ਅਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਵਿषਯਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਤ੍ਰਯਕਲ੍ਪਨਾ । ਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ ਹ੍ਯ੍ ਉਪਦੇਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਵਿषਯਂ ਨ ਤੁ
ਆਤਮਾ ਜਾਗਰੂਕ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੀ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਸਿਖਲਾਈ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਾਗਰੂਕ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਏਕਮ੍ ਏਵ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਾਵਪੂਰਕਮ੍ । ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਂ ਵਿਮਲਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਕਲਾਕਲਨਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਇੱਕ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਉਹ ਪੂਰਨ ਜਾਗਰੂਕ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਭੇਦ-ਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਦ੍ਵੈਤਾਦ੍ਵੈਤਸਮੁਦ੍ਭੇਦੈਰ੍ ਵਾਕ੍ਯਸਨ੍ਦਰ੍ਭਗਰ੍ਭਿਤੈਃ । ਉਪਦਿਸ਼੍ਯਤ ਏਵਾਜ੍ਞੋ ਨ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਃ ਕਥਞ੍ਚਨ
ਦੁਅਤਾ ਤੇ ਅਦੁਅਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖਿਆ ਕੇਵਲ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਗਰੂਕ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਯਾਵਦ੍ ਰਾਮਾਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਤ੍ਵਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਤ੍ਰਯਕਲ੍ਪਨਾ । ਤਾਵਦ੍ ਏਵਾਵਬੋਧਾਰ੍ਥਂ ਮਯਾ ਤ ਉਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਤਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਮਝ ਸਿਰਫ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਆਕਾਸ਼ਚਿਤ੍ਤਾਕਾਸ਼ਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਾਤ੍ ਕਲਙ੍ਕਿਤਾਤ੍ । ਪ੍ਰਸੂਤਾ ਦਾਵਦਹਨਾਦ੍ ਯਥਾ ਮਰੁਮਰੀਚਯਃ
ਆਕਾਸ਼, ਮਨ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਆਦਿਕ ਸਾਰੇ ਮੈਲੇ ਚਿੱਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਰੂਥਲ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਤੋਂ ਮਿਰਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਚਿਤੋ ਹਿ ਮਲਿਨਂ ਰੂਪਂ ਚਿਤ੍ਤਤਾਂ ਸਮੁਪਾਗਤਮ੍ । ਤ੍ਰਿਜਗਨ੍ਤੀਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਾਨਿ ਰਚਯਤ੍ਯ੍ ਆਕੁਲਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਮੈਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਟਕਣਾ ਅਤੇ ਭਰਮ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਜਾਦੂ ਵਾਂਗ ਜਗਤ ਰਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਵਮ੍ ਅਸ੍ਯ ਮਲਿਨਸ੍ਯ ਚਿਦਾਤ੍ਮਕਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਤ ਇਦਂ ਨਨੁ ਬੋਧਹੀਨੈਃ । ਸ਼ੁਕ੍ਤੌ ਯਥਾ ਰਜਤਤਾ ਨ ਤੁ ਬੋਧਵਦ੍ਭਿਰ੍ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯੇਣ ਬਨ੍ਧ ਇਹ ਬੋਧਬਲੇਨ ਮੋਕ੍ਸ਼ਃ
ਇਹ ਮੈਲੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਉਹੀ ਲੋਕ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ—ਜਿਵੇਂ ਮੂੜ੍ਹ ਲੋਕ ਸਿੱਪ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮੂੜਤਾ ਕਰਕੇ ਬੰਧਨ ਬਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਯਤਃ ਕੁਤਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਏਵ ਹਿ । ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਵਿਮੋਕ੍ਸ਼ਾਯ ਯਤਤੇ ਯਤ੍ਨਤੋ ऽਨਘ
ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਮਨ ਜਿੱਥੋਂ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਸ੍ਤਿ ਨਾਮਾਤਿਵਿਤਤਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਪਿ ਭੀषਣਾ । ਅਰਣ੍ਯਾਨੀ ਨਭੋ ਯਸ੍ਯਾਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਕੋਣਮਾਤ੍ਰਕਮ੍
ਇੱਕ ਵੱਡਾ, ਸੁੰਨ, ਸ਼ਾਂਤ ਪਰ ਡਰਾਉਣਾ ਜੰਗਲ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਨੁੱਕ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਤਸ੍ਯਾਮ੍ ਏਕੋ ਹਿ ਪੁਰੁषਸ੍ ਸਹਸ੍ਰਕਰਲੋਚਨਃ । ਪਰ੍ਯਾਕੁਲਮਤਿਰ੍ ਭੀਮਸ੍ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਵਿਤਤਾਕृਤਿਃ
ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਹੱਥ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸਦੀ ਆਕਰਤੀ ਚੌੜੀ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸਹਸ੍ਰੇਣ ਸ ਬਾਹੂਨਾਮ੍ ਆਦਾਯ ਪਰਿਘਾਨ੍ ਬਹੂਨ੍ । ਪ੍ਰਹਰਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ ਪृष੍ਠੇ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨੈਵ ਪਲਾਯਤੇ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਗੱਡੀਆਂ ਫੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਵੱਜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦृਢਪ੍ਰਹਾਰੈਃ ਪ੍ਰਹਰਨ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ । ਪ੍ਰਵਿਦ੍ਰਵਤਿ ਭੀਤਾਤ੍ਮਾ ਸ ਯੋਜਨਸ਼ਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵੱਜਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਸੈਂਕੜੇ ਕੋਸ ਦੂਰ ਭੱਜਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰਨ੍ਦਨ੍ ਪਲਾਯਮਾਨੋ ऽਸੌ ਗਤ੍ਵਾ ਦੂਰਮ੍ ਇਤਸ੍ ਤਤਃ । ਸ਼੍ਰਮਵਾਨ੍ ਵਿਵਸ਼ਾਕਾਰੋ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਚਰਣਾਙ੍ਗਕਃ
ਉਹ ਰੋਦਾ ਹੋਇਆ ਇधर-ਉਧਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਭੱਜਦਾ ਹੈ, ਥੱਕ ਗਿਆ, ਬੇਬਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਤੇ ਅੰਗ ਟੁੱਟ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪਤਿਤੋ ऽਵਸ਼ ਏਵਾਸ਼ੁ ਮਹਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਧੋ ऽਨ੍ਧਕੂਪਕੇ । ਕृष੍ਣਰਾਤ੍ਰਿਤਮੋਭੀਮਨਭੋਗਮ੍ਭੀਰਕੋਟਰੇ
ਬੇਸਹਾਰਾ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵੱਡੇ ਹਨੇਰੇ ਤੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਕੂਏ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਕਾਲੀ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤਤਃ ਕਾਲੇਨ ਮਹਤਾ ਸੋ ऽਨ੍ਧਕੂਪਾਤ੍ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਃ । ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਹਾਰੈਃ ਪ੍ਰਹਰਨ੍ ਵਿਦ੍ਰਵਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਃ
ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਉਸ ਅੰਨ੍ਹੇ ਕੂਏ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਪੁਨਰ੍ ਦੂਰਤਰਂ ਗਤ੍ਵਾ ਕਰਞ੍ਜਵਨਗੁਲ੍ਮਕਮ੍ । ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਃ ਕਣ੍ਟਕਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਸ਼ਲਭਃ ਪਾਵਕਂ ਯਥਾ
ਫਿਰ, ਹੋਰ ਦੂਰ ਜਾਂਦਿਆਂ, ਉਹ ਕਰੰਜਾ ਦੇ ਬੂਟਿਆਂ ਵਾਲੀ ਝਾੜ ਵਿੱਚ ਵੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਟिड਼ਾ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਵੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਰਞ੍ਜਗਹਨਾਦ੍ ਵਿਨਿष੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਇਵ । ਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਹਾਰੈਃ ਪ੍ਰਹਰਨ੍ ਵਿਦ੍ਰਵਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਹ ਕਰੰਜਾ ਦੇ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਭੱਜਦਾ ਹੈ।
ਪੁਨਰ੍ ਦੂਰਤਰਂ ਗਤ੍ਵਾ ਤਮ੍ ਏਵਾਨ੍ਧੋ ऽਨ੍ਧਕੂਪਕਮ੍ । ਸ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਸ੍ ਤ੍ਵਰਯਾ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਾਵਯਵਾਕृਤਿਃ
ਉਹ ਅੰਨ੍ਹਾ ਮਨੁੱਖ ਫਿਰ ਹੋਰ ਦੂਰ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਅੰਨ੍ਹੇ ਕੂਏ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੰਗਾਂ ਹੜਬੜਾਹਟ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ।
ਅਨ੍ਧਕੂਪਾਤ੍ ਸਮੁਤ੍ਥਾਯ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਃ ਕਦਲੀਵਨਮ੍ । ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਹਾਰੈਃ ਪ੍ਰਹਰਨ੍ ਵਿਦ੍ਰਵਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਃ
ਅੰਨ੍ਹੇ ਕੂਏ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਉਹ ਕੇਲਿਆਂ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਭੱਜਦਾ ਰਿਹਾ।
ਪੁਨਰ੍ ਦੂਰਤਰਂ ਗਤ੍ਵਾ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਕਰਸ਼ੀਤਲਮ੍ । ਕਦਲੀਕਾਨਨਂ ਕਾਨ੍ਤਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋ ਹਸਨ੍ਨ੍ ਇਵ
ਫਿਰ ਹੋਰ ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਰਗਾ ਠੰਢਾ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਕੇਲਿਆਂ ਦਾ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ।
ਕਦਲੀषਣ੍ਡਕਾਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਵਿਨਿष੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਪੁਨਃ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਕਦਲੀਕਾਨਨਾਚ੍ ਛੁਭ੍ਰਂ ਕਰਞ੍ਜਵਨਗੁਲ੍ਮਕਮ੍
