ਮਨੋਨਾਮ੍ਨਿ ਪਰਿਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯ੍ ਅਹਿਤਸਮ੍ਭ੍ਰਮੇ । ਮੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਃ ਪੁਨਰ੍ ਨਾਮ ਨ ਜਾਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਜਿਸਨੂੰ ਮਨ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਰਮ ਮਾੜੇ ਵਲ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੀਵ ਮੁਕਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਭਗਵਾਨ੍ ਭਵਤਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਜਾਤਯਸ੍ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਨृਣਾਮ੍ । ਪ੍ਰਥਮਂ ਕਾਰਣਂ ਤਾਸਾਂ ਮਨਸ੍ ਸਦਸਦਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਭਗਵਾਨ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੱਸੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਮਨ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਤ ਤੇ ਅਸਤ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਕਥਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਚਿਨ੍ਨਾਮ੍ਨਸ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਚ੍ ਛੁਦ੍ਧਿਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਉਤ੍ਥਿਤਂ ਸ੍ਫਾਰਤਾਂ ਯਾਤਂ ਜਗਚ੍ਚਿਤ੍ਰਕਰਂ ਮਨਃ
ਫਿਰ ਉਹ ਮਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਆਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜੋ ਮੈਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਉੱਭਰਿਆ, ਫੈਲ ਗਿਆ ਤੇ ਇਹ ਰੰਗ-ਬਰੰਗੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ?
ਆਕਾਸ਼ਾ ਹਿ ਤ੍ਰਯੋ ਨਾਮ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਤਤਾਨ੍ਤਰਾਃ । ਚਿਤ੍ਤਾਕਾਸ਼ਸ਼੍ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ੋ ਭੂਤਾਕਾਸ਼ਸ੍ ਤृਤੀਯਕਃ
ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਖ਼ਲਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ: ਮਨ ਦੀ ਖ਼ਲਾਈ, ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਖ਼ਲਾਈ ਅਤੇ ਤੀਜੀ, ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਖ਼ਲਾਈ।
ਏਤੇ ਹਿ ਸਰ੍ਵਸਾਮਾਨ੍ਯਾਸ੍ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਸ਼ੁਦ੍ਧਚਿਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤੁ ਲਬ੍ਧਸਤ੍ਤੈਕਤਾਂ ਗਤਾਃ
ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਸਭ ਲਈ ਸਾਂਝੇ ਹਨ; ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਤ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਅਸਤਿਤਵ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਸ੍ਥੋ ਯੋ ਵੇਤ੍ਤਾ ਸਤ੍ਤਾਵਬੋਧਕਃ । ਵ੍ਯਾਪੀ ਸਮਸ੍ਤਭੂਤਾਨਾਂ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਸ੍ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਦੋਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜੋ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਸਤਿਤਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ—ਉਹੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਖ਼ਲਾਈ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਭੂਤਹਿਤਸ੍ ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਯਃ ਕਲਾਕਲਨਾਤ੍ਮਕਃ । ਯੇਨੇਦਮ੍ ਆਤਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਚਿਤ੍ਤਾਕਾਸ਼ਸ੍ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸੋਚ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਉਹੀ ਮਨ ਦੀ ਖ਼ਲਾਈ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦਸ਼ਦਿਙ੍ਮਣ੍ਡਲਾਭੋਗੈਰ੍ ਅਵ੍ਯੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਵਪੁਰ੍ ਹਿ ਯਃ । ਭੂਤਾਤ੍ਮਾ ਸੋ ऽਯਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਃ ਪਵਨਾਬ੍ਦਾਦਿਸਂਸ਼੍ਰਯਃ
ਜਿਸਦਾ ਰੂਪ ਦਸ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਟੁੱਟ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ ਅਤੇ ਹਵਾ, ਪਾਣੀ ਆਦਿਕਾ ਆਸਰਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੱਤ ਰੂਪ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ।
ਆਕਾਸ਼ਚਿਤ੍ਤਾਕਾਸ਼ੌ ਦ੍ਵੌ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਵਸ਼ੋਦ੍ਭਵੌ । ਚਿਤ੍ ਕਾਰਣਂ ਹਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯੌਘਸ੍ਯ ਦਿਨਂ ਯਥਾ
