਥਾਂ 'ਤੇ, ਮੈਂ ਫਿਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਐਸਾ ਹੀ ਵੇਖਿਆ।
ਸੋ ऽਪਿ ਪ੍ਰਹਾਰਾਨ੍ ਪਰਿਤਃ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ । ਬਾਹੁਭਿਃ ਪੀਵਰਾਕਾਰੈਸ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵ ਪਲਾਯਤੇ
ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮੋਟੇ-ਤਗੜੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਹੀ ਭੱਜ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਕੂਪੇ ਪਤਤਿ ਕੂਪਾਤ੍ ਤੁ ਸਮੁਤ੍ਥਾਯਾਭਿਧਾਵਤਿ । ਪੁਨਃ ਪਤਤਿ ਕੁਞ੍ਜੇ ऽਨ੍ਤਃ ਪੁਨਰ੍ ਆਰ੍ਤਃ ਪਲਾਯਤੇ
ਉਹ ਕੂਏ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਕੂਏ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਮੁੜ ਝਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ ਸ੍ਵਚ੍ਛਂ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਕਾਨਨਮ੍ । ਰੁष੍ਟਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਸ੍ ਤੁष੍ਟਃ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਹਰਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਮੁੜ ਉਹ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਸਾਫ ਤੇ ਠੰਢੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਕਦੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਕਦੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਮ੍ਪ੍ਰਾਯਨਿਜਾਚਾਰਸ਼੍ ਚਿਰਮ੍ ਆਲੋਕ੍ਯ ਸਸ੍ਮਯਮ੍ । ਸ ਮਯਾ ਸਮਵष੍ਟਭ੍ਯ ਪਰਿਪृष੍ਟਸ੍ ਤਥੈਵ ਹਿ
ਉਸ ਦੀ ਅਜੀਬ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ।
ਤੇਨੈਵਾਥ ਕ੍ਰਮੇਣਾਸੌ ਰੁਦਿਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਹਸ੍ਯ ਚ । ਅਙ੍ਗੈਰ੍ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਤਾਮ੍ ਏਤ੍ਯ ਯਯਾਵ੍ ਅਲਮ੍ ਅਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤਾਮ੍
ਫਿਰ, ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਰੋਇਆ ਤੇ ਹੱਸਿਆ; ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਤੇ ਉਹ ਚੁੱਪਚਾਪ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਿਆ।
ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਨਿਯਤੇਸ਼੍ ਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਤਤੋ ਗਨ੍ਤੁਮ੍ ਉਪਸ੍ਥਿਤਃ । ਦृष੍ਟਵਾਨ੍ ਅਹਮ੍ ਏਕਾਨ੍ਤੇ ਪੁਨਰ੍ ਅਨ੍ਯਂ ਤਥਾ ਨਰਮ੍
ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਮੈਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ। ਇਕੱਲੇ ਥਾਂ 'ਚ, ਮੈਂ ਫਿਰ ਇਕ ਹੋਰ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਉਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ।
ਪ੍ਰਹਰਂਸ੍ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਏਵਾਸੌ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵ ਪਲਾਯਤੇ । ਪਲਾਯਮਾਨਃ ਪਤਿਤੋ ਮਹਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਧੋ ऽਨ੍ਧਕੂਪਕੇ
ਉਹ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਆਪ ਹੀ ਭੱਜਣ ਲੱਗਾ। ਭੱਜਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਤੇ ਹਨੇਰੀ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਤਤ੍ਰਾਹਂ ਸੁਚਿਰਂ ਕਾਲਮ੍ ਅਵਸਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼ਕਃ । ਯਾਵਤ੍ ਸ ਸੁਚਿਰੇਣਾਪਿ ਕੂਪਾਦ੍ ਅਭ੍ਯੁਤ੍ਥਿਤਸ਼੍ ਸ਼ਠਃ
ਉਥੇ ਮੈਂ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਉਸ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਚਲਾਕ ਆਦਮੀ, ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਖੂਹ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ।
ਅਥਾਹਮ੍ ਉਦ੍ਯਤੋ ਗਨ੍ਤੁਂ ਦृष੍ਟਵਾਨ੍ ਪੁਰੁषਂ ਪੁਨਃ । ਤਾਦृਸ਼ਂ ਤਾਦृਸ਼ਾਚਾਰਂ ਪ੍ਰਯਤਨ੍ਤਂ ਤਥੈਵ ਚ
ਫਿਰ, ਜਦ ਮੈਂ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵੇਖਿਆ—ਉਹੀ ਜਿਹਾ, ਉਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਤਦਾ, ਉਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ।
ਅਵष੍ਟਭ੍ਯ ਤਥੈਵਾਸ਼ੁ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪੁਨਰ੍ ਮਯਾ । ਤਥੈਵੋਤ੍ਪਲਪਤ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ ਨਾਸੌ ਤਦ੍ ਅਵਬੁਦ੍ਧਵਾਨ੍
ਮੈਂ ਫਿਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਹੇ ਕੰਵਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕਿਆ।