ਉਸ ਕੇਲਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਤੋਂ ਫਿਰ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲ ਗਿਆ, ਤੇ ਕੇਲਿਆਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਚਮਕਦੇ ਕਰੰਜਾ ਬੂਟਿਆਂ ਦੇ ਝਾੜ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਕਰਞ੍ਜਕਵਨਾਤ੍ ਕੂਪਂ ਕੂਪਾਦ੍ ਰਮ੍ਭਾਵਨਾਨ੍ਤਰਮ੍ । ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਪ੍ਰਹਰਂਸ਼੍ ਚੈਵ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਕਰੰਜਾ ਦੇ ਬਾਗ ਤੋਂ ਕੂਏ ਵੱਲ, ਫਿਰ ਕੂਏ ਤੋਂ ਕੇਲੇ ਦੇ ਬਾਗ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਟਿਕ ਗਿਆ।
ਏਵਂਰੂਪਨਿਜਾਚਾਰਸ੍ ਸੋ ऽਵਲੋਕ੍ਯਾਦਰਾਨ੍ ਮਯਾ । ਅਵष੍ਟਭ੍ਯ ਬਲਾਦ੍ ਏਵ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਪਰਿਬੋਧਿਤਃ
ਉਸ ਦੀ ਐਸਾ ਹੀ ਚਲਣ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਬੜੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ, ਜ਼ੋਰ ਲਾ ਕੇ, ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ।
ਪृष੍ਟਸ਼੍ ਚ ਕਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਕਿਮ੍ ਇਦਂ ਕੇਨਾਰ੍ਥੇਨ ਕਰੋषਿ ਵਾ । ਕਿਂ ਨਾਮਾਭਿਮਤਂ ਤੇ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਿਂ ਮੁਧਾ ਪਰਿਮੁਹ੍ਯਸਿ
ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਇਹ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਕਿਸ ਲਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਕੀ ਹੈ? ਤੂੰ ਇਵੇਂ ਵਿਅਰਥ ਕਿਉਂ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?'
ਇਤਿ ਪृष੍ਟੇਨ ਕਥਿਤਂ ਤੇਨ ਮੇ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਨਾਹਂ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ ਨ ਚੈਵੇਦਂ ਮੁਨੇ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਰੋਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ: 'ਮੈਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਇਹ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਮੁਨਿ, ਮੈਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।'
ਤ੍ਵਯਾਯਮ੍ ਅਵਭਗ੍ਨੋ ऽਸ੍ਮਿ ਤ੍ਵਂ ਮੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਰ੍ ਅਰਿਨ੍ਦਮ । ਤ੍ਵਯਾ ਦृष੍ਟੋ ऽਸ੍ਮਿ ਨष੍ਟੋ ऽਸ੍ਮਿ ਦੁਃਖਾਯ ਚ ਸੁਖਾਯ ਚ
ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਵੈਰੀ ਹੈਂ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਤਣ ਵਾਲੇ। ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਦੁੱਖ ਲਈ ਵੀ ਤੇ ਸੁਖ ਲਈ ਵੀ।
ਇਤਿ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਾਮ੍ ਅਸਾਵ੍ ਅਙ੍ਗਾਨ੍ਯ੍ ਆਲੋਕ੍ਯ ਸ੍ਵਾਨਿ ਤਿष੍ਠਵਾਨ੍ । ਰੁਰੋਦਾਰ੍ਤਰਵਂ ਦੀਨੋ ਮੇਘੋ ਵਰ੍षਨ੍ਨ੍ ਇਵਾਰਵੀ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਥਿਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਬੜੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਬਦਲ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮੀਂਹ ਵਗਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਕ੍ਸ਼ਣਮਾਤ੍ਰੇਣ ਤਤ੍ਰਾਸਾਵ੍ ਉਪਸਂਹृਤ੍ਯ ਰੋਦਨਮ੍ । ਸ੍ਵਾਨ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਸਮਾਲੋਕ੍ਯ ਜਹਾਸੇਨ੍ਦ੍ਵਂਸ਼ੁਵਤ੍ ਸਿਤਮ੍
ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਰੋਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਿੱਟੀ ਰੰਗਤ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਥਾਟ੍ਟਹਾਸਪਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ ਪੁਮਾਨ੍ ਪੁਰਤੋ ਮਮ । ਕ੍ਰਮੇਣ ਤਾਨਿ ਤਤ੍ਯਾਜ ਸ੍ਵਾਨ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਸਮਨ੍ਤਤਃ
ਫਿਰ, ਹੱਸਣ ਦੀ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛੱਡਦਾ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਥਮਂ ਪਤਿਤਂ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰਃ ਪਰਮਦਾਰੁਣਮ੍ । ਤਤਸ੍ ਤੇ ਬਾਹਵਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਵਕ੍ਸ਼ਸ੍ ਤਦਨੁ ਚੋਦਰਮ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਡਿੱਗਿਆ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਬਾਂਹ ਡਿੱਗੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛਾਤੀ, ਤੇ ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ ਪੇਟ ਵੀ ਡਿੱਗ ਗਿਆ।