ਮਨ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਆਕਾਸ਼, ਦੋਵੇਂ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਉਪਜਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਜਡੋ ऽਸ੍ਮਿ ਨ ਜਡੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯੋ ਮਲਿਨਸ਼੍ ਚਿਤਃ । ਯਸ੍ ਤਦ੍ ਏਵ ਮਨੋ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤੇਨਾਕਾਸ਼ਾਦਿ ਭਾਵ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਮਨ ਇਹ ਸੋਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਜੜ ਹਾਂ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਉਹ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੈ; ਇਹੀ ਮਨ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ।
ਅਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਵਿषਯਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਤ੍ਰਯਕਲ੍ਪਨਾ । ਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ ਹ੍ਯ੍ ਉਪਦੇਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਵਿषਯਂ ਨ ਤੁ
ਆਤਮਾ ਜਾਗਰੂਕ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੀ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਸਿਖਲਾਈ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਾਗਰੂਕ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਏਕਮ੍ ਏਵ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਾਵਪੂਰਕਮ੍ । ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਂ ਵਿਮਲਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਕਲਾਕਲਨਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਇੱਕ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਉਹ ਪੂਰਨ ਜਾਗਰੂਕ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਭੇਦ-ਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਦ੍ਵੈਤਾਦ੍ਵੈਤਸਮੁਦ੍ਭੇਦੈਰ੍ ਵਾਕ੍ਯਸਨ੍ਦਰ੍ਭਗਰ੍ਭਿਤੈਃ । ਉਪਦਿਸ਼੍ਯਤ ਏਵਾਜ੍ਞੋ ਨ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਃ ਕਥਞ੍ਚਨ
ਦੁਅਤਾ ਤੇ ਅਦੁਅਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖਿਆ ਕੇਵਲ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਗਰੂਕ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਯਾਵਦ੍ ਰਾਮਾਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਤ੍ਵਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਤ੍ਰਯਕਲ੍ਪਨਾ । ਤਾਵਦ੍ ਏਵਾਵਬੋਧਾਰ੍ਥਂ ਮਯਾ ਤ ਉਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਤਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਮਝ ਸਿਰਫ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਆਕਾਸ਼ਚਿਤ੍ਤਾਕਾਸ਼ਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਾਤ੍ ਕਲਙ੍ਕਿਤਾਤ੍ । ਪ੍ਰਸੂਤਾ ਦਾਵਦਹਨਾਦ੍ ਯਥਾ ਮਰੁਮਰੀਚਯਃ
ਆਕਾਸ਼, ਮਨ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਆਦਿਕ ਸਾਰੇ ਮੈਲੇ ਚਿੱਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਰੂਥਲ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਤੋਂ ਮਿਰਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਚਿਤੋ ਹਿ ਮਲਿਨਂ ਰੂਪਂ ਚਿਤ੍ਤਤਾਂ ਸਮੁਪਾਗਤਮ੍ । ਤ੍ਰਿਜਗਨ੍ਤੀਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਾਨਿ ਰਚਯਤ੍ਯ੍ ਆਕੁਲਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਮੈਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਟਕਣਾ ਅਤੇ ਭਰਮ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਜਾਦੂ ਵਾਂਗ ਜਗਤ ਰਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਵਮ੍ ਅਸ੍ਯ ਮਲਿਨਸ੍ਯ ਚਿਦਾਤ੍ਮਕਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਤ ਇਦਂ ਨਨੁ ਬੋਧਹੀਨੈਃ । ਸ਼ੁਕ੍ਤੌ ਯਥਾ ਰਜਤਤਾ ਨ ਤੁ ਬੋਧਵਦ੍ਭਿਰ੍ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯੇਣ ਬਨ੍ਧ ਇਹ ਬੋਧਬਲੇਨ ਮੋਕ੍ਸ਼ਃ
ਇਹ ਮੈਲੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਉਹੀ ਲੋਕ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ—ਜਿਵੇਂ ਮੂੜ੍ਹ ਲੋਕ ਸਿੱਪ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮੂੜਤਾ ਕਰਕੇ ਬੰਧਨ ਬਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਯਤਃ ਕੁਤਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਏਵ ਹਿ । ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਵਿਮੋਕ੍ਸ਼ਾਯ ਯਤਤੇ ਯਤ੍ਨਤੋ ऽਨਘ
ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਮਨ ਜਿੱਥੋਂ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਸ੍ਤਿ ਨਾਮਾਤਿਵਿਤਤਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਪਿ ਭੀषਣਾ । ਅਰਣ੍ਯਾਨੀ ਨਭੋ ਯਸ੍ਯਾਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਕੋਣਮਾਤ੍ਰਕਮ੍