ਕੇਵਲਂ ਮਾਮ੍ ਅਸੌ ਮੂਢੋ ਨੈਵ ਜਾਨਾਮਿ ਕਿਞ੍ਚਨ । ਆਃ ਪਾਪ ਦੁਰ੍ਦ੍ਵਿਜੇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਵ੍ਯਾਪਾਰਪਾਰੋ ਯਯੌ
ਉਹ ਮੂਰਖ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਹੀ ਕਹਿ ਗਿਆ, 'ਮੈਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ—ਅਹ, ਪਾਪੀ, ਮਾੜਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ!' ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਅਥ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਹਾਰਣ੍ਯੇ ਤਥਾ ਵਿਹਰਤਾ ਮਯਾ । ਬਹਵਸ੍ ਤਾਦृਸ਼ਾ ਦृष੍ਟਾਃ ਪੁਰੁषਾ ਦੋषਕਾਰਿਣਃ
ਫਿਰ, ਜਦ ਮੈਂ ਉਸ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਐਸੇ ਹੀ ਲੋਕ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਮਤ੍ਪृष੍ਟਾਃ ਕੇਚਿਦ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਮ੍ਭ੍ਰਮਵਚ੍ ਛਮਮ੍ । ਮਦੁਕ੍ਤਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਕੇਚਿਚ੍ ਛ੍ਵਵਿਰੁਤਂ ਯਥਾ
ਕੁਝ ਲੋਕ, ਜਦ ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ, ਸੁਪਨੇ ਵਾਲੀ ਉਲਝਣ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ; ਕੁਝ ਹੋਰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਵਾਗਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੁੱਤੇ ਭੌਂਕਣ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਨਿਪਤ੍ਯਾਨ੍ਧਕੂਪੇਭ੍ਯਃ ਕੇਚਿਨ੍ ਨ ਪ੍ਰੋਤ੍ਥਿਤਾਃ ਪੁਨਃ । ਕਦਲੀषਣ੍ਡਕਾਤ੍ ਕੇਚਿਚ੍ ਚਿਰੇਣਾਪਿ ਨ ਨਿਰ੍ਗਤਾਃ
ਕਈ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਹਨੇਰੀ ਖੱਡਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਕੇ ਮੁੜ ਉੱਠ ਨਹੀਂ ਸਕੇ; ਕੁਝ ਹੋਰ ਕੇਲੇ ਦੇ ਬੂਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵੀ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਆਏ।
ਕੇਚਿਦ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ਹਿਤਾਸ੍ ਸ੍ਫਾਰੇ ਕਰਞ੍ਜਵਨਕੁਞ੍ਜਕੇ । ਨ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਕੇਚਿਦ੍ ਭ੍ਰਮਪਰਾਯਣਾਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਮੋਟੇ ਕਰੰਜ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਟਿਕੇ ਨਹੀਂ; ਹੋਰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਦਾ ਹੀ ਭਟਕਦੇ ਰਹੇ।
ਏਵਂਵਿਧਾ ਸਾ ਵਿਤਤਾ ਰਘੂਦ੍ਵਹ ਮਹਾਟਵੀ । ਅਦ੍ਯਾਪਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਯਾਮ੍ ਇਤ੍ਥਂ ਤੇ ਪੁਰੁषਾਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਰਘੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਇਹ ਵੱਡੀ ਜੰਗਲ ਅਜੇ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਾ ਚ ਦृष੍ਟਾਟਵੀ ਰਾਮ ਤ੍ਵਯੇਹ ਵ੍ਯਵਹਾਰਿਣਾ । ਬਾਲ੍ਯਾਤ੍ ਤੁ ਬੁਦ੍ਧਿਤਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਨ ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਮਰਸਿ ਰਾਘਵ
ਰਾਮਾ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਸੰਸਾਰੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵੇਖਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਸਮਝ ਪੱਕੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਰਾਘਵ, ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਯਾਦ ਨਹੀਂ।
ਸਾ ਭੀषਣਾ ਵਿਵਿਧਸਙ੍ਕਟਸਙ੍ਕਟਾਙ੍ਗੀ ਘੋਰਾਟਵੀ ਘਨਤਮੋਗਹਨਾ ਚ ਲੋਕੈਃ । ਆਗਤ੍ਯ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਮ੍ ਅਬੁਦ੍ਧਿਹਤੈਰ੍ ਨ ਤਜ੍ਜ੍ਞੈਰ੍ ਆਸੇਵ੍ਯਤੇ ਕੁਸੁਮਗੁਲ੍ਮਕਵਾਟਿਕੇਵ
ਉਹ ਡਰਾਉਣੀ ਜੰਗਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਤਰੇ ਤੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਗੂੜ੍ਹ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਆਣਿਆਂ ਵਲੋਂ ਨਹੀਂ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਉਲਝੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਬਾਗੀਚੀ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ।
ਕਾਸੌ ਮਹਾਟਵੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਕਦਾ ਦृष੍ਟਾ ਕਥਂ ਮਯਾ । ਕੇ ਚ ਤੇ ਪੁਰੁषਾਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਕਿਂ ਤਤ੍ ਕਰ੍ਤੁਂ ਕृਤੋਦ੍ਯਮਾਃ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਕਿਹੜਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਕਦੋਂ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ? ਉਥੇ ਕੌਣ ਲੋਕ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਕੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ?
ਰਘੁਨਾਥ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸ਼ृਣੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤੇ ऽਖਿਲਮ੍ । ਨ ਸਾ ਮਹਾਟਵੀ ਨਾਮ ਦੂਰੇ ਨੈਵ ਚ ਤੇ ਨਰਾਃ
ਹੇ ਰਘੁਨਾਥ, ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ: ਉਹ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਲੋਕ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਯੇਯਂ ਸਂਸਾਰਪਦਵੀ ਗਮ੍ਭੀਰਾਸਾਰਕੋਟਰਾ । ਤਾਂ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਂ ਵਿਕਾਰਾਢ੍ਯਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਰਾਮ ਮਹਾਟਵੀਮ੍
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਾਹ, ਜੋ ਗਹਿਰੀ ਤੇ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਰਾਮ, ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਸਮਝੋ, ਜੋ ਸੁੰਨ ਤੇ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰਾਲੋਕਲਭ੍ਯੇਨ ਯਦੈਕੇਨੈਵ ਵਸ੍ਤੁਨਾ । ਪੂਰ੍ਣਾ ਨਾਨ੍ਯੇਨ ਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਕੇਵਲੈਵ ਤਦੈਵ ਸਾ
ਉਹ ਜੰਗਲ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਤਤ੍ਰ ਯੇ ਤੇ ਮਹਾਕਾਰਾਃ ਪੁਰੁषਾਃ ਪ੍ਰਸਰਨ੍ਤਿ ਹਿ । ਮਨਾਂਸਿ ਤਾਨਿ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤ੍ਵਂ ਦੁਃਖੇ ਨਿਪਤਿਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਉਥੇ ਜੋ ਵੱਡੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਮਨ ਸਮਝ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਦ੍ਰष੍ਟਾ ਯੋ ऽਯਮ੍ ਅਹਂ ਤੇषਾਂ ਸਵਿਵੇਕੋ ਮਹਾਮਤੇ । ਵਿਵੇਕੇਨ ਮਯਾ ਤਾਨਿ ਦृष੍ਟਾਨ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਾਨਿ ਰਾਘਵ
ਹੇ ਵੱਡੀ ਅਕਲ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।
ਮਯਾ ਤਾਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਬੁਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਵੇਕੇਨ ਮਨਾਂਸਿ ਹਿ । ਸਤਤਂ ਸ੍ਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ੇਨ ਕਮਲਾਨੀਵ ਭਾਨੁਨਾ
ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਵੱਲੋਂ ਖੁਲਦੇ ਹਨ।
ਮਤ੍ਪ੍ਰਬੋਧਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਮਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਨ੍ ਮਹਾਮਤੇ । ਮਨਾਂਸਿ ਕਾਨਿਚਿਤ੍ ਤਾਨਿ ਗਤਾਨ੍ਯ੍ ਉਪਸ਼ਮਾਤ੍ ਪਰਮ੍
ਮੇਰੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਤੇ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ, ਕੁਝ ਮਨ ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ ਤੇ ਰੁਕ ਗਏ ਹਨ।
ਕਾਨਿਚਿਨ੍ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਮਾਂ ਵਿਵੇਕਂ ਵਿਮੋਹਤਃ । ਮਤ੍ਤਿਰਸ੍ਕਾਰਵਸ਼ਤਃ ਕੂਪੇष੍ਵ੍ ਏਵ ਪਤਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਉਤ
ਕੁਝ ਮਨ ਮੈਨੂੰ, ਵੈਵੈਕ ਨੂੰ, ਭਟਕਣ ਕਰਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਮੇਰੇ ਇਨਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਉਹ ਖੱਡਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯੇ ਤੇ ऽਨ੍ਧਕੂਪਾ ਗਹਨਾ ਨਰਕਾਸ੍ ਤੇ ਰਘੂਦ੍ਵਹ । ਮਨਾਂਸਿ ਤਾਨਿ ਤੇष੍ਵ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਨਿਪਤਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਉਤ੍ਪਤਨ੍ਤਿ ਚ
ਉਹ ਡੂੰਘੀਆਂ ਤੇ ਹਨੇਰੀਆਂ ਖੱਡਾਂ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਨਰਕਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਮਨ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗਦੇ ਤੇ ਉੱਠਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।