ਇੱਕ ਵੱਡਾ, ਸੁੰਨ, ਸ਼ਾਂਤ ਪਰ ਡਰਾਉਣਾ ਜੰਗਲ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਨੁੱਕ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਤਸ੍ਯਾਮ੍ ਏਕੋ ਹਿ ਪੁਰੁषਸ੍ ਸਹਸ੍ਰਕਰਲੋਚਨਃ । ਪਰ੍ਯਾਕੁਲਮਤਿਰ੍ ਭੀਮਸ੍ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਵਿਤਤਾਕृਤਿਃ
ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਹੱਥ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸਦੀ ਆਕਰਤੀ ਚੌੜੀ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸਹਸ੍ਰੇਣ ਸ ਬਾਹੂਨਾਮ੍ ਆਦਾਯ ਪਰਿਘਾਨ੍ ਬਹੂਨ੍ । ਪ੍ਰਹਰਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ ਪृष੍ਠੇ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨੈਵ ਪਲਾਯਤੇ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਗੱਡੀਆਂ ਫੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਵੱਜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦृਢਪ੍ਰਹਾਰੈਃ ਪ੍ਰਹਰਨ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ । ਪ੍ਰਵਿਦ੍ਰਵਤਿ ਭੀਤਾਤ੍ਮਾ ਸ ਯੋਜਨਸ਼ਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵੱਜਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਸੈਂਕੜੇ ਕੋਸ ਦੂਰ ਭੱਜਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰਨ੍ਦਨ੍ ਪਲਾਯਮਾਨੋ ऽਸੌ ਗਤ੍ਵਾ ਦੂਰਮ੍ ਇਤਸ੍ ਤਤਃ । ਸ਼੍ਰਮਵਾਨ੍ ਵਿਵਸ਼ਾਕਾਰੋ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਚਰਣਾਙ੍ਗਕਃ
ਉਹ ਰੋਦਾ ਹੋਇਆ ਇधर-ਉਧਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਭੱਜਦਾ ਹੈ, ਥੱਕ ਗਿਆ, ਬੇਬਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਤੇ ਅੰਗ ਟੁੱਟ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪਤਿਤੋ ऽਵਸ਼ ਏਵਾਸ਼ੁ ਮਹਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਧੋ ऽਨ੍ਧਕੂਪਕੇ । ਕृष੍ਣਰਾਤ੍ਰਿਤਮੋਭੀਮਨਭੋਗਮ੍ਭੀਰਕੋਟਰੇ
ਬੇਸਹਾਰਾ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵੱਡੇ ਹਨੇਰੇ ਤੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਕੂਏ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਕਾਲੀ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤਤਃ ਕਾਲੇਨ ਮਹਤਾ ਸੋ ऽਨ੍ਧਕੂਪਾਤ੍ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਃ । ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਹਾਰੈਃ ਪ੍ਰਹਰਨ੍ ਵਿਦ੍ਰਵਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਃ
ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਉਸ ਅੰਨ੍ਹੇ ਕੂਏ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਪੁਨਰ੍ ਦੂਰਤਰਂ ਗਤ੍ਵਾ ਕਰਞ੍ਜਵਨਗੁਲ੍ਮਕਮ੍ । ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਃ ਕਣ੍ਟਕਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਸ਼ਲਭਃ ਪਾਵਕਂ ਯਥਾ
ਫਿਰ, ਹੋਰ ਦੂਰ ਜਾਂਦਿਆਂ, ਉਹ ਕਰੰਜਾ ਦੇ ਬੂਟਿਆਂ ਵਾਲੀ ਝਾੜ ਵਿੱਚ ਵੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਟिड਼ਾ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਵੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਰਞ੍ਜਗਹਨਾਦ੍ ਵਿਨਿष੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਇਵ । ਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਹਾਰੈਃ ਪ੍ਰਹਰਨ੍ ਵਿਦ੍ਰਵਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਹ ਕਰੰਜਾ ਦੇ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਭੱਜਦਾ ਹੈ।
ਪੁਨਰ੍ ਦੂਰਤਰਂ ਗਤ੍ਵਾ ਤਮ੍ ਏਵਾਨ੍ਧੋ ऽਨ੍ਧਕੂਪਕਮ੍ । ਸ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਸ੍ ਤ੍ਵਰਯਾ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਾਵਯਵਾਕृਤਿਃ
ਉਹ ਅੰਨ੍ਹਾ ਮਨੁੱਖ ਫਿਰ ਹੋਰ ਦੂਰ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਅੰਨ੍ਹੇ ਕੂਏ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੰਗਾਂ ਹੜਬੜਾਹਟ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ।
ਅਨ੍ਧਕੂਪਾਤ੍ ਸਮੁਤ੍ਥਾਯ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਃ ਕਦਲੀਵਨਮ੍ । ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਹਾਰੈਃ ਪ੍ਰਹਰਨ੍ ਵਿਦ੍ਰਵਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਃ
ਅੰਨ੍ਹੇ ਕੂਏ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਉਹ ਕੇਲਿਆਂ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਭੱਜਦਾ ਰਿਹਾ।
ਪੁਨਰ੍ ਦੂਰਤਰਂ ਗਤ੍ਵਾ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਕਰਸ਼ੀਤਲਮ੍ । ਕਦਲੀਕਾਨਨਂ ਕਾਨ੍ਤਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋ ਹਸਨ੍ਨ੍ ਇਵ
ਫਿਰ ਹੋਰ ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਰਗਾ ਠੰਢਾ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਕੇਲਿਆਂ ਦਾ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